Kinh tế học hành vi và chính sách công



Kinh tế học hành vi và chính sách công

Nguyễn Kim 5:0 6/1/2018

Chuyên gia Benoit de Fleurian và nhà kinh tế Nicolas Jacquemet đã góp ý với chính quyền Pháp rằng: Việc liên hệ các đóng góp của khoa học hành vi với những ngành khoa học về con người khác sẽ cho phép làm mới các công cụ của sự cải cách...

Giải Nobel kinh tế được trao cho Richard Thaler năm 2017, mười lăm năm sau khi đã trao cho Daniel Kahneman, tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của những gì tâm lý học hành vi mang lại cho sự hiểu biết về cơ chế kinh tế. Nhưng có lẽ việc ý tưởng của Richard Thaler được ghi nhận ở đây là ít độc đáo hơn so với đóng góp của ông vào việc mang kinh tế học hành vi ra khỏi khuôn viên trường đại học và khuyến khích chính phủ và doanh nhân thực hành nó.

Cùng với cuốn sách bán chạy nhất của ông năm 2008 viết chung với Cass Sustein, Nudge : Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness (Nudge: Cải tiến các quyết định về Sức khoẻ, Của cải, và Hạnh phúc), Richard Thaler đã đưa ra một sự kiện được biết đến trên thế giới: Ý tưởng làm sạch ở sân bay Schiphol (dán các miếng dán ở đáy của bồn tiểu để đàn ông nhắm một cách vô thức) và kết quả tuyệt vời của nó (giảm ngay lập tức 20% chi phí dọn dẹp nhà vệ sinh nam). Họ cũng quảng bá cho ý tưởng kinh tế học hành vi có thể truyền cảm hứng cho các can thiệp với hiệu quả chắc chắn.

Bởi việc tham khảo sách Nudge mà thủ tướng Anh David Cameron đã quyết định tạo ra Nhóm Nghiên cứu hành vi (BIT). Tổng thống Obama cũng đã có động thái tương tự với Nhóm Khoa học xã hội và hành vi (SBST) năm 2014. Kinh tế học hành vi cũng trở thành một vũ khí quan trọng trong việc làm mới các chính sách công ở Anh quốc và trong các lĩnh vực như sức khỏe, hưu trí hay môi trường ở Mỹ. Các kinh nghiệm và rồi các kết quả đã được tích lũy.

Kinh tế học hành vi vì thế đã chuyển từ lý thuyết sang thực hành. Nó đã hoàn toàn được nhận biết một cách khoa học như một đòn bẩy hiệu quả, cũng tương tự như các chính sách thuế, sự kiềm tỏa hay các chiến dịch truyền thông, trong việc thực hiện các chính sách công. Nó đã ghi dấu một vài việc ứng dụng đáng chú ý làm thay đổi hiện trạng.

Dù vậy, khi đọc chi tiết báo cáo này, viết cụ thể những ý tưởng khởi xướng thú vị nhất, vẫn là chưa đủ với người đọc. Các ví dụ không nhiều và những kết quả của chúng chưa thực sự xác đáng. BIT có vẻ cũng có cùng cảm giác như vậy. Trong báo cáo hàng năm của họ năm 2017, chỉ ra các giới hạn bằng việc thực hành kinh tế học hành vi trong các mẫu hiện tại và công bố ý định sẽ khởi xướng một giai đoạn mới cho sự phát triển của nó: tạo ra các sản phẩm và các dịch vụ.

Richard Thaler có lẽ đã đóng gọn kinh tế học hành vi trong một định nghĩa quá hạn chế, tập trung vào một tầm nhìn kinh tế của các hành vi cá thể. Đã đến lúc cần phải đi quá lên trên “Nudge” và định nghĩa một cách tiếp cận mới về hành vi.

Trước tiên là áp dụng một sự kết hợp tốt hơn của các khoa học xã hội (kinh tế học, tâm lý học, các ngành khoa học hành vi), khía cạnh khai thác các quyết định cá thể sẽ còn thích đáng hơn, phong phú hơn, các can thiệp đề xuất sâu sắc hơn, bền vững hơn.

Sau đó, dành nhiều không gian hơn cho sự sáng tạo: Số lượng các can thiệp chỉ hài lòng với việc lặp lại các công thức để suy ra những kết quả của các nghiên cứu hàn lâm, nhưng nó không đủ để đẩy lùi bệnh béo phì trên thế giới hay giới hạn các hành trình của xe ôtô trong các thành phố lớn.

Ở Pháp, hiện nay vẫn không có tổ chức chính quyền phụ trách việc làm sáng tỏ việc soạn thảo các chính sách công. Có lẽ đầu óc có tính Đề Các khiến chúng ta muốn quay trở lại với các ngành khoa học dựa trên lý trí trong hành vi của con người? Nhưng ai cũng nhận ra rằng đang có một thế hệ mới các chính trị gia, nam và nữ, cởi mở với các đổi mới và thử nghiệm, quyết tâm đặt sự hiệu quả vào trung tâm của các chính sách công.

Nước Pháp thích làm những điều khác biệt, với một trực giác lớn, về sáng tạo và về cảm xúc. Các thách thức: giảm sử dụng ôtô trong các thành phố đã không phải viện đến ép buộc hay hình phạt; khuyến khích người Pháp ăn uống lành mạnh hơn mà không phải hy sinh khẩu vị; cải thiện các kết quả thành công ở trường học mà không cần đến các cải cách tốn kém và mâu thuẫn.

Vậy thì hãy trở nên sáng tạo, khám phá các khả năng hiện tại về vai trò của cảm xúc, của cái tôi, của tiềm thức và tất cả các đòn bẩy tâm lý sẽ ảnh hưởng đến hành vi và hãy cùng hình dung các giải pháp mới, những thứ vừa hiệu quả vừa đáng ngạc nhiên.


Nguyễn Kim