Khẩu trang có đáng “cháy hàng” giữa thời virus corona?



Khẩu trang có đáng “cháy hàng” giữa thời virus corona?

Lục Kiếm 8:39 1/2/2020

Khi virus corona từ Vũ Hán tiếp tục lây lan, các quan chức ở Trung Quốc đang kêu gọi công dân đeo khẩu trang nơi công cộng để ngăn chặn sự lây lan của virus. Các thành phố ở Trung Quốc cũng như các khu vực khác ở châu Á được cho là đang “cháy hàng” khẩu trang. Nhưng khẩu trang có thực giúp bạn tránh khỏi virus?

Ảnh minh họa: Sarah Grillo/Axios

Để trả lời câu hỏi ấy, cần phải xem xét chúng ta đang có những loại khẩu trang nào.

Do các chuyên gia chưa biết chính xác cách virus corona mới này lây lan, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) của Mỹ khuyến cáo nhân viên y tế đối phó như thể với mầm bệnh trong không khí: virus có thể di chuyển trong các hạt hoặc hơi nước trong không khí. Điều đó có nghĩa là nhân viên y tế tương tác với bệnh nhân nhiễm virus corona nên đeo khẩu trang “hạng nặng” là mặt nạ phòng độc N95. Loại khẩu trang này được thiết kế vừa khít quanh mũi và miệng, khi được đeo đúng cách, nó có thể giúp ngăn chặn ít nhất 95% các hạt nhỏ trong không khí, theo CDC.

Khẩu trang N95

Nhưng đeo khẩu trang N95 là một việc nghiêm túc, Tiến sĩ William Schaffner thuộc Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt cho hay. Theo luật pháp, nhân viên y tế sử dụng khẩu trang này phải trải qua một cuộc kiểm tra sức khỏe hàng năm để đảm bảo nó được đeo kín trên mặt và không khí ô nhiễm không thể rò rỉ vào. Mặc dù khẩu trang N95 là loại dùng một lần, người dùng phải chứng minh họ biết cách sử dụng..

Loại khẩu trang này “khó đeo” vì nó không thoải mái. Một số người cảm thấy khó thở hơn khi đeo N95. Nhưng đó là loại khẩu trang hiệu quả thực sự.

Mặc dù khẩu trang N95 được bán ra thị trường, nhưng cơ quan y tế lại không có khuyến nghị nào về việc người dân nên đeo chúng.

Khẩu trang y tế

Ngược lại, khẩu trang y tế - rẻ tiền, dùng một lần, thường có màu xanh lam hoặc xanh lá cây - ít gây khó chịu hơn. Nhưng Schaffner nói rằng có bằng chứng khoa học cho thấy “lợi ích cho những người trong cộng đồng đeo khẩu trang y tế có thể là rất nhỏ. Có lẽ nó vẫn có ý nghĩa nhất định, nhưng chắc chắn không phải bảo vệ tuyệt đối”. Nói cách khác, nó cũng có lợi ích nhất định nhưng khó tin.

Raina MacIntyre, nhà nghiên cứu bệnh truyền nhiễm và giáo sư về an toàn sinh học toàn cầu tại Đại học New South Wales ở Sydney, cho biết khẩu trang y tế chỉ là hàng rào vật lý bảo vệ bạn khỏi “một giọt nước hoặc hạt có thể nhìn thấy được”. Khẩu trang này bao quanh mặt một cách lỏng lẻo nên không hoàn toàn bảo vệ bạn khỏi vi trùng, virus và các hạt nhỏ trong không khí vẫn có lọt qua.

Nghiên cứu của MacIntyre chỉ ra rằng mặt nạ N95 có khả năng bảo vệ vượt trội. Nhưng bà cũng phát hiện ra rằng các thành viên gia đình sử dụng khẩu trang y tế khi chăm sóc một đứa trẻ bị bệnh tại nhà có nguy cơ bị nhiễm bệnh thấp hơn. Nhưng chỉ có hiệu quả đó khi mọi người đeo khẩu trang “mọi lúc khi ở cùng phòng với người bệnh” – điều không dễ thực hiện trong các gia đình.

MacIntyre lưu ý rằng khẩu trang vải - thứ mà mọi người giặt và tái sử dụng - cũng phổ biến ở các nước châu Á. Bà nói rằng không có bằng chứng nào cho thấy chúng có hiệu quả, và nghiên cứu cho thấy chúng “thực tế có hại” vì việc giặt không thường xuyên và phơi không đủ khô hay được giữ trong môi trường ẩm ướt có thể khiến khẩu trang vải trở thành nơi sinh sản mầm bệnh.

Các chuyên gia lưu ý rằng cách bạn tháo khẩu trang, dù là khẩu trang y tế hay khẩu trang N95, cũng rất quan trọng. Nếu bạn chạm vào mặt trước khẩu trang khi tháo ra, bạn có thể tự làm ô nhiễm chính mình.

Vậy còn việc đeo khẩu trang nơi công cộng? Marybeth Sexton, giáo sư y khoa trong khoa truyền nhiễm Đại học Emory, nói rằng không cần thiết nếu bạn sống ở Hoa Kỳ hoặc quốc gia mà nguy cơ nhiễm virus corona bị coi là thấp.

Sexton nói rằng đeo khẩu trang y tế là một ý tưởng tốt, đặc biệt nếu bạn mắc bệnh đường hô hấp và cần đi khám bác sĩ. Nhưng đó là để đảm bảo bạn không lây cho người khác. Nếu không, đừng vội vã tích trữ khẩu trang mà để lại cho những người thực sự cần chúng, như nhân viên y tế và người bệnh, để không góp phần vào việc gây ra tình trạng khan hàng khẩu trang.

Một số chuyên gia về bệnh truyền nhiễm cũng đã gợi ý rằng việc đeo khẩu trang có thể có giá trị nếu nó giúp bạn không chạm tay vào mặt và mũi. Đó là con đường phổ biến để vi trùng xâm nhập vào cơ thể chúng ta, giả sử chúng ta chạm tay vào nắm cửa mà ai đó vô tình hắt hơi rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng. Nhưng Clarence Tam, một nhà nghiên cứu y tế công cộng tại Đại học Quốc gia Singapore, lưu ý rằng vì đeo khẩu trang có thể gây khó chịu và khiến bạn muốn chạm vào mặt nhiều hơn. Điều này có thể làm nhiễm bẩn ngón tay của bạn vì vi trùng bên ngoài bề mặt khẩu trang có thể sang tay.

Một nhược điểm tiềm năng khác? “Nếu bạn thấy mọi người xung quanh đeo mặt nạ, điều đó cũng có thể rất đáng báo động”, Tam nói.

MacIntyre đồng ý không cần phải chạy ra ngoài và mua mặt nạ nếu bạn ở một quốc gia có nguy cơ thấp như Mỹ. Nhưng bà nói rằng điều đó sẽ khác với những người ở một nơi như Vũ Hán, Trung Quốc, tâm chấn của sự bùng phát virus corona. “Nếu đó là một người nào đó ở Vũ Hán, nơi tập trung dịch bệnh, thì có thể có ý nghĩa. Có rất nhiều điều chưa biết về đợt dịch virus corona này. Đó là vấn đề.”

Các nghiên cứu quan sát cho thấy đeo khẩu trang y tế đã cung cấp cho nhân viên y tế một số biện pháp bảo vệ trong dịch SARS. Nhưng MacIntyre lưu ý rằng những nghiên cứu đó không phải là thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, được coi là tiêu chuẩn vàng trong nghiên cứu. Tam thì nói thêm rằng các nhân viên chăm sóc sức khỏe cũng đang sử dụng các biện pháp bảo vệ khác.

Và bất kể bạn ở đâu, có một điều mà tất cả các chuyên gia về bệnh truyền nhiễm đều khuyên để tránh mắc bệnh: Rửa tay - thường xuyên.

Schaffner cho hay: “Chắc chắn rửa tay có lợi. Thường xuyên. Lúc nào cũng cần, dù là đông hay hè.”

Và nên tiêm phòng cúm, nhất là khi bước vào mùa cúm. Nó có thể không giúp bạn chống lại virus corona từ Vũ Hán, nhưng ít nhất nó cũng giúp bạn tránh được những bệnh cúm khác có nguy cơ lớn với sức khỏe.


Lục Kiếm

Theo NPR