Khách du lịch + Biến đổi khí hậu đang tàn phá thắng cảnh thế giới


Khách du lịch + Biến đổi khí hậu đang tàn phá thắng cảnh thế giới

Thu Thủy 14:0 3/9/2017

Các chuyên gia cho biết, những “kho báu” lịch sử, văn hóa lâu đời, thiên nhiên hoang sơ đang bị đe dọa bởi hoạt động du lịch, tham quan ngày một tăng. Nếu không tính toán đến việc phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn thì các di tích, thắng cảnh thiên nhiên có thể bị hủy diệt, nhất là khi quá trình biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng nhanh.

1. Rạn san hô Great Barrier Reef

Great Barrier Reef - rạn san hô lớn nhất thế giới, trải dài hơn 2.300km trên một khu vực rộng lớn ở Australia đang chết dần. Theo các nhà khoa học, rạn san hô này đã chịu tổn hại không thể khắc phục và vĩnh viễn bị tẩy trắng. Tương lai của Great Barrier Reef thật sự nguy khốn.

Great Barrier Reef

Một nghiên cứu được công bố trên tạo chí khoa học Tự nhiên vào tháng 3 vừa qua cho thấy, trong 2 năm liên tiếp, nhiệt độ nước ở vùng biển có rặn san hô lớn Great Barrier Reef đều ấm hơn so với bình thường. Đây là nguyên nhân khiến rạn san hô dài 800km ở phía bắc Cairns đã và đang bị tẩy trắng (hiện tượng san hô chết đi và để lại “xương trắng” dưới đáy biển - pv) từ năm ngoái.

Đo đạc vệ tinh cho thấy nhiệt độ vùng biển ở Great Barrier Reef đã tăng trung bình 0,2 độ C trong hơn 25 năm, số lượng san hô ở tầng đáy biển cũng suy giảm.

Nghiên cứu được công bố vào năm 2012 trên tạp chí nghiên cứu khoa học của Học viện quốc gia Australia cho thấy, trong vòng 27 năm, có một nửa san hô Great Barrier Reef đã biến mất.

Đại dương đang nóng lên có liên quan tới việc tăng phát thải nhà kính, khí CO2 làm tăng nguy cơ tẩy trắng san hô. Nhiệt đô nước biển cao hơn bình thường khiến những sinh vật tí hon và tảo sống cộng sinh (cũng là thức ăn của san hô) trong các khoang rỗng bị san hô tống ra ngoài. San hô mất nguồn thức ăn và chết, trắng dần.

Có những khu vực dọc theo vùng đất hoang sơ ở phía bắc Port Douglas, Queensland, tỷ lệ san hô chết tại đó lên tới 67-83%. Đây là tin xấu với những du khách muốn nhưng chưa kiếm được cơ hội tới thăm rạn san hô Great Barrier Reef, được UNESCO công nhận là di sản thế giới vào năm 1981.

2. Antarctica (Vùng Nam Cực)

Băng tan nhanh đe dọa sự sinh tồn của động vật hoang dã ở Antarctica như cá voi, chim cánh cụt và hải cẩu. Ảnh: Lindblad Expeditions

Ông Nico Heath (đồng sáng lập và Giám đốc của hãng du lịch cao cấp Lightfoot Travel) cho biết, nếu có dự tính đến Antarctica thì du khách nên đi sớm vì danh thắng này sắp sửa biến mất. Trung bình mỗi năm, có khoảng 160 tỷ tấn băng tan. So với thế kỷ trước, lượng băng ở Antarctica đã giảm hơn 40%.

Trong tháng 7 vừa qua, một trong những núi băng trôi lớn nhất được ghi nhận là A68 nặng 1.000 tỷ tấn, có diện tích 5.800km2 đã tách khỏi bán đảo Tây Nam Cực. Liên minh Nam Cực và Nam Đại dương cho biết Nam Cực là một trong những vùng đang nóng lên nhanh nhất trên trái đất.

Theo ông Alex Malcolm (người sáng lập kiêm giám đốc điều hành của Jacada Travel, đơn vị kinh doanh du lịch hướng tới du lịch có trách nhiệm và bền vững) thì Nam Cực cũng nằm trong top danh sách các điểm tham quan đang bị đe dọa.

Nam Cực là một nơi rất đặc biệt, thực sự tráng lệ, hoang sơ và không giống bất cứ điểm du lịch nào khác, với cảnh quan thiên nhiên và các loài động vật hoang dã tuyệt vời. Một vài điểm đến có thể mang lại cho du khách tinh thần phiêu lưu, cảm giác mạnh như khi đến thăm White Continent. Nhưng danh thắng này đang phải đối mặt với quá trình băng tan diễn ra nhanh. Khi băng tan nhiều hơn, động vật hoang dã tại Nam Cực như cá voi, chim cánh cụt và hải cẩu sẽ gặp nguy hiểm.

Do đó, những du khách muốn được chiêm ngưỡng những vùng đất băng giá thì cần lên kế hoạch đi càng sớm càng tốt. Thời gian lý tưởng nhất để thăm quan Nam Cực là từ cuối tháng 11 (đúng mùa trứng chim cánh cụt bắt đầu nở) tới cuối tháng 3, khi cá voi và hải cẩu thường xuất hiện nhiều hơn.

Ngoài Nam Cực, nhiều điểm tham quan du lịch khác cũng đang đứng trước nguy cơ bị biến mất. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do tác động của biến đổi khí hậu. Do nhiệt độ trái đất dần tăng cao, các sông băng trên khắp thế giới đang tan nhanh hơn, các điểm du lịch nằm ở vũng trũng, thấp như Maldives và Venice đứng trước nguy cơ bị nhấn chìm khi mực nước biển dâng cao.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu không phải nguyên nhân duy nhất. Kết hợp cả với hoạt động du lịch của con người, những vùng đất băng giá khác trên thế giới cũng đang bị đe dọa. Từ dãy núi Alps của Thụy Sĩ tới dãy Himalaya, mũ tuyết nổi tiếng của núi Kilimanjaro, diện tích băng phủ đã giảm hơn 85% kể từ năm 1912.

Các nhà khoa học dự đoán, với tốc độ nóng chảy như hiện nay, các sông băng cuối cùng ở châu Phi sẽ biến mất trong 20 năm nữa. Tương tự, theo báo cáo của Cơ quan Điều tra Địa chất Mỹ, Vườn Quốc gia Sông Băng (Glacier National Park) đã mất hơn 120 sông băng trong một thế kỷ qua.

Sông băng Solheimajokull ở bờ biển phía nam của Iceland đang giảm trung bình 100m/năm. Tại Alaska, nhiệt độ tăng lên đồng nghĩa với việc mưa đã thay thế tuyết, trút nước xuống vùng đất này thường xuyên hơn.

3. Mông Cổ

Người du mục Mông Cổ đang rời những đồng cỏ và tiến gần lại các thành phố lớn vì cuộc sống trên thảo nguyên đang ngày càng khó khăn. Ảnh: Leslie Koh

Cuộc sống du mục của người Mông Cổ và những giá trị văn hóa truyền thống còn nguyên vẹn, gắn với những thảo nguyên rộng lớn là điểm thu hút du khách. Người Mông Cổ cũng là dân tộc duy nhất còn giữ văn hóa du mục, tự cung tự cấp trên thế giới. Trải qua hàng ngàn năm, người Mông Cổ vẫn nuôi cừu, dê và bò trên những đồng cỏ rộng lớn. Đàn gia súc cung cấp thịt, sữa, thậm chí là lông làm áo... vì thế chúng là nguồn sống và nguồn kinh tế chính của các gia đình. 

Người Mông Cổ chăn thả gia súc từ vùng đất này sang vùng khác, và vì thế hình ảnh chiếc lều Mông Cổ truyền thống, có thể mang theo bên người (gọi là ger) rất quen thuộc với cuộc sống du mục nay đây mai đó của họ.

Tới thăm một gia đình Mông Cổ truyền thống, tìm hiểu về cách sống du mục, ngủ trong lều ger trở thành một trong những hoạt động yêu thích của khách du lịch khi tới Mông Cổ.

Nhưng không may, hiện nay, người Mông Cổ có xu hướng dựng lều, di chuyển đến thành phố gần họ nhất chứ không phải thảo nguyên vì cuộc sống ở trên đồng cỏ ngày càng trở nên khó khăn. Nhiệt độ tăng do sự nóng lên toàn cầu khiến “dzud” trở nên trầm trọng.

Dzud là từ Mông Cổ để chỉ hiện tượng thời tiết bất thường, khắc nghiệt vào mùa hè và mùa đông. Ví dụ, mùa hè khô nóng quá mức khiến cỏ không thể phát triển, do đó khi cái lạnh mùa đông tới, nhiều gia súc trong đàn sẽ bị chết đói.

Kể từ đầu những năm 90, các quy định về hạn chế số lượng đàn gia súc và đất chăn thả được bãi bỏ. Điều đó khiến người du mục Mông Cổ có thể tăng đàn và chăn thả ở bất cứ đâu, dẫn tới tình trạng quá tải. Nếu không có chính phủ trợ cấp thức ăn gia súc trong suốt mùa dzud thì toàn bộ đàn gia súc đã chết, ảnh hưởng tới sinh kế của hàng ngàn người chăn nuôi.

Với mong muốn có một cuộc sống hiện đại và tìm kiếm môi trường giáo dục tốt hơn cho con cái, một số người du mục Mông Cổ đã rời bỏ thảo nguyên để tới các thành phố hoặc thị trấn khai thác mỏ. Kết quả là, trong 30 năm qua, có 600.000 người Mông Cổ đã di cư đến thủ đô Ulaanbaatar của Mông Cổ. Số người di cư lớn gấp đôi dân số thủ đô.

4. Machu Picchu

Năm 2011, UNESCO và Chính phủ Peru đã đồng ý đặt giới hạn lượng du khách tới tham quan thành phố cổ đại Machu Picchu mỗi ngày không được quá 2.500 người

Thành phố cổ đại Machu Picchu nằm trên dãy núi cao, dốc ở Peru, được xây dựng từ thế kỷ 15 và là thành trì của đế chế Inca một thời. Trong nhiều thế kỷ, kiến trúc của Machu Picchu vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu, có các bức tường đá khô bao quanh các ngôi nhà có mối nối hoàn hảo đến mức không thể lách một lưỡi dao vào giữa các phiến đá, những ngõ hẻm nhỏ, mạng lưới đường bộ ngóc ngách, ngoằn ngoèo mà chỉ người dân địa phương mới biết.

Nhưng diện mạo của thành phố cổ Machu Picchu đã thay đổi vào năm 1983, khi  nó được UNESCO công nhận và xếp ở vị trí đầu tiên trong danh sách di sản thế giới. Điều này thôi thúc du khách quốc tế tới tham quan, khám phá thành cổ Machu Picchu.

Lượng du khách ngày một đông đã gây sức ép tới các di tích lịch sử, văn hóa, đẩy chúng vào bờ vực bị phá hủy, trong đó có Machu Picchu.

Ông Nico Heath (đồng sáng lập và giám đốc của đơn vị lữ hành Lightfoot Travel) cho biết, thành phố Machu Picchu được xây dựng dành cho vua Incan Pachacuti chứ không phải đám đông du khách làm thành phố bị quá tải. Kiến trúc Machu Picchu không được thiết kế để chứa nhiều người. Vì thế, du khách càng đến đông thì các con đường, ngõ hẻm nhỏ càng dễ bị phá hủy, các cấu trúc đá càng dễ sụp đổ.

Trong hơn 10 năm qua, Chính phủ Peru đã phải vật lộn để giảm thiểu tác động của hoạt động du lịch tới thành cổ Machu Picchu và Đường mòn Incan nổi tiếng dẫn tới thành phố này.

Năm 2011, tổ chức UNESCO và chính phủ Peru đã đồng ý đặt giới hạn trần cho lượng du khách tới tham quan di sản thế giới này. Theo đó, mỗi ngày thành phố Machu Picchu chỉ có thể đón không quá 2.500 du khách. Nhưng năm ngoái, số lượng du khách tới đây mỗi ngày là hơn 1,2 triệu người, gấp gần 5 lần giới hạn đặt ra.

Giờ đây, du khách đến Machu Picchu được yêu cầu phải có hướng dẫn viên chính thức đi cùng, trong các nhóm nhỏ tối đa 16 người, đi vào buổi sáng hoặc chiều. Thời gian tham quan được giới hạn trong 4 tiếng. Gậy tự sướng, chân máy ảnh và người bán hàng rong bị cấm ở Machu Picchu.

Bà Blanche Drysdale, nhà tư vấn du lịch của Công ty du lịch cao cấp tại Singapore, nói: “Tại nhiều điểm du lịch là các di tích lịch sử cổ xưa, số lượng khách du lịch đang bùng nổ, gia tăng ô nhiễm và nguy cơ thiệt hại vì hầu hết du khách không được đào tạo về việc phải bảo quản các di tích”.

Bà cho rằng để bảo vệ cấu trúc, kiến trúc các di tích lịch sử, du khách cần cẩn thận khi tham quan, thuê hướng dẫn viên có uy tín và không được chạm vào các di tích, đặc biệt là những chi tiết chạm khắc tinh tế. “Lớp dầu tự nhiên trên da người hoạt động như axit khi chạm vào đá, có thể đẩy nhanh quá trình bào mòn” – bà nói thêm.

5. Biển Chết

Nhiều khách sạn còn hoạt động ở Biển Chết phải xây thang hoặc đường bộ để khách có thể đi tới bờ biển. Trước đây, bờ biển chỉ cách họ vài bước chân. Ảnh: Hasnah Abdullah Toh

Trong hàng nghìn năm nay, các du khách đã mạo hiểm tới Biến Chết để trải nghiệm cảm giác nổi trên mặt nước và ngâm mình trị liệu thư giãn trong vùng biển giàu khoáng chất, tốt cho sức khỏe này.

Là một trong những khu nghỉ dưỡng sức khỏe đầu tiên trên thế giới, Biển Chết cũng là nơi duy nhất trên thế giới có nước biển mặn nhất. Nồng độ muối ở Biển Chết cao hơn gần 10 lần so với các vùng biển khác. Từ nhiều đời này, các khoáng chất khai thác từ Biển Chết được sử dụng trong ngành công nghiệp mỹ phẩm và y tế.

Nhưng thật không may mắn, Biển Chết đang cạn dần.

Tiếp giáp với Jordan, Israel và Palestine, từ năm 1960 đến nay, diện tích bề mặt Biển Chết đã thu hẹp lại khoảng 1/3. Nguyên nhân khi dân số bùng nổ ở các quốc gia lân cận, con người bắt đầu ngăn dòng từ sông Jordan và những nhánh sông khác nên Biển Chết mất nguồn nước bổ sung.

Ngành công nghiệp hóa chất ở Jordan và Israel cũng khai thác một lượng lớn nước biển để lấy muối và khoáng chất cho các hoạt động sản xuất.

Tất cả các yếu tố này làm cho phần nước ngọt đổ về Biển Chết thiếu hụt, không thể bù đắp cho tốc độ bay hơi cao của vùng. Mực nước ở Biển Chết tiếp tục giảm khoảng 1,3m mỗi năm.

Nước biển rút đi tạo ra hàng ngàn chỗ đất sụt dọc bờ biển, buộc một số bãi biển, khách sạn, đường xá, nhà máy nông nghiệp nổi tiếng nhất trong vùng phải đóng cửa.

Nhiều khách sạn đang kinh doanh phải xây thang máy hoặc đường bộ để khách có thể di chuyển tới bờ biển, trước kia chỉ cách họ vài bước chân.

Các kế hoạch “cứu” Biển Chết đang được tiến hành, như sẽ xây dựng một đường ống, bơm nước khử muối từ Biển Đỏ xuống Biển Chết. Nhưng dự án “Red-Dead” trị giá hàng tỉ USD, dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2021 lại vấp phải nhiều tranh cãi. Các nhà hoạt động vì môi trường nói rằng, dẫn nước từ Biển Đỏ vào Biển Chết có thể làm hỏng hệ sinh thái độc đáo, đặc trưng của Biển Chết và điều này cũng không giải quyết được gốc rễ vấn đề.

Khách du lịch khi đến khu vực này cần ý thức về việc sử dụng nước ngọt hiệu quả, tiết kiệm. Khách sạn Movenpick Resort & Spa Dead Sea đã đi đầu trong việc này. Họ sử dụng nước thải qua xử lý để tưới tiêu và làm sạch khu vực ngoài trời, cũng như lắp đặt toàn bộ hệ thống ống nước là vòi hoa sen và vòi tiết kiệm nước.

6. Barcelona

Barcelona kiểm soát việc xây dựng khách sạn mới. Ảnh: Agence France-Presse

Du khách quốc tế kéo về Barcelona ngày một đông. Năm 1990, có 1,7 triệu du khách đã ghé thăm thủ phủ của Catalan là Barcelona. Đến năm 2012, con số này đã tăng thành 7,4 triệu du khách.

Theo một báo cáo của The Guardian, tính cả số người trên các tàu du lịch, năm ngoái đã có 30 triệu người đến thăm Barcelona. Đây là một sự gia tăng vô cùng lớn ở thành phố chỉ có 1,6 triệu dân.

Và lẽ dĩ nhiên, chất lượng sống ở thành phố bắt đầu đi xuống.

Người dân địa phương cho biết, du khách quá đông đã khiến đường phố tắc nghẽn nghiêm trọng, thành phố ô nhiễm và chi phí sinh hoạt tăng cao. Số lượng người tham gia biểu tình đạt kỷ lục, tại các điểm tham quan nổi tiếng ngập tràn các bức vẽ graffiti của người dân địa phương mang thông điệp chống lại du khách. Thậm chí người dân còn chọc thủng lốp xe đạp cho thuê và các xe bus chạy tour để phản đối khách du lịch.

Tảng đá ghi nội dung phản đối du lịch ở Park Guell ở Barcelona (Tây Ban Nha). Ảnh: AFP

Đầu năm nay, một đạo luật kiểm soát du lịch ở Barcelona đã có hiệu lực. Theo đó sẽ hạn chế việc xây dựng khách sạn tại khu vực trung tâm thành phố, đặt mức trần số lượng bất động sản cho thuê qua các trang web như Airbnb. Trong tháng 8 vừa qua, các tour du lịch Segway và xe điện bắt đầu bị cấm hoạt động trong Phố cổ và khu vực bờ biển.

Một số người cũng ủng hộ việc giới hạn số du khách thăm quan tại các điểm du lịch theo ngày. Đây là một biện pháp ngày càng trở nên phổ biến ở châu Âu, bao gồm Dubrovnik ở Croatia và Mallorca, Tây Ban Nha.

Đời sống kinh tế phát triển, con người đang đi du lịch nhiều hơn. Tổ chức Du lịch Thế giới của Liên Hiệp quốc cho biết, năm ngoái có 1.235 tỷ khách du lịch quốc tế, tăng khoảng 46 triệu người so với năm 2015.

Các chuyên gia cho biết, những con số này sẽ còn tiếp tục tăng. Số lượng du khách lớn gây sức ép ngày một tăng  tới “kho tàng” di tích lịch sử, văn hóa và thiên nhiên như Machu Picchu (Peru), các điểm du lịch nổi tiếng như Venice, Barcelona... khiến chúng có nguy cơ bị phá hủy nếu phát triển du lịch không cẩn thận.

Ở một số di tích lịch sử nhỏ hẹp như các thị trấn cổ của châu Âu, tình cảnh tắc nghẽn do khách du lịch quá đông diễn ra thường xuyên. Thậm chí, những người dân bản địa quá khích như ở Venice, Barcelona đã tổ chức các cuộc biểu tình đường phố phản đối khách du lịch tới tham quan diễn ra ngày một nhiều.

Dân cư ở các thành phố châu Âu như: Mallorca, Rome, Barcelona và Dubrovnik cũng phàn nàn rằng khách du lịch đang khiến các cơ sở hạ tầng trở nên quá tải, tắc nghẽn, làm ô nhiễm môi trường, chi phí sinh hoạt gia tăng. Người dân ở đây cũng yêu cầu chính quyền phải hành động để giải quyết vấn đề.

UNESCO đã đưa ra cảnh báo, thành phố Venice vốn có hạ tầng kiến trúc khá “mỏng manh” có thể sẽ bị đưa vào danh sách các di sản thế giới nguy cấp nếu chính phủ Italia không làm gì để giải quyết được tình trạng khách du lịch kéo đến ngày một đông đúc.

Phát triển đô thị cũng làm các điểm du lịch nổi tiếng bị xóa bỏ. Chợ cá Tsukiji - biểu tượng của thủ đô Tokyo, Nhật Bản  – hiện đã đóng cửa và bị chuyển đổi thành tòa nhà Olympic, dự kiến hoàn thành năm 2020.

Ông Alex Malcolm (người sáng lập, giám đốc điều hành của công ty lữ hành Jacada Travel) cho biết, nếu quản lý tốt hoạt động khai thác du lịch thì các thành phố và địa điểm tham quan có thể được bảo vệ. “Nguy hiểm là khi số lượng lớn khách du lịch đổ về cùng một địa điểm mà không có bất kỳ một kế hoạch ứng phó nào” - ông nói.

Chính phủ các nước có thể bổ sung hình thức du lịch đem lại giá trị cao, ảnh hưởng thấp như những gì đất nước Bhutan đã làm bằng cách giới hạn số lượng khách du lịch được phép đến thăm đất nước gày vào một thời điểm nào đó. “Nó là một trong những mô hình du lịch tốt nhất vì giữ được áp lực ở mức thấp, đồng thời đảm bảo lợi ích của con người và môi trường”, ông Malcolm nói thêm.

Còn ông Brett Tollman (Giám đốc điều hành quốc tế của The Travel Corp, một tập đoàn du lịch gồm các thương hiệu như Trafalgar Tours và Insight Vacations) cho rằng, du khách cũng nên được giáo dục về các thói quen tốt khi du lịch. Khách du lịch nên tìm kiếm thông tin trực tuyến để đảm bảo họ đang đi với một công ty du lịch có trách nhiệm về xã hội và môi trường; không mua hàng hóa được làm từ động vật hoặc thực vật đang bị đe dọa.

Khách du lịch có thể ít có quyền kiểm soát tới các yếu tố như phát triển đô thị, khí hậu biến đổi nhưng ông Tollman cho rằng, khi có cơ hội ghé thăm những thắng cảnh đang bị đe dọa sẽ biến mất, du khách cần  ứng xử có trách nhiệm”.


Thu Thủy

Theo straitstimes