Khởi nghiệp thất bại: Lời nói dối ngoạn mục



Khởi nghiệp thất bại: Lời nói dối ngoạn mục

Lục Kiếm 0:15 17/7/2019

Hiếm có công ty nào lại thất bại một cách ngoạn mục và quá đỗi ồn ào như Theranos, startup công nghệ sinh học giúp kiểm tra sức khỏe thông qua các thiết bị xét nghiệm máu mới mang tính cách mạng có thể dễ dàng mua về nhà…

Ảnh minh họa: Brad Lloyd/Unsplash

Hầu hết câu chuyện về thất bại khởi nghiệp chỉ được kể trong bài tổng hợp. Để thu hút sự chú ý vào thất bại, đó phải là công ty danh giá hoặc là trường hợp đặc biệt để vượt qua những ồn ào thông thường của thế giới kinh doanh.

Hiếm có công ty nào lại thất bại một cách ngoạn mục và quá đỗi ồn ào như Theranos, công ty khởi nghiệp công nghệ sinh học giúp kiểm tra sức khỏe thông qua các thiết bị xét nghiệm máu mới mang tính cách mạng có thể dễ dàng mua về nhà.

Nhìn bề ngoài, Theranos vừa điển hình vừa đặc biệt trong các công ty khởi nghiệp ở Thung lũng Silicon: CEO trẻ tuổi, tôn thờ các giá trị Steve Jobs, hứa hẹn làm nên cuộc cách mạng không chỉ cải thiện sức khỏe cá nhân mà cả hệ thống phúc lợi của chúng ta. Đó là lời hứa quá tốt tưởng như chỉ có trong mơ. Thực tế đã chứng minh, đó chỉ là giấc mơ được thêu dệt.

Đến nay, hầu hết chi tiết trong sự trỗi dậy và sụp đổ vẫn còn được nhắc đi nhắc lại.

 

Theranos được thành lập năm 2004 bởi một người bỏ học Stanford có tên Elizabeth Holmes, người đã tìm kiếm con đường cách mạng hóa không chỉ xét nghiệm máu mà cả việc chăm sóc sức khỏe bằng các máy xét nghiệm máu cho người dùng, tránh được nỗi đau của việc lấy máu tĩnh mạch truyền thông và cho ra kết quả nhanh chóng.

Chỉ trong thời gian ngắn, công ty trở thành ngôi sao trong làng startup, gây quỹ và tăng đội ngũ nhân viên với tốc độ tương xứng với những màn quảng cáo đình đám trên truyền thông. Họ sớm được liệt vào danh sách kỳ lân Thung lũng Silicon với mức định giá 1 tỷ USD. Holmes trở thành con cưng của giới khởi nghiệp. Theranos được kỳ vọng sẽ trở thành công ty lớn thay đổi thế giới thế hệ tiếp theo. Trên nền tảng đó, họ đã thu hút 700 triệu USD từ các nhà đầu tư sừng sỏ.

Ảnh minh họa: IQVIS

Nhưng thành công và danh tiếng mà Holmes và Theranos có được đã không còn khi sự thật bị phơi bày vào năm 2015. Tháng 10 năm đó, tạp chí Wall Street Journal đã xuất bản bài báo tiết lộ sự thật động trời về Theranos: các máy xét nghiệm máu phần lớn không hoạt động. Công ty đã tiến hành các vụ xét nghiệm giả mạo cũng như sử dụng những chiếc máy thương mại khác để tiến hành thử nghiệm.

Công ty đã cố gắng chống lại các cáo buộc, nhưng bằng chứng được đưa ra trong câu chuyện đã đủ sức thuyết phục với tất cả tín đồ nhiệt thành nhất. Chẳng mấy chốc, các hợp đồng bị chấm dứt và các vụ kiện được đệ trình thay mặt cho các nhà đầu tư. Tháng 6/2018, Holmes và cựu Chủ tịch/CEO của Theranos, Sunny Balwani bị truy tố về tội gian lận và âm mưu lừa đảo.

Ảnh: Techcrunch

Tại sao Theranos thất bại? Đúng là các sản phẩm của họ đã hoạt động không như dự định là nguyên nhân chính. Nhưng điều đó không phản ánh toàn bộ câu chuyện.

Hầu hết công ty có sản phẩm không hoạt động không đi đến bước đường như Theranos. Bởi cũng vì hầu hết công ty bị ràng buộc với đạo đức cá nhân và doanh nghiệp - thứ dường như không có ở Theranos. Để duy trì lời nói dối đi xa và quá lâu đến vậy là do vấn đề đạo đức cá nhân. Sự “cả gan” của Holmes và lãnh đạo công ty không hề bị phát hiện cho thấy sự nguy hiểm của những niềm tin không thực tế.

Ảnh minh họa: Kristina Flour/Unsplash

Trong cuốn Bad Blood, John Carreyrou đã minh họa cách một ý tưởng táo bạo và sức thu hút cá nhân đã cho phép Holmes duy trì sự ủng hộ và niềm tin từ các nhân vật chủ chốt như thế nào, ngay cả khi đối mặt với thông tin và sự kiện đáng ra phải ấn nút tạm dừng.

Cuốn sách cũng mô tả những hiểm họa của tham vọng quá lớn và điều gì có thể xảy ra khi xây dựng thế giới giả dối, khi Holmes và những người khác đã tạo ra một cấu trúc mà từ lâu đã ngăn cản bất cứ ai hoặc bất cứ điều gì có thể làm hỏng tham vọng của họ.

Carreyrou tin rằng: Holmes nghỉ học Stanford với ý định tốt đẹp thực và muốn trở thành một Steve Jobs thế hệ mới. Nhưng cô đã hứa quá nhiều và bắt đầu những lời dối trá nhỏ để rồi trở thành lời nói dối lớn.

Ảnh minh họa: Anita Jankovic/Unsplash

Theranos có thể là ví dụ cực đoan. Nhưng nó chỉ ra những bài học có thể áp dụng rộng rãi hơn. Làm kinh doanh phải tin vào bản thân và ý tưởng của mình. Nhưng niềm tin và động lực đó phải được kết hợp tốt với các cố vấn sẵn sàng nói lên sự thật, ngay cả khi điều đó có thể đau đớn và sẵn sàng thừa nhận sai lầm, thiếu sót, thậm chí là thất bại. Sự trung thực là công cụ tốt nhất trong việc tránh vô số vấn đề trên con đường khởi nghiệp lắm cạm bẫy, bao gồm cả nhà tù.


Lục Kiếm