Máy lọc không khí: Hiện đại nhưng hại điện



Máy lọc không khí: Hiện đại nhưng hại điện

Lục Kiếm 7:20 30/3/2019

Một trong những điều đáng chú ý nhất trong Triển lãm Điện tử tiêu dùng ở Las Vegas là thế hệ cảm biến ô nhiễm tiếp theo mà một ngày nào đó, bạn có thể tìm thấy bên trong điện thoại của mình. Cuộc triển lãm đã cho thấy rằng, công nghệ gia đình tiếp theo có thể là bất cứ thứ gì, từ những chú mèo thông minh đến những ấm trà có kết nối Internet, không hề bị giới hạn.

(Ảnh minh họa)

Một điện thoại thông minh nhận được thông tin thời gian thực về chất lượng không khí từ máy lọc không khí Airmega của Coway trong CES Unveiled trước thềm CES 2016.

Ảnh: Reuters

Nhưng có một vấn đề: chất lượng không khí và thanh lọc không khí hiện vẫn đang là một vấn đề lớn trong thế giới sản phẩm tiêu dùng. Hầu hết các nhà sản xuất lớn đều có sản phẩm liên quan đến điều đó. Ngoài ra còn có rất nhiều startup cung cấp các biến thể mới, bao gồm cả robot thanh lọc lang thang khắp nhà và các thiết bị lấy cảm hứng từ sinh học kỳ quái.

Nếu bạn sống ở châu Âu, có thể dễ dàng coi đây là những thiết bị công nghệ hiện đại đáng giá, nhưng điều đó sẽ chưa chắc đúng với việc lọc không khí gia đình đang tồn tại ở châu Á và hơn thế nữa. Những thiết bị này được rao bán vì mọi người muốn chúng và ước tính thị trường có thể đạt giá trị hơn 30 tỷ USD mỗi năm vào năm 2023.

Trên một số khía cạnh, thanh lọc không khí trong nhà là công nghệ trao quyền cá nhân. Trong một ngôi nhà kính, máy lọc không khí rõ ràng tạo ra sự khác biệt và có thể giảm nồng độ các hạt nhỏ có hại rất dễ nhận thấy, đặc biệt nếu nhà bạn ở một nơi ô nhiễm như Bắc Kinh hay Delhi.

Từ lâu khẩu trang đã là vật bất ly thân của nhiều người Hà Nội khi ra đường.

Ảnh: Người Đô Thị

Tuy nhiên, bằng chứng về việc loại bỏ các khí độc hại trong nhà, bao gồm cả hợp chất hữu cơ dễ bay hơi từ sơn và keo dán, là sơ sài. Một số thiết bị sử dụng bộ lọc than nhưng thực tế, có rất ít dữ liệu độc lập cho thấy chúng thực sự hiệu quả. Một số máy thì sử dụng bức xạ để biến các khí đó thành CO2 và nước. Tuy nhiên, các nhà sản xuất cũng chưa công bố dữ liệu cho thấy quá trình này không mang đến điều tội tệ khác, chẳng hạn như khả năng chuyển đổi các hợp chất tương đối lạnh tình thành một thứ có hại hơn.

Người Ấn Độ đang chi hàng triệu đô cho máy lọc không khí, nhưng nó có thực sự hiệu quả? Mặc dù các bác sĩ và chuyên gia y tế đồng ý rằng những chiếc máy này có thể cung cấp cho mọi người không khí sạch, nhưng họ không chắc liệu máy lọc không khí có thực sự giúp kiểm soát các sự cố tấn công hô hấp ở những người dễ mắc các bệnh về hô hấp, như hen suyễn, hay không.

Ảnh: AP

Hệ thống lọc không khí ngoài trời cho đến nay đã tỏ ra không hiệu quả, đơn giản vì bầu khí quyển có kích thước quá lớn so với kích thước của hệ thống lọc. Tuy nhiên, trong nhà, sự cân bằng thay đổi. Các ngôi nhà có thể tích đo được, từ hàng trăm đến vài nghìn mét khối, và không khí trong nhà được hoán đổi với không khí ngoài trời khoảng một lần mỗi giờ, một cách tự nhiên. Đó vẫn là một lượng không khí quá lớn để làm sạch.

Cũng phải kể đến một vấn đề đáng quan tâm khác: chi phí lọc lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta có thể hình dung. Hầu hết máy lọc không khí sử dũng màng cellulose hoặc polymer cần được thay thế hàng tháng hoặc lâu hơn. Không khí được đẩy ra ngoài thông qua các máy lọc sử dụng năng lượng với mức tiêu tốn nằm khoảng giữa 100W (tương đương với bóng đèn sáng) và 1.000W (lò vi sóng), tùy thuộc vào kích thước của máy lọc và ngôi nhà.

Máy lọc không khí ion là một đề tài gây tranh cãi, bởi nó sản sinh ra ozone, vốn là chất có hại cho phổi, cổ họng và gây khó chịu ở ngực. Nhà sản xuất Blueair Ấn Độ đã lên tiếng trấn an rằng Ozone chỉ có hại khi chúng kết hợp với các hạt bụi trong không khí. Nhưng nhà sản xuất Phillips thì khẳng định máy lọc ion là có hại.

(Ảnh minh họa)

Chất lượng không khí kém đã thúc đẩy biến đổi khí hậu theo một cái vòng luẩn quẩn: không khí ô nhiễm buộc con nhu cầu tăng năng lượng sử dụng các thiết bị thanh lọc và tất nhiên, điều đó phân bổ vào hóa đơn tiền điện của người tiêu dùng. Nhu cầu lọc không khí không bằng nhu cầu làm mát không khí, nhưng nếu điều hòa chỉ chạy vài tháng trong năm khi trời nóng, thì máy lọc sẽ chạy 365 ngày một năm, không chỉ trong những tháng hè. Hãy thử nhân 500W lên hàng triệu ngôi nhà, điều này thực sự là vấn đề lớn.

Hóa chất cô đặc

Sự nguy hại chưa dừng lại ở đó. Điều gì sẽ xảy ra khi chúng ta có hàng triệu bộ lọc hạt siêu nhỏ hoặc những cái bẫy than hoạt tính? Bạn hỏi trăm người thì cả trăm người sẽ trả lời giống nhau: vứt vào thùng rác.

Ảnh minh họa: The Nation

Điều đó có đáng quan tâm không? Có chứ. Các bộ lọc thu thập các hóa chất độc hại từ không khí bên ngoài, những kim loại nặng từ chiếc phanh bị mòn, các hợp chất phát sinh từ lửa gỗ và than, nitrosamine từ khói thuốc lá, và còn nhiều nữa. Một bộ lọc có thể chứa đựng hàng miligam (và có thể nhiều hơn nữa) những hóa chất bạn vốn chỉ thấy chúng trong bầu không khí loãng và vốn có số phận là bám lại trên những bề mặt tiếp xúc rộng lớn.

Nếu hàng trăm triệu bộ lọc từ hàng triệu ngôi nhà đều bị đổ vào trong một vài bãi chôn lấp ít ỏi của thành phố, chúng ta đã thúc đẩy quá trình tích tụ theo cấp số nhân.

Như vậy là, có phải chúng ta đang biến vấn đề ô nhiễm không khí sang ô nhiễm đất và nước? Đến nay người ta vẫn chưa thể ước tính được hậu quả khi hàng trăm triệu người bắt đầu thanh lọc không khí tại nhà. Tất nhiên, có thể một ngày nào đó, các nhà sản xuất sẽ bắt đầu tính đến chuyện thu thập lại những hóa chất này để quay trở lại phục vụ quá trình sản xuất, nhưng tương lai đó còn đang rất mơ hồ.

Nhu cầu của con người không thể chối bỏ, nhưng sẽ thật bất hợp lý nếu những công ty luôn giương cao ngọn cờ chống biến đổi khí hậu thực chất lại đang thúc đẩy quá trình này. Ít nhất, lọc không khí bổ sung nhu cầu điện. Và chắc chắn, ai cũng hiểu một điều là: khoa học nên tập trung vào việc giải quyết vấn đề ngay tại nguồn ô nhiễm hơn là cố gắng làm sạch sau khi sự đã rồi. Như các cụ đã nói: Đừng để nước đến chân mới nhảy.


Lục Kiếm

Theo The Conversation