Khởi nghiệp thất bại: Ý tưởng “đốt” gần trăm triệu đô



Khởi nghiệp thất bại: Ý tưởng “đốt” gần trăm triệu đô

Lục Kiếm 8:19 31/7/2019

Một vài năm trước, có vẻ như các công ty khởi nghiệp đã bò ra khỏi mọi ngóc ngách của Internet. Tất nhiên, họ có rất nhiều cảm hứng. Chúng ta vẫn thấy một số người thành công vẫn đang hoạt động. Như Facebook, Skype, Digg. Nhưng có hàng trăm, nếu không muốn nói là hàng ngàn, startup đã phá sản chỉ trong một thời gian ngắn. ChaCha có lẽ là một trong những ví dụ “khét tiếng” nhất.

Ảnh minh họa: Simon Ang/Business Times

ChaCha xuất hiện khi tìm kiếm trên Internet đang trong “độ tuổi mới lớn”. Những thứ như Siri, Cortana còn chưa tồn tại và Google còn tìm kiếm một cách “dấm dớ”.

ChaCha là một công cụ tìm kiếm hướng dẫn bằng sức người. Nó cung cấp các câu trả lời miễn phí, theo thời gian thực cho bất kỳ câu hỏi nào, thông qua trang web, qua tin nhắn văn bản hoặc sử dụng một trong các ứng dụng di động của công ty. ChaCha được thành lập vào năm 2006 bởi Scott A. Jones và Brad Binto. Tên của nó xuất phát từ tiếng Hoa, nghĩa là tìm kiếm.

Làm thế nào một công cụ tìm kiếm có vẻ rất hứa hẹn, một công ty đã huy động được 96 triệu USD và trả lời hơn 2 tỷ câu hỏi kể từ khi thành lập đã không còn tồn tại?

Ý tưởng hút tiền

Có một điều không thể phủ nhận: ChaCha là một ý tưởng kinh khủng, xét trên góc độ ngày nay.

Ảnh minh họa: Bite.Tech

Nhưng tại thời điểm đó, nó có vẻ là một ý tưởng tốt đối với nhà đầu tư Jeff Bezos (CEO Amazon). Nó cũng thu hút sự chú ý của CEO/người sáng lập Compaq Computer Rod Canion và nhà đầu tư kỳ cựu Jack Gill.

ChaCha đã huy động được hơn 10 triệu USD trong năm 2007! Họ hẳn đã có chiến lược tiếp thị kỹ thuật số tuyệt vời.

Ý tưởng đằng sau ChaCha hấp dẫn đến mức nào? Tìm kiếm bằng sức người.

Google khi ấy còn chưa tinh chỉnh các thuật toán một cách “tinh tế” như bây giờ. Theo Jones, Google mất 2/10 giây để hiển thị kết quả nhưng trung bình, mọi người mất 11 phút để tìm thấy điều mình muốn. Vì vậy, tìm kiếm trên Internet khi ấy giống như tìm sách trong thư viện với sự trợ giúp của robot. Và các thẻ danh mục sách thư viện thì chứa đầy các liên kết spam đến các trang web kinh doanh vô nghĩa.

Nhưng bạn vẫn có thể tự mình tìm kiếm thông tin nếu bạn biết mẹo.

CEO ChaCha Scott A. Jones

ChaCha đã cố gắng làm cho việc tìm kiếm dễ dàng hơn bằng cách cho phép người dùng thuê nguồn lực tìm kiếm là chính những con người thực đang ngồi trước máy tính nhà mình.

Bạn chỉ việc đăng nhập vào giao diện trò chuyện và kết nối với đại diện của ChaCha (Kiểu như MSN Messenger hay Yahoo Chat). Bạn nói với người đại diện bạn muốn tìm gì và họ sẽ giúp bạn tìm nó. Rất đơn giản.

Nhưng ChaCha có thực sự tốt?

Vấn đề là, vào năm 2007, những người thực sự hiểu cách tìm kiếm thông tin trên mạng Internet cũng thường là những người có bằng cấp cao. Hay nói cách khác, nếu bạn muốn tìm kiếm, bạn cần một nhà khoa học thư viện.

Một anh chàng bình thường nào đó đã nộp đơn vào ChaCha có lẽ không có bằng cấp về Khoa học Thư viện, hay bất kỳ ngành khoa học nào khác. Những người có kỹ năng về tìm kiếm thực sự thì làm việc trong các thư viện thực và kiếm tiền thực.

Ai cũng biết, Internet cũng là mảnh đất màu mỡ cho những trò đùa hay chơi khăm. Nên, những “hướng dẫn viên” ChaCha (họ tự gọi mình như vậy) cũng nhận được nhiều trò chơi khăm hơn là yêu cầu thực sự.

Tại sao lại không chứ? Hãy nhìn vào những gì mà người dùng hỏi Google ngày nay, đâu có thiếu những điều lố bịch.

Song quan trọng là, trong khi ý tưởng tìm kiếm bằng sức người đủ thú vị để thu hút cả những người như Bezos, thì nó vẫn thất bại.

Thất bại

Ảnh: We Work

ChaCha thậm chí còn sớm thêm tính năng nhắn tin câu hỏi cho những hướng dẫn viên hướng tới người dùng di động. Nhưng nếu điều này xuất hiện vào năm 2005, có lẽ ChaCha đã có khoảng thời gian huy hoàng dài hơn nữa.

Nhưng đáng tiếc lại là năm 2007, khi iPhone bắt đầu trở nên phổ biến và Google Android thì cũng chẳng kém cạnh.

Áp lực từ cả hai phía đã tác động lên ChaCha. Rất nhanh chóng, người ta không còn cần nhờ người khác tìm kiếm hộ nữa. Google cho ra thuật toán Panda vào đầu năm 2011 và công cụ tìm kiếm ngày càng được trau chuốt.

Sau đó, người dùng ngày càng có nhiều công cụ hỗ trợ hơn cũng như các dịch vụ thu thập và tổng hợp dữ liệu như Mahalo.com.

Chuyện gì phải đến rồi cũng đến. ChaCha không còn theo kịp được xu hướng thời đại. Họ phải đối mặt với vấn đề quy mô lớn, trong khi kiểm soát chất lượng lại rất kém.

Với 55.000 hướng dẫn viên bán thời gian, hầu hết làm việc từ xa và khó kiểm soát. Dần dần họ cũng không thể đưa ra kết quả tìm kiếm chất lượng.

Trong khi đó, người dùng không chỉ muốn mấy byte vô dụng và danh sách các sự kiện ngẫu nhiên. Họ muốn các câu trả lời thực sự và kết quả tìm kiếm sâu hơn.

Và ChaCha thì không đủ khả năng trả lương cho những tìm kiếm chi tiết như vậy. Như đã nói ở trên, họ không trả nổi cho những người có kiến thức tuyệt vời.

Ảnh: Yahoo

Không dừng lại ở đó. Google sớm nuốt chửng thị trường tìm kiếm. Mong muốn có được những câu hỏi “bằng sức người” nhanh chóng cạn kiệt. Khi ý tưởng cốt lõi không còn lực kéo, hoặc bạn phải thích nghi, tìm kiếm con đường mới, bán mình hoặc chết.

Vấn đề là, nếu bạn không nhìn ra vấn đề sớm, thì bạn chỉ còn đúng lựa chọn là cái chết. Và đó chính xác là những gì đã xảy ra với ChaCha.

Không cố gắng

Thực tế, ChaCha đã cố gắng thích nghi. Nhưng quá trễ.

Họ đã có hướng đi tuyệt vời là bổ sung dịch vụ văn bản và giọng nói vào năm 2008. Năm 2009, họ huy động được 12 triệu USD và tái cơ cấu công ty.

Họ thậm chí ra mắt ứng dụng cho iPhone vào năm 2011 để theo kịp cuộc cách mạng di động. Họ còn cho ra mắt một trang web tương tự Buzzfeed ngày nay với tên gọi Social Reactor, nhưng nó đã chết khi Google cải thiện thuật toán. Có nghĩa là, họ đã bỏ lỡ thiết kế trang web hiện đại và thiết lập phát triển theo xu hướng đang thịnh hành hiện tại.

Ảnh: CB Insights

Dường như không nỗ lực nào của họ mang lại kết quả tốt. Sau một thập kỷ, năm 2016, ChaCha tuyên bố ngừng hoạt động. Trước đó, năm 2015, Scott Jones đã tìm mọi cách để bán công ty. Tuy nhiên, khi lưu lượng truy cập - cả trên máy tính và thiết bị di động - sụt giảm, thì cũng chẳng có người thiết tha.

Bài học

Trong thế giới công nghệ, thật khó để nói khi nào một ý tưởng có tầm nhìn hay điên rồ. Trong thực tế, đôi khi sự khác biệt giữa hai có thể được đo lường bằng kết quả. Chẳng hạn, ngày nay, những người như Jeff Bezos và Elon Musk là mẫu mực của người có tầm nhìn công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, nếu họ không thành công thì liệu chúng ta có gọi họ là những người có tầm nhìn hay không. Hay chỉ là những kẻ điên? Hãy nhớ rằng một trong những nhà đầu tư đầu tiên của ChaCha là Jeff Bezos.

Kể từ khi bắt đầu, ChaCha đã được xem là sáng tạo. Chắc chắn vào năm 2006, suy nghĩ về việc tìm kiếm di động và giọng nói thực sự mới mẻ. Tuy nhiên, điều đó là không đủ để xây dựng một startup thành công. Mặc dù ChaCha đã có một ý tưởng tuyệt vời về việc đưa biến “người” vào phương trình tìm kiếm. Song biến đó không thể mở rộng và bền vững theo thời gian.

Ngay cả khi một công ty khởi nghiệp có được lực kéo, cho đến khi bạn không thể kiếm được lợi nhuận, bạn không thể gọi đó là một doanh nghiệp. Mặc dù năm 2012, ChaCha từng kiếm được 20 triệu USD doanh thu, song vẫn chưa có lợi nhuận. Điều này không phải là bất thường trong thế giới công nghệ. Chẳng hạn Twitter được thành lập từ năm 2006 nhưng chỉ báo cáo quý có lãi đầu tiên vào tháng 4/2017 (tuy nhiên, hàng năm công ty vẫn mất tiền). Hơn một thập kỷ kể từ khi IPO, Twitter vẫn chưa tìm ra cách để có lãi!

Do đó, mô hình kinh doanh mới cho khởi nghiệp công nghệ dường như đã trở thành: bắt đầu với một ý tưởng, đốt hàng triệu đô la từ các công ty đầu tư mạo hiểm, trả lại cho họ bằng ICO (Phát hành tiền ảo lần đầu) và kiếm tiền bằng cách bán cổ phiếu cho một loạt các đồng nghiệp không biết gì!

Mô hình này chưa chứng minh được là bền vững. Nhiều người có thể cho rằng các công ty như Google cũng phải trải qua vài năm thử nghiệm và sai sót trước khi tìm ra cách kiếm tiền. Tuy nhiên, khi Google ra mắt công chúng năm 2004, họ đã là một máy rút tiền và có lãi từ năm 2011.

Không có nghi ngờ rằng thành công của ChaCha cũng bị tổn hại bởi sự phát triển nhanh chóng của bối cảnh công nghệ. Năm 2006, có ai có thể hình dung được thành công rực rỡ của iPhone chỉ một năm sau đó. Do đó, một ý tưởng, trong năm 2008 dường như hoàn toàn có ý nghĩa (cho phép tìm kiếm bằng SMS), đã không còn như vậy nữa chỉ vài năm sau đó. Trên thực tế, khi bối cảnh công nghệ bắt đầu phát triển với tốc độ nhanh hơn, một ý tưởng có vẻ tươi sáng cũng có thể trở nên lỗi thời. Điều này thậm chí còn rõ ràng hơn khi thuật toán tìm kiếm của Google bắt đầu trở nên thông minh hơn.

Nếu ChaCha xuất hiện sớm hơn nữa, có lẽ họ thậm chí còn được tôn vinh là một ngôi sao của làng tìm kiếm và Internet, thấy được bóng dáng của họ đâu đó trong vài dịch vụ hiện đại, dù rằng mô hình của họ trong ngày hôm nay đã lỗi thời. Nhưng họ đã thích nghi thất bại và chết một cách dữ dội. Tất cả những gì còn lại là một thất bại khổng lồ và một vài bài học quý giá.

 


Lục Kiếm

Tổng hợp