Khởi nghiệp thất bại: Bí ẩn 180 triệu USD



Khởi nghiệp thất bại: Bí ẩn 180 triệu USD

Lục Kiếm 8:2 24/7/2019

Dịch vụ phát nhạc trực tuyến Guvera đã sụp đổ vào tháng 5/2017, để lại đằng sau hàng ngàn nhà đầu tư và quỹ hưu trí của họ với cảm giác cay đắng cùng một câu hỏi lớn: Tiền đã đi đâu?

Ảnh minh họa

Trong tám năm, công ty tự quảng cáo mình là “Facebook của Úc”: một nhà cải tiến công nghệ có thể mở rộng thành một doanh nghiệp toàn cầu có khả năng tái tạo lại ngành công nghiệp âm nhạc. Nhưng đáng buồn thay, chính cái tên “vàng” này lại cũng là bài học cho sự nguy hiểm của bùng nổ công nghệ: Các nhà đầu tư nghiệp dư bị các công ty “tiền đốt lắm mà lợi nhuận không thấy đâu” quyến rũ.

CEO của Guvera là Darren Herft là nhà chiến lược, nhà bán hàng và nhà phát ngôn của ứng dụng trực tuyến này, người đã hứa hẹn bỏ các quảng cáo “vớ vẩn” trên ứng dụng. Anh cũng là “tổng giám đốc hưởng thụ”. Herft là người gây quỹ cho công ty, cũng là chủ đất cho công ty thuê, tự trả cho mình mức lương 264.000 USD hàng năm – một con số khổng lồ cho một doanh nghiệp không có lợi nhuận.

Rod North, nhà tư vấn quan hệ công chúng mà công ty thuê, cũng phải ngạc nhiên khi trước Guvera đã thu hút được 180 triệu USD và không ai biết tiền đã đi đâu.

Sinh ra ở “bờ biển vàng”

Hai người sáng lập Guvera: Darren Herft (trái) và Claes Loberg

Guvera được thành lập năm 2008 ở Gold Coast (Úc), với những người sáng lập gồm Herft (tốt nghiệp ngành kế toán của Đại học Griffith), Claes Loberg (lập trình viên người Thụy Điển) và Brad Christiansen (chuyên gia máy tính từ ngành bảo hiểm và là thành viên của Viện Các giám đốc Doanh nghiệp Úc).

Tháng 12/2008, Guvera phát đi thông cáo đưa ra tham vọng lớn: “Guvera đặt mục tiêu cung cấp một giải pháp thực sự cho phép người tiêu dùng trên toàn thế giới truy cập miễn phí vào nội dung giải trí kỹ thuật số.”

Vào thời điểm đó, Guvera không có doanh thu và không có sản phẩm. Họ đang tìm cách huy động 10 triệu USD từ các nhà đầu tư tư nhân để xây dựng một ứng dụng cho phép người tiêu dùng tải xuống các bài hát miễn phí. Chi phí tải xuống sẽ được chi trả bởi các nhà quảng cáo. Sau đó, Guvera chuyển sang mô hình phát nhạc được tài trợ bằng quảng cáo.

Năm 2008, truy cập miễn phí hợp pháp vào kho âm nhạc vẫn là một khái niệm mới lạ trên thế giới. Vi phạm bản quyền rất thịnh hành song dù sao cũng là phạm luật. Spotify, hiện là công ty dẫn đầu thị trường phát nhạc trực tuyến, hiện có hơn 50 triệu người dùng trả tiền trên toàn cầu, chỉ mới ra mắt ở châu Âu hai tháng trước Guvera.

Hoành tráng

Những người sáng lập Guvera đã sớm phát triển tham vọng và các kỹ năng để tiếp thị chúng. Herft đã thuyết phục khoảng 3.000 nhà đầu tư đặt cửa vào công ty chưa được niêm yết này. Họ đến từ đủ thành phần trong xã hội: người tái chế, người bán thuốc, thậm chí là cả họ hàng của ông trùm truyền thông Rupert Murdoch, theo Herft.

Các nhà đầu tư, khoảng 500 người khi ấy, đã tham dự các buổi thuyết trình tại khách sạn Crown Promenade ở Melbourne và khách sạn Hilton ở trung tâm Sydney, nơi vị doanh nhân thuyết trình bằng thứ giọng trầm quyến rũ, đưa ra tầm nhìn về một doanh nghiệp có thể tái tạo thành công của Facebook hoặc Twitter - các công ty công nghệ Hoa Kỳ được định giá rất lớn ngay từ đầu đời dựa trên doanh thu khá khiêm tốn, không có lợi nhuận nhưng tiềm năng to lớn - trên đất Úc.

Tại buổi ra mắt ứng dụng năm 2010 ở New York, công ty đã đặt hàng một tác phẩm điêu khắc hoành tráng làm từ băng đá và dài tới 13m. Một nhà đầu tư mạo hiểm đã cảm thấy phần mềm này rất cục mịch nhưng lại bị ấn tượng bởi tác phẩm điêu khắc. Sau đó, người này tự viết cho chính mình: “Chẳng có vẻ đáng tin gì cả. Trừ một thứ LỚN duy nhất: hút tiền.”

Quả là thành công đáng nể. Tính đến tận hôm nay, Guvera thu hút được nhiều tiền hơn hầu hết các công ty khởi nghiệp Úc khác.

Kỹ thuật hút tiền khác thường

Ảnh minh họa: Jonathan Saavedra/Unsplash

Thay vì được tài trợ bởi các công ty đầu tư mạo hiểm hoặc công ty đầu tư, Guvera lại sử dụng kỹ thuật hút tiền khác thường: thông qua mạng lưới kế toán viên, những người đã giới thiệu cổ phiếu Guvera chưa niêm yết với các khách hàng có SMSF (quỹ hưu bổng cá nhân hay quỹ tích cóp số tiền dành dụm cả đời chủ yếu dùng cho tuổi già), những người có đủ điều kiện là “nhà đầu tư tinh vi”.

Guvera trở thành con cưng của báo chí và ngành công nghệ. Tại Giải thưởng Di động Úc 2013, Guvera đã nhận được chiếc điện thoại di động vàng cho danh hiệu Startup tốt nhất và Ứng dụng âm nhạc hàng đầu. Năm 2014, công ty đã đánh bại Spotify khi ra mắt ở Indonesia và Ấn Độ.

Herft thưởng thức sự chú ý của đám đông. Nhưng điều không được công khai là mối quan hệ bất thường của anh với Guvera thông qua AMMA Private Equity, mà chính anh là giám đốc duy nhất. Guvera lấy tiền Guvera để “thuê” AMMA tổ chức các sự kiện gây quỹ và các hoạt động thu hút vốn khác, nơi các nhà đầu tư bị lóa mắt bởi các chuyên gia công nghệ “nói như hát hay” của Herft.

Tạp chí Tài chính Úc (Australian Financial Review) báo cáo rằng một số kế toán viên và cố vấn đã hướng dẫn khách hàng đầu tư vào Guvera đã được “lại quả”. Courier-Mail thì cho biết AMMA đã tài trợ các kế toán đi dự hội thảo, bao gồm cả sự kiện tại khách sạn năm sao ở Dubai. Guvera trả tiền cho chỗ ở, bữa ăn và các chi phí khác (trừ vé máy bay) cho những người này cũng như vợ/chồng của họ cho sự kiện tổ chức ở Beverly Hills vào năm 2014.

Tin đồn

Thậm chí người ta còn loan tin Guvera chuẩn bị được một công ty công nghệ lớn mua lại. Một kế toán viên tiết lộ: “Họ tự tin lắm. Tất cả chúng tôi được đưa đến một nơi tuyệt đẹp ở Gold Coast. Họ hứa rất nhiều nhưng cũng chẳng đưa ra cái gì cả.”

Herft là động lực cho nguồn tiền của Guvera. Từ năm 2009-2016, AMMA đã thu hút được 185,3 triệu USD dưới danh nghĩa của Guvera – một con số khổng lồ cho một công ty công nghệ Úc còn chưa được niêm yết. Qua đó, AMMA được hưởng hoa hồng 22,5 triệu USD, tương đương 12%, trong khi hoa hồng bình thường chỉ vào khoảng 2,5% đối với việc gây quỹ có sự hỗ trợ của các ngân hàng lớn trên thị trường chứng khoán và chỉ 0% đối với các giao dịch tài trợ vốn mạo hiểm cho các startup.

Heft đã xác nhận việc “lại quả” cho các kế toán viên và cố vấn quỹ, chủ yếu thông qua quyền chọn cổ phiếu. Anh còn xác nhận một số mạng lưới kế toán toàn cầu “có thể đã nhận được hỗ trợ” cho hội nghị thường niên.

Chơi lớn hơn

Ca sĩ Alice Cooper tham dự bữa tiệc ra mắt Guvera tại Metropolitan Pavilion vào ngày 18/2/2010 tại hành phố New York.

Ảnh: Donald Bowers / WireImage

Tuy nhiên, thậm chí điều đó vẫn chưa đủ. Năm 2015, Guvera đã cố gắng huy động 100 triệu USD từ các quỹ đầu tư tư nhân, vốn bực bội trong việc tài trợ cho doanh nghiệp có doanh thu không đáng kể.

Là một công ty chưa niêm yết, Guvera không dễ bán cổ phiếu. Ngay cả người trong cuộc cũng lo lắng. Tự mô tả mình là “nhà đầu tư động lực”, Michael Devere, người đứng đầu mảng kinh doanh của Guvera ở Anh, đã cho chạy quảng cáo trên Financial Review tìm kiếm người mua 5 triệu cổ phiếu với giá “cực kỳ hữu nghị”.

Herft quyết định chơi lớn hơn. Guvera bắt đầu tiếp thị mạnh mẽ, bao gồm việc tài trợ cho chương trình nổi tiếng The Voice trên Channel Nine TV.

Guvera thuê một nhà môi giới chứng khoán nhỏ, DH Flinders, để đưa Guvera lên thị trường cổ phiếu và Rod North để công khai việc lên sàn. Dưới sự giám sát của DH Flinder, Guvera đã in thông cáo quảng cáo công ty tới nhà đầu tư, đề nghị đầu tư 40-80 triệu USD để Guvera có thể trả nợ và mở rộng. Thỏa thuận này định giá Guvera lên tới gần 1,4 tỷ USD - một khoản tiền quá hấp dẫn cho một doanh nghiệp chỉ tạo ra 1,2 triệu USD doanh thu, sau 7 năm tồn tại.

Chia tay và hợp lại

Ảnh minh họa

DH Flinder đã thương lượng mức phí bảo lãnh là 5,75%, điều đó có nghĩa là họ có thể được nhận tới 4,6 triệu USD. Vì Guvera có kế hoạch huy động tiền thông qua một nhà môi giới chứng khoán, AMMA “bị” chấm dứt hợp đồng với khoản tiền bồi thường 500.000 USD.

Nhưng Herft muốn giữ mối quan hệ tiếp tục. Rồi AMMA lại được thuê lại để thu hút tiền cho việc niêm yết với khoản phí từ 450.000-600.000 USD cùng mức hoa hồng 5,75% cho mỗi số tiền thu hút được. Herft còn đạt được thỏa thuận cho chính Guvera thuê văn phòng và bãi đậu xe của mình với mức giá 340.200 USD/năm, tăng 10% so với mức giá thuê trước đó.

Để nâng cao uy tín của Guvera, Herft cảm thấy anh cần một tên tuổi lớn từ ngành công nghiệp âm nhạc để làm chủ tịch công ty. Một cựu giám đốc của EMI Music (đã bị phá sản sau khi được mua bằng vốn tư nhân) đã đồng ý trở thành chủ tịch để đổi lấy 6 triệu cổ phiếu cùng thêm quyền chọn cổ phiếu.

Nhưng vụ IPO đã bị tấn công ngay từ chính nước Úc. Tỷ phú Mike Cannon-Brookes, được công ty chào mời, đã rất kinh ngạc. Trên Twitter, ông nói rằng cảm thấy “kinh hoàng” với bản thỏa thuận và đề nghị Sở Giao dịch Chứng khoán Úc không cho phép công ty niêm yết. Lần lượt sau đó, rất nhiều tên tuổi khác cũng bày tỏ nỗi “kinh hoàng” và “kinh sợ”.

Sở Giao dịch Chứng khoán Úc (ASX) đã thực hiện một bước bất thường là từ chối cho phép Guvera niêm yết, với lý do cần phải duy trì “danh tiếng của ASX”.

Adrian Raftery, chuyên gia về thuế của Đại học Deakin, thốt lên: “Rất nhiều các ông bố bà mẹ đã bị ‘thiêu đốt’. Họ đã có thể tăng gấp 10 lần nếu cơ quan quản lý thông qua.”

Tiền đã hết

Ảnh minh họa: Travis Essinger/Unsplash

Nhiều cổ đông của Guvera đã kiên nhẫn chờ đợi công ty được niêm yết trong nhiều năm. Đó là cách để họ có thể rút tiền. Sau nhiều năm chờ đợi, hầu hết đã bỏ cuộc.

Guvera tiếp tục đảm bảo với các cổ đông rằng triển vọng của công ty rất sáng sủa. Ngày 21/3/2017, Loberg đã viết nên những áng văn rực rỡ về công nghệ và mối quan hệ “không thể tin được” giữa Guvera với các công ty quảng cáo lớn.

Sau khi đã đốt 6,6 triệu USD một năm, Loberg khẳng định sự thay đổi đã gần kề và tiền mặt sẽ về vào cuối năm (2017).

Sáu tuần sau, Loberg từ chức, để lại Herft làm giám đốc duy nhất. Guvera sống thoi thóp cho đến tháng 5/2017, khi cuối cùng công ty cũng đã tuyên bố ngừng giao dịch. North, người đã ngừng làm việc cho Guvera sau khi IPO thất bại, nói rằng anh ta nợ 20.000-30.000 USD và không mong còn nhận lại được tiền.

Những người khác từng mong muốn thúc đẩy công ty thì cố gắng tránh mọi liên kết với nó. Cựu Giám đốc kỹ thuật Damien King khi báo giới gọi đến hỏi liệu Guvera có phải là một doanh nghiệp hợp pháp. “Tôi muốn quên nó đi. Nó chỉ còn là quá khứ”, anh ta nói.

Các cựu giám đốc khác thì xóa mọi tung tích về Guvera khỏi hồ sơ LinkedIn, bao gồm cả Herft.

Còn với việc 185 triệu USD đã đi đâu, Herft chỉ cho biết đã chi 50 triệu USD cho các giao dịch bản quyền với các hãng thu âm, quỹ phát triển sản phẩm để xây dựng nền tảng công nghệ, cũng như chăm sóc khách hàng và thành lập các nhóm bán hàng trên toàn cầu.

Herft tránh né những câu hỏi liên quan đến công ty mà anh ta mới thành lập khi Guneva phá sản. Có vẻ anh ta kỳ vọng về sự khởi đầu mới.

Ảnh minh họa: iStock

Nhưng con người không dễ dàng bỏ rơi quá khứ như thế. Vào tháng 1/2018, Herft đã bị Tòa án Liên bang Sydney thẩm vấn trong phiên điều trần công khai về hoạt động và thất bại của công ty. Chưa hết, năm 2018, “công ty sân nhà” AMMA đã bị một nhà đầu tư 80 tuổi kiện với cáo buộc cố tình lợi dụng chẩn đoán mắc chứng Alzheimer của ông để khiến ông mua nhiều cổ phiếu vô giá trị hơn. Thẩm phán cuối cùng ra phán quyết AMMA phải trả lại 6,6 triệu USD đã đầu tư.

Nhưng còn hàng ngàn người khác có vẻ sẽ không thể lấy lại được tiền của mình cho đến cuối đời.

Chắc chắn, chúng ta không nên đầu tư vào những gì chúng ta không hiểu rõ. Ngay từ lúc Guvera sụp đổ, Paul Bassat, người sáng lập Square Peg, đã có câu nói đầy thấm thía: “Một số tay tư vấn và doanh nhân sẽ chết, nhưng đó chỉ là trò chơi có tổng bằng 0, và đáng buồn thay, những nhà đầu tư lẻ sẽ luôn là người thua cuộc.”


Lục Kiếm

Tổng hợp

Từ Khóa :