Skip to main content

Ngân sách nhà nước 2013: Thất thu và thâm hụt nhãn tiền

Ngân sách nhà nước 2013: Thất thu và thâm hụt nhãn tiền

Hàng chục ngàn doanh nghiệp tiếp tục ngừng hoạt động kể từ đầu năm, các biện pháp hỗ trợ, kích thích sản xuất và tiêu dùng chưa phát huy được tác dụng, khoản nợ phải trả 104 ngàn tỷ đồng tiếp tục đè nặng lên ngân sách năm 2013 khiến khả năng thất thu và thâm hụt ngân sách nhà nước là chuyện nhãn tiền.

Với hơn 100 ngàn doanh nghiệp dừng hoạt động trong 2 năm 2011, 2012, và gần 15.300 doanh nghiệp giải thể, dừng hoạt động chỉ trong quý đầu năm 2013 cho thấy, rất có thể sẽ có thêm một năm tồi tệ nữa của kinh tế Việt Nam. Theo thứ trưởng Bộ Tài chính Hoàng Anh Tuấn, con số doanh nghiệp thành lập mới và giải thể xấp xỉ bằng nhau trong 4 tháng đầu năm nay cho thấy tình hình còn xấu hơn cả năm 2012. Tất cả những dấu hiệu này một lần nữa dấy lên nỗi quan ngại về những khó khăn chưa từng có đối với hoạt động ngân sách.
 
Mới đây, tại phần thẩm tra báo cáo tình hình kinh tế xã hội phục vụ kỳ họp Quốc hội thứ 5, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, ông Nguyễn Văn Giàu đã đưa ra con số thống kê từ Cục Thuế Hà Nội, theo đó, năm 2012 có tới 46.000 doanh nghiệp trên tổng số 90.000 doanh nghiệp thua lỗ tổng cộng 47 nghìn tỷ đồng. Chỉ tính riêng trên địa bàn Hà Nội, ông Giàu cho rằng đây là một thực trạng “kinh hoàng”. Nếu tính theo ngành, các ngân hàng thương mại nộp ngân sách giảm 3.500 tỷ đồng.
 
Một trong những nhân tố đáng lo ngại trong hoạt động thu ngân sách là dự toán từ khoản thu nhà đất năm 2013 khoảng 45,7 ngàn tỷ đồng, chiếm hơn 5% tổng thu ngân sách. Đây được xác định là khoản thu quan trọng hàng đầu của ngân sách địa phương. Tuy nhiên, đến gần thời điểm giữa năm hiện nay, vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy thị trường bất động sản có chuyển biến tích cực, hướng đến khả năng phục hồi trong trung hạn. Do đó nguồn thu từ tiền sử dụng đất, từ thuế thu nhập, thuế chước bạ… và các khoản thu từ nhà đất khác khó đạt được dự toán.
 
Mặt khác, trong vòng 2 năm qua, hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam cũng đã chững lại, đặc biệt đối với các mặt nông, lâm, hải sản và một số mặt hàng tiêu dùng khác như da giày, dệt may, thủ công mỹ nghệ… Một phần vì các thị trường nhập khẩu chính là châu Âu và Mỹ cũng đang rơi vào tình trạng suy thoái kinh tế, sức mua giảm, trong khi đó các rào cản mang tính pháp lý, bảo hộ và cạnh tranh vẫn không ngừng được dựng lên. Bên cạnh đó, tiềm lực sản xuất của các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước cũng bị hạn chế rất nhiều, đặc biệt trong khía cạnh tiếp cận nguồn vốn vay hợp lý. Vì vậy mà nguồn thu từ kim ngạch xuất khẩu cũng bị ảnh hưởng đáng kể.
 
Vì lẽ đó nên cơ cấu nguồn thu ngân sách nhà nước năm 2013 tiếp tục hướng đến tăng thu nội địa với tỷ trọng gần 2/3 tổng thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, nguồn thu nội địa sẽ chịu tác động mạnh của các biện pháp hỗ trợ sản xuất kinh doanh và thị trường kể từ cuối năm 2012 trở lại đây. Trên thực tế, các cơ quan quản lý nhà nước đã có những động thái nhất định nhằm kích thích, hỗ trợ các hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng trong nước như hạ lãi trần lãi suất huy động xuống 7,5%, bơm 30.000 tỷ đồng vào thị trường BĐS, lên kế hoạch giảm thuế thu nhập doanh nghiệp về 22%... Tuy nhiên, dường như những giải pháp này chưa đủ mạnh và chưa thật trúng, nên tác động tới doanh nghiệp, tới thị trường còn hạn chế, chưa thực sự rõ ràng.
 
Trong khi hoạt động thu ngân sách đang đứng trước nhiều thách thức thì ngân sách nhà nước vẫn phải tính đến các khoản không thể không chi, mà điển hình là việc chi trả nợ gốc. Những năm qua, hoạt động chi trả nợ gốc luôn vượt dự toán từ 16-26%. Năm 2013 ngân sách cũng đứng trước áp lực trả nợ gốc tới gần 61 ngàn tỷ đồng, chiếm hơn 6% chi cân đối ngân sách nhà nước. Tính cả 43 ngàn tỷ đồng trả nợ lãi thì tổng chi trả nợ năm 2013 chiếm tới 10,6% tổng chi ngân sách nhà nước, một tỷ lệ quá lớn đè lên cán cân ngân sách của năm. Theo dự kiến, mức thâm hụt ngân sách năm 2013 có thể lên tới 162 ngàn tỷ đồng. Để bù đắp thâm hụt, Việt Nam buộc phải vay trong và ngoài nước, khiến số nợ năm sau luôn dôi ra và cộng dồn vào năm trước làm cho vòng luẩn quẩn: thâm hụt - vay nợ cứ kéo dài chưa có hồi kết.
 
Có thể thấy, hoạt động ngân sách của năm tài khóa 2013 vẫn tồn tại vô vàn khó khăn và khả năng thất thu, thậm hụt là nhãn tiền khi nền kinh tế chưa có dấu hiệu phục hồi và các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp chưa thực sự phát huy hiệu quả.