Logistic Việt Nam trước nguy cơ thất thế ngay trên sân nhà



Logistic Việt Nam trước nguy cơ thất thế ngay trên sân nhà

Thanh Lam 8:46 4/7/2018

Dịch vụ logistic đang phát triển mạnh ở nước ta nhờ những lợi thế về giao thông vận tải cũng như sự đa dạng hóa nền kinh tế ngày càng nhanh, mạnh. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của các doanh doanh nghiệp logistic Việt nước vẫn còn nhiều mặt hạn chế khiến ngành logistic chưa thể tạo ra sức mạnh thực sự thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững.

Logistic được coi là tương lai của nền kinh tế 4.0

Logistic không phải là khái niệm mới. Thực chất đó là quá trình phân phối hàng hóa từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng. Hiện nay, logistic đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối thương mại toàn cầu, không chỉ gắn liền với hoạt động kho vận, giao nhận vận tải, mà còn bao gồm khâu lên kế hoạch, sắp xếp nguyên, vật liệu từ nhà cung ứng đến nhà sản xuất, rồi luân chuyển hàng hóa từ khâu sản xuất đến người dùng. Quan trọng nhất, dịch vụ Logistic góp phần tạo ra sự liên thông trong toàn xã hội sao cho hiệu quả nhất, tối ưu nhất nhằm giảm xuống mức thấp nhất chi phí luân chuyển và lưu kho.

Ở Việt Nam, ngành Logistic có quy mô khoảng 20-22 tỷ USD/năm, chiếm 20,9% GDP. Trong những năm gần đây, Logistic giữ vai trò quan trọng trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế. Theo số liệu từ Hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam, hiện có khoảng 1.200 doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics đang hoạt động, chủ yếu trong dịch vụ giao nhận vận tải, kho bãi, bốc dỡ, làm đại lý vận tải... tạo việc làm cho khoảng 1,5 triệu lao động. Trong đó, TP.HCM và Hà Nội chiếm hơn 50% thị phần.

Trong khi đó, theo Ngân hàng Thế giới (WB), chỉ số hiệu quả dịch vụ logistics (LPI - Logistics Performance Index) năm 2016 của Việt Nam đứng thứ 64/160 quốc gia. Tốc độ phát triển bình quân hằng năm của ngành logistics Việt Nam khoảng 14-16%, trở thành một trong những ngành dịch vụ tăng trưởng đều và vững chắc thời gian gần đây. Thêm nữa, tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng năm của Việt Nam trung bình 8-10% đang góp phần gia tăng nhu cầu các dịch vụ logistics như đóng gói, kho bãi, giám định.

Nhìn thấy tiềm năng của thị trường logistics Việt, nhiều doanh nghiệp nước ngoài đang không ngừng mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Theo ông Trần Thanh Hải - Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), hiện tại, 25 công ty nước ngoài như: Nippon Express, Expeditors, Panalpina, Agility, DHL, Global Forwarding, DGF... đang chiếm 70-80% thị phần cung cấp dịch vụ logistics ở Việt Nam. Hầu hết đều là những tập đoàn lớn, có phạm vi hoạt động trên 100 quốc gia.

Trong khi các doanh nghiệp nước ngoài đẩy mạnh hoạt động để khai thác tiềm năng của thị trường logistics Việt, thì các doanh nghiệp Việt lại tỏ ra chậm chạp trong cuộc đua này. Hiện tại, hầu hết doanh nghiệp logistic Việt Nam chỉ có quy mô vừa và nhỏ, thậm chí rất nhỏ: Vốn điều lệ bình quân chỉ 4-6 tỷ đồng, 50% doanh nghiệp đăng ký theo loại hình Công ty TNHH một thành viên.

Nguồn nhân lực chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu. Tỷ lệ nguồn nhân lực được đào tạo bài bản về logistics chiếm khoảng 5-7%. Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM về chất lượng nhân lực ngành logistics, hơn 50% doanh nghiệp thiếu đội ngũ nhân viên có hiểu biết về logistics, 30% doanh nghiệp phải tiến hành đào tạo lại, chỉ có gần 8% doanh nghiệp hài lòng với trình độ của nhân viên. Trong khi đó, theo Viện Nghiên cứu và Phát triển logistics Việt Nam, trung bình trong ba năm tới, các doanh nghiệp dịch vụ logistics cần thêm 18 nghìn lao động. Các doanh nghiệp sản xuất, thương mại, dịch vụ cần trên 1 triệu nhân sự có chuyên môn về logistics.

Cùng với đó, chi phí logistics của Việt Nam còn ở mức cao, tương đương 20,9 % so với GDP (Theo WB). Trong đó, chi phí vận tải chiếm khoảng 59%. Cao hơn rất nhiều so với mức chi phí 9-14% GDP ở các nước phát triển. Lý giải về mức chi phí cao phi lý này, tại Diễn đàn kết nối châu Á: Thương mại, vận tải, logistic do Đại học RMIT tổ chức vào cuối tháng 6, Tiến sĩ Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung Ương - cho rằng do trói buộc về cơ chế chính sách. Các Doanh nghiệp thông thường phải hoàn thành hàng trăm, thậm chí hàng nghìn giấy phép từ các cơ quan Bộ, ngành chồng chéo với thủ tục rườm ra, phức tạp. Trong khi quy mô và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước lại rất nhỏ bé và yếu.

Đã thế, các công ty logistics Việt Nam mới chỉ hoạt động trong phạm vi nội địa hay một số nước trong khu vực và chủ yếu làm đại lý hoặc đảm nhận từng công đoạn cho các doanh nghiệp logistics quốc tế. Trong khi đó, khoảng 25 công ty đa quốc gia logistics ở Việt Nam có phạm vi hoạt động gần 100 quốc gia khác nhau. Đây là trở ngại hết sức to lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Bởi lẽ, trong xu thế toàn cầu hóa, các chủ hàng mong muốn được sử dụng dịch vụ trọn gói, đảm bảo mức chi phí hợp lý nhất ở những doanh nghiệp có năng lực tốt nhất.

Đây cũng chính là nguyên nhân chính khiến sức cạnh tranh của các doanh nghiệp logistics Việt Nam thua xa các doanh nghiệp nước ngoài. Điều đó dẫn đến thực tế doanh nghiệp logistics Việt Nam chủ yếu làm “vệ tinh” cho các công ty logistics nước ngoài thay vì đảm trách vai trò lĩnh xướng cho dù đang hoạt động ngay trên sân nhà.


Thanh Lam