Khám phá ngôi làng “nói chuyện” bằng tiếng huýt sáo



Khám phá ngôi làng “nói chuyện” bằng tiếng huýt sáo

Phương Linh 8:0 13/9/2020

Trong một ngôi làng ở miền núi cao, hẻo lánh trên bờ biển Đen của Thổ Nhĩ Kỳ, nhiều người dân làng ở các thung lũng vẫn giao tiếp với nhau bằng cách huýt sáo. Họ gọi thứ ngôn ngữ của mình là “tiếng chim hót”. Những lời nói của người dân miền núi này được thể hiện bằng hàng loạt tiếng huýt sáo xuyên thấu không gian.

Từ ba thế kỷ nay, những người nông dân sống ở Kuskoy đã giao tiếp với nhau từ khoảng cách rất xa bằng cách huýt sáo. Ngôn ngữ này vẫn được sử dụng đến ngày nay dù thời đại điện thoại di động khiến cho ngày càng ít người muốn sử dụng ngôn ngữ đặc biệt của mình.

Ngôi làng Kuskoy là nơi sinh sống của những người nông dân trồng chè, ngô, củ cải và các loại cây trồng khác. Ngoài trồng cây, họ cũng nuôi cả gia súc. Cảnh quan thiên nhiên cũng như nếp sống của những cư dân ở đây bị ngay chính người Thổ Nhĩ Kỳ ở những vùng khác coi là khá lập dị.

Khi có khách tới thăm làng, người dân Kuskoy thường khá niềm nở, chào đón khách và hào phóng nở những nụ cười.

Một tiếng huýt sáo vang lên ở thung lũng bên dưới. Nazmiye Cakir, một phụ nữ khoảng 60 tuổi cũng đã huýt một tiếng sáo vang vọng khác như để trả lời.

Cakir cho biết, bà học cách huýt sáo tiếng Thổ Nhĩ Kỳ từ các ông bà, cha mẹ mình. Một số câu hỏi đơn giản với người hàng xóm có thể được hỏi bằng cách huýt sáo như: “Ngày mai bạn có thể giúp tôi thu hoạch ngô được không” hoặc nhiều câu hỏi tương tự khác như mời trà, mời đi đám cưới, đám ma, thông báo có trẻ mới sinh…

Còn với Muazzez Köçek, một phụ nữ huýt sáo giỏi nhất làng, tiếng huýt sáo là ngôn ngữ liên lạc khi những người dân ở cách xa nhau. Tiếng sáo có thể vang xa tới 1 kilomet để chuyển đi các thông điệp. Muazzez Köçek sử dụng các tần số cao độ và các giai điệu khác nhau để “nói chuyện” bằng tiếng huýt sáo.

Đừng huýt sáo khi nói chuyện về tình yêu

Cakir cũng giải thích về những điều bạn không thể nói khi giao tiếp bằng cách huýt sáo. “Điều duy nhất bạn không bao giờ được phép huýt sáo là nói chuyện về tình yêu của bạn”. Bà cười lớn: “Bạn sẽ bị phạt đấy”.

Sau khi Cakir thể hiện khả năng huýt sáo bằng một số cụm từ phức tạp, một số người dân làng khác đã nghĩ ra một bài kiểm tra để chứng tỏ rằng đây không phải là một loại mã được sắp xếp trước, mà là một ngôn ngữ thực tế.

Một người dân được đưa cho một số điện thoại từ Istanbul mà chưa ai trong số họ từng nhìn thấy. Anh này huýt sáo thông báo số điện thoại cho người đàn ông thứ hai là Halil Cindik, người đứng đầu Hiệp hội ngôn ngữ “tiếng chim” vùng Kuskoy. Cindik đã viết lại số điện thoại mà anh nghe được bằng tiếng huýt sáo. Rất hay là số điện thoại đã được viết trúng phóc.

Người lớn dạy trẻ em cách huýt sáo để giao tiếp

Có rất nhiều ngôn ngữ huýt sáo khác trên thế giới, chẳng hạn như một ngôn ngữ ở quần đảo Canary. Nhưng tiếng chim hót ở Kuskoy đã kích thích sự quan tâm của  nhà tâm lý sinh học người Đức gốc Thổ Nhĩ Kỳ là Onur Gunturkun.

Anh cho biết: “Tôi hoàn toàn bị cuốn hút khi lần đầu tiên được nghe những tiếng huýt sáo. Tôi trực tiếp thấy sự liên quan của ngôn ngữ này đối với khoa học”.

Gunturkun đã và đang thực hiện nghiên cứu về sự bất đối xứng của não, trong đó bao gồm nhiều thứ khác. Các nghiên cứu cho biết ngôn ngữ nói chủ yếu được xử lý bởi bán cầu não trái, và âm thanh được xử lý bởi bán cầu não phải. Sự nhận dạng âm sắc của giọng nói với những âm thanh khác về cơ bản được coi là riêng biệt.

Làm thế nào để não xử lý một thứ ngôn ngữ trong đó các âm tiết được chuyển thành âm huýt sáo thay vì lời nói?

Tiến hành kiểm tra thực địa

Gunturkun đã đi tới Kuskoy để kiểm tra thực địa

 Bài kiểm tra này đã dựa vào việc nhờ dân làng sử dụng tai để nghe tiếng Thổ Nhĩ Kỳ bằng ngôn ngữ và bằng các âm thanh tương đương với tiếng huýt sáo của họ.

Khi đọc ra hai âm tiết, một âm tiết được nói ở tai trái và một âm tiết được nói vào tai phải, người dân thường có xu hướng chỉ nghe âm thanh được phát ở tai phải. Điều này là do bán cầu não trái điều khiển.

Nhưng Gunturkun phát hiện ra rằng khi anh sử dụng các âm tiết như tiếng huýt sáo, dân làng có xu hướng nghe thấy ở cả hai tai. Điều này cho thấy rằng họ đang sử dụng cả hai bán cầu não của mình ở mức độ lớn hơn nhiều.

Gunturkun chia sẻ: Cuối cùng, thử nghiệm đã cho thấy có sự đóng góp cân bằng của cả hai bán cầu trong việc lắng nghe các ngôn ngữ. Vì vậy, tùy thuộc vào cách chúng ta nói, các bán cầu có một phần công việc khác nhau trong quá trình xử lý ngôn ngữ.

Nghiên cứu của Gunturkun được công bố trên tạp chí Current Biology.

Gunturkun cho biết ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ thể hiện bằng cách huýt sáo thực ra không hề khác biệt với tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Nó chỉ là tiếng Thổ Nhĩ Kỳ được chuyển đổi sang một dạng khác, là tiếng huýt sáo, tương tự như một văn bản bằng tiếng Anh mà bạn đọc, chỉ đơn giản là tiếng Anh được chuyển sang dạng viết, chứ không phải dạng nói. Gunturkun là người Thổ Nhĩ Kỳ gốc Đức. Anh cho rằng ngôn ngữ này khó hiểu một cách đáng ngạc nhiên. “Là người nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ bản địa, tôi rất ngạc nhiên và không hiểu bất kỳ từ nào khi một người Kuskoy bắt đầu huýt sáo. Sau khoảng một tuần, tôi bắt đầu nhận ra một vài từ, nhưng chỉ khi tôi biết ngữ cảnh”.

Lắng nghe ngôn ngữ huýt sáo của người Kuskoy

Không rõ là công việc của Gunturkun có dẫn đến những ứng dụng trong đời thực hay không, nhưng ông tự hỏi liệu ngôn ngữ huýt sáo có thể hữu ích với những bệnh nhân bị đột quỵ, tổn thương bán cầu não trái, gặp khó khăn trong việc xử lý ngôn ngữ ?

Sự phát triển lan rộng của điện thoại di động đã làm giảm nhu cầu huýt sáo của người dân trong làng, nhưng dân làng vẫn thường tổ chức các lễ hội vào mùa hè để gìn giữ ngôn ngữ huýt sáo đặc biệt của họ, tạo điều kiện cho ngôn ngữ vẫn được sử dụng và tồn tại.

Unesco đã bổ sung ngôn ngữ “tiếng chim hót” của dân làng Kuskoy trong danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.


Phương Linh

Theo DailyMail