Skip to main content

Trần lãi suất của NHNN chỉ “tối ưu” với “một bộ phận không nhỏ”

Trần lãi suất của NHNN chỉ “tối ưu” với “một bộ phận không nhỏ”

Về lý thuyết, việc quy định trần lãi suất (LS) huy động không có gì sai. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Văn Bình vừa trả lời cử tri và Quốc hội: “NHNN thấy rằng tiếp tục duy trì quy định trần LS huy động là chính sách tối ưu trong bối cảnh hiện nay”. Nhưng chính sách đó “tối ưu” thế nào, “tối ưu” với ai, nó không khả thi và đã không được thực thi ra sao, là chuyện đáng bàn.

Biếm họa của LEO_Nguồn DDDT
Trần lãi suất huy động không TỐI ƯU với tất cả các NH
 
Quy định về trần lãi suất huy động và cho vay đã được áp đặt khá nhiều lần và hầu như không đợt nào
Theo thông tư số 19/2012/TT-NHNN, trần LS huy động được tách thành ba nhóm: áp tối đa 2%/năm đối với tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn dưới 1 tháng; áp tối đa 9%/năm với các kỳ hạn từ 1 tháng đến dưới 12 tháng; các kỳ hạn từ 12 tháng trở lên các tổ chức tín dụng (TCTD) được ấn định trên cơ sở cung - cầu vốn.
Trần LS huy động được quy định lần đầu vào tháng 2/2008 và dỡ bỏ chỉ sau 3 tháng. Lần thứ 2 áp dụng vào 3/2010, nhưng các NHTM vẫn ngầm lách LS lên cao hơn mức trần 14% đó. Trần LS huy động được áp dụng lần thứ 3 (hiện hành) vào 9/2011 và vẫn có các bằng chứng cho thấy quy định này bị các NHTM lách qua.

Như vậy, các NHTM vẫn luôn bị buộc phải bất tuân quy định này, cho dù NHNN có kiểm tra và xử lý “làm điểm” vài trường hợp.

đạt hiệu quả mong muốn. Không phải ngẫu nhiên khi vấn đề này được các vị dân biểu đáng kính thu thập từ cử tri, đặt trên bàn Thống đốc NHNN và trở thành dư luận thời sự xung quanh Quốc hội.
 
Với kiến nghị của cử tri đề nghị bỏ trần lãi suất (LS) huy động, Thống đốc NHNN đã từ chối như sau: Trong bối cảnh hiện nay, việc bỏ trần LS huy động là chưa phù hợp vì mặc dù thanh khoản của các tổ chức tín dụng (TCTD) đã được cải thiện tích cực nhưng chưa đồng đều, một số  TCTD yếu kém vẫn gặp khó khăn về thanh khoản. Nếu bỏ trần LS huy động thì các TCTD yếu kém sẽ tăng LS để thu hút nguồn vốn. Từ đó đẩy mặt bằng LS huy động tăng cao, kéo LS cho vay tăng theo.
 
Ông Bình cũng hứa hẹn với cử tri: “Trên cơ sở phân tích, đánh giá, NHNN thấy rằng tiếp tục duy trì quy định trần LS huy động là chính sách tối ưu trong bối cảnh hiện nay. Khi điều kiện kinh tế vĩ mô và tiền tệ cho phép, NHNN sẽ cân nhắc bỏ trần LS huy động”.
 
Qua tiền lệ nhiều lần NHNN áp trần LS, thực tế cho thấy các NHTM vẫn luôn luôn lách qua quy định này bằng vô số các thỏa thuận ngầm với người gửi tiền tiết kiệm, chẳng khác nào thị trường tín dụng đen. Điều tệ hại nhất là NHNN không kiểm soát hết toàn thị trường, nhưng một mặt họ vẫn siết chặt và xử lý “làm điểm” TCTD này, mặt khác lại lờ đi các vi phạm quy định trần LS ở các NH khác. Lối hành xử bất công này tạo nên cơ chế răn đe có lựa chọn mà NHNN sử dụng như một công cụ chi phối, gây sức ép tiêu cực lên hệ thống tín dụng. Đồng thời với việc ngầm ban phát “cơ hội vi phạm” cho các nhóm lợi ích liên quan, những người điều hành NHNN đã dường như thể hiện một loại quyền lực tác oai tác quái thao túng làm đảo lộn nền kinh tế.
Một số NH triển khai chương trình huy động kỳ hạn dài (trên 12 tháng) với LS 12-13%/năm nhưng cho khách hàng thoải mái rút trước hạn. Khi đó, khách hàng chỉ cần làm hợp đồng vay lại NH, thời gian vay bằng với thời gian còn lại trên sổ tiết kiệm, LS vay bằng LS huy động của NH. Chiêu thức này đã vô hiệu hóa tất cả các mức trần LS ngắn hạn quy định trong Thông tư số 19/2012/TT-NHNN. Ngoài ra, để có thể huy động đúng quy định về LS nhưng chi trả cao hơn nhằm thu hút người gửi tiền, các NH còn sử dụng hình thức thỏa thuận ngầm trả chênh lệch LS cao hơn quy định bằng tiền mặt, công bố các chương trình khuyến mại giá trị lớn, quay sổ số, bốc thăm trúng thưởng...
 
Trần lãi suất cho vay không TỐI ƯU với tất cả DN
 
Với đề nghị của cử tri về bỏ trần LS cho vay, Thống đốc trả lời rằng: Việc NHNN quy định LS cho vay tối đa đối với 4 lĩnh vực ưu tiên nhằm tạo điều kiện cho các đối tượng kinh doanh trong các lĩnh vực này được tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng với mức LS thấp hơn so với các ngành sản xuất, kinh doanh khác... Khi hoạt động sản xuất, kinh doanh được phục hồi trở lại, kinh tế vĩ mô và thị trường tiền tệ ổn định bền vững… NHNN sẽ xem xét bỏ trần LS cho vay đối với các lĩnh vực ưu tiên này.
 
Nhưng thực tế cho thấy, tính đến 20/8, tổng phương tiện thanh toán (M2) ước tăng 10,3% so với 31/12/2011. Trong khi tăng trưởng tín dụng chỉ đạt 1,4% thì tổng số dư tiền gửi tại các nhà băng đã tăng 11,23%. Đặc biệt, trong dư luận xã hội luôn luôn nổi lên những than phiền của DN về khó khăn trong tiếp cận vốn, bị sách nhiễu, ăn chặn... khi vay vốn ngân hàng.
 
Mức chênh lệch rất cao giữa tăng trưởng huy động (cao) và cho vay (thấp) đặt ra câu hỏi: Nếu không cho DN vay, các NH đã sử dụng tiền huy động vào việc gì ?
 
Ngoài các mục đích bù đắp thanh khoản, trả nợ các TCTD, xử lý nợ xấu, đầu tư hoặc ứng cứu các DN sân 
LS cho vay VND tối đa đối với 4 lĩnh vực ưu tiên là 15%/năm kể từ ngày 8/5/2012, 14%/năm kể từ 28/5/2012 và giảm xuống 13%/năm kể từ 11/6/2012. 4 lĩnh vực ưu tiên này là: Nông nghiệp nông thôn, các dự án sản xuất - kinh doanh hàng xuất khẩu, lĩnh vực phục vụ sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ.
sau... thì các NH vẫn có thể đàng hoàng dùng tiền huy động được để đầu tư vào Trái phiếu Chính phủ, Trái phiếu Kho bạc để dự phòng thanh khoản. Có nghĩa là một mặt NHNN áp trần LS và khuyến khích cho vay vào các lĩnh vực ưu tiên, nhưng mặt khác chính họ lại mở ra một kênh đầu tư ổn định và nhà nhã hơn cho các NH. Lối thoát này giúp các NH vừa có thể huy động với LS cao, vừa không cần cho DN vay, mà vẫn cân đối được dòng tiền ra vào. Nhìn từ khía cạnh khác, nội hàm của quy định trần LS cho vay đã tiềm tàng sự vô hiệu, vì NHNN cứ việc quy định trần LS cho vay với các lĩnh vực ưu tiên, còn các NH thì lại có quyền cho DN vay hay không cùng vô số lý do hợp lý để từ chối, gây khó dễ cho DN. Tác dụng tích cực chưa thấy đâu, nhưng với quy định này, cơ chế xin cho lại xuất hiện, làm nảy sinh những hành vi đút lót, lại quả, tham nhũng, làm thoái hóa nhiều cấp nhân sự trong hệ thống tín dụng.
 
Mới phân tích một khía cạnh rất hẹp trong vô số các mảng nghiệp vụ quản lý của NHNN, bằng kiến thức xã hội bình thường, người ta đã thấy những ý đồ tiêu cực sâu xa được thiết kế tinh vi, chặt chẽ trong một hình thức có vẻ rất chuẩn mực, đúng đắn đến mức không thể chê trách. Thế mới biết, còn biết bao nhiêu thông tư, chính sách mẫu mực như vậy, nhưng khi áp dụng, hệ thống thực thi có thể tùy biến để tạo ra những hiệu ứng ngược nhau đến 180 độ.
 
Tiện nói đến chuyện ngược nhau 180 độ, lại phải nhắc tới vụ “tai nạn” xảy ra gần đây khi 2 luồng thời sự “đâm sầm vào nhau”. Một là, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình được đề cử danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quốc (ứng viên tiêu biểu xuất sắc trong số những cá nhân 2 lần liên tục đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp bộ, ngành... - PV). Hai là, tờ tạp chí Kinh tế - Tài chính quốc tế uy tín Global Finance mới xếp ông Bình vào danh sách 10 Thống đốc Ngân hàng Nhà nước yếu kém nhất thế giới. Thật khó phân định đúng sai trong vụ “tai nạn thông tin” trớ trêu đó, nhưng có thể khẳng định một điều: Việt Nam khác thế giới nhiều lắm.