Hugo Chavez - một kết quả của Thần học giải phóng


Hugo Chavez - một kết quả của Thần học giải phóng

Phạm Chí Dũng 23:19 7/3/2013

Thần học giải phóng là thần học của người nghèo, vì người nghèo. Những điều mà Chavez đã làm được cùng với tín ngưỡng tôn thờ công bằng xã hội khiến ông trở thành tín đồ ưu tú của phong trào thần học có tính cách mạng này, cần được ghi nhận ít nhất cho đến cái chết của ông.

Chavez - kẻ bị căm ghét nhất
 
Giới tư bản Bắc Mỹ - những tổ hợp và tập đoàn vẫn còn nuôi tham vọng làm giàu tại cánh đồng phì nhiêu Venezuela - hẳn đã thở phào nhẹ nhõm khi hay tin Hugo Chavez - cái gai sắc nhọn luôn chọc vào mắt họ - đã qua đời vì căn bệnh ung thư không thể cưỡng nổi.
 
Trong con mắt của những ông trùm dầu lửa, 58 năm của Chavez là quá trẻ so với cuộc đời một con người, nhưng lại quá lâu khi con người này có đến 14 năm cầm quyền trong tư thế đối chọi với quyền lợi của nước Mỹ.
 
1.600 công ty và tập đoàn được quốc hữu hóa là chiến tích rất riêng biệt của Chavez trong 14 năm cầm quyền tại Venezuela. Cuộc đối đầu với giới tư bản Bắc Mỹ đã đạt đến đỉnh điểm khi Chavez dám cả gan quốc hữu hóa Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Venezuela và trục xuất cả đại sứ Mỹ, điều mà thật hiếm tổng thống Nam Mỹ và Trung Mỹ nào đã làm được trước đó.
 
Hiển nhiên, Chavez đã trở thành kẻ bị căm ghét nhất trong trái tim của giới giàu có. Chấp nhiệm trước Barak Obama đến cả chục năm, khỏi phải nói Chavez đã làm cho tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ là Bush con tức giận đến thế nào. Trái ngược hoàn toàn với công cuộc xây dựng phòng khám bệnh cho người nghèo do Chavez thực thi một cách đầy nhiệt tình tại Venezuela, chính quyền của Đảng Cộng Hòa Mỹ cũng nhanh chóng xếp quốc gia này vào danh sách “trục ma quỷ” cùng lệnh cấm vận triệt để.
 
Vậy là đã xảy ra mâu thuẫn hết sức đặc thù ở quốc gia Nam Mỹ này: thay cho một chính quyền Caracas trước năm 1998 bị nhấn chìm trong sự hủ hóa tham nhũng, làm tê liệt lòng tin chính trị của dân chúng, nhưng lại thiết lập được mối quan hệ nồng ấm với Washington; kỷ nguyên của Chavez đã thay đổi hoàn toàn cục diện của Venezuela, không những làm cho tỷ lệ nghèo giảm từ một nửa dân số xuống còn 28% mà còn tước đoạt trọn vẹn niềm tin của giới chủ Bắc Mỹ ở nơi được coi là “sân sau” của họ.
 
Chavez - một nhân cách mâu thuẫn lạ lùng
 
Khi còn sống và chắc chắn sau cái chết của Chavez, người dân và chính giới phương Tây vẫn luôn và sẽ bàn tán về ông như một nhân cách mâu thuẫn lạ lùng. Con người đã trở thành một trong những tổng thống có tuổi thọ chính trị lâu đời nhất ở Venezuela cũng lại tạo tiền đề chưa từng có về một “tổng thống chống Mỹ” trong khu vực Nam Mỹ. Điều được gọi là “mô hình xã hội chủ nghĩa Venezuela” mà Hugo Chavez phác ra và hướng đến cũng là đặc thù hiếm thấy và bị xem là quá cực đoan trong bối cảnh gần hết “khối đỏ” trên thế giới đã bị co hẹp đáng kể phạm vi tác động.
 
Nhưng trong thời gian cầm quyền, Chavez cũng đã lập được những kỳ tích mà ngay cả chính giới phương Tây cũng phải ngạc nhiên. Những bình luận đầy kỳ thị ban đầu dần được thay thế bằng thái độ im lặng thận trọng về Chavez và chính thể của ông. Thay cho sự sụp đổ nhanh chóng và bị thay thế bởi những đảng phái đối lập thân Mỹ, người ta lại nhận ra vị thế khá vững chắc đối với chính thể của Chavez.
 
Chính thể đó dựa vào cái gì để tồn tại? Mô hình xã hội chủ nghĩa từ Cu Ba chăng?
 
Vẫn còn khá sớm để kết luận về những tương đồng của thành quả an sinh và chính trị giữa Hòn đảo Tự do của Fidel Castro với thế hệ hậu bối Chavez. Nhưng quãng thời gian điều hành đất nước của Chavez cũng cho thấy chế độ của ông đã mang lại cơ chế an sinh phúc lợi cho dân nghèo tốt hơn hẳn chế độ thân Mỹ trước năm 1998. Nhiều phòng khám bệnh miễn phí cho người nghèo được xây dựng. Tiền từ việc quốc hữu hóa Tập đoàn Dầu khí Quốc gia và các công ty tư nhân được ưu tiên đổ vào các chương trình phúc lợi. Chỉ số lòng tin của dân chúng mà đại đa số là người nghèo đã nâng lên đáng kể. Người nghèo rõ ràng có thể đã cảm nhận được cuộc sống mới. Chẳng lẽ đó không phải là thành công với Chavez, nếu so với việc tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ là Barak Obama cũng đã tiếp nhận được ít nhất 60% sự ủng hộ của người dân Mỹ bằng vào những chương trình đánh thuế người giàu và thúc đẩy ngân sách diện rộng cho hệ thống y tế và phúc lợi?
 
Olivier - Giáo sư người Pháp giảng dạy tại Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội Paris và chuyên về châu Mỹ Latinh - đã xác nhận: Hào quang mà Chavez có được là nhờ những tiến bộ không thể chối cãi trên phương diện xã hội. Sau hai nhiệm kỳ tổng thống của ông, tỷ lệ mù chữ trong người dân Venezuela đã giảm từ 9,1% (năm 1999) xuống còn 4,9% (năm 2011); 83% thanh niên được ghi danh ở đại học; tỷ lệ tử vong của trẻ em giảm từ 19% xuống còn chưa đầy 14%; còn tuổi thọ trung bình của người dân được tăng thêm 2 năm...
 
Trước cái chết của Chavez khoảng một tháng, Đài RFI Pháp ngữ đã thực hiện một chuyên luận đặc biệt về ông. Trong chương trình này, Julien Rebotier - chuyên gia về Venezuela thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp đã đánh giá: “Tất cả đều đồng ý trên một điểm, đó là khi nhìn vào các chỉ số kinh tế hay phương diện xã hội, chúng ta nhận thấy đời sống của người dân Venezuela đã được cải thiện đáng kể trong những năm ông Hugo Chavez cầm quyền”.
 
Cũng gần tương tự những gì mà cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô đã làm được trong thời kỳ đầu, chính sách và những thành quả cho dân nghèo của Chavez là không thể phủ nhận. Venezuela còn được các chuyên gia khối Pháp ngữ đánh giá là quốc gia có mức độ phân hóa xã hội ít rõ rệt nhất trong khu vực Mỹ Latinh, sau Cu Ba và Urugoay.
 
Tín đồ ưu tú của Thần học giải phóng
 
Tố chất nào đã giúp Chavez vươn đến những thành công xã hội và chính trị - điều mà ngay cả Obama cũng phải tỏ thái độ tôn trọng một cách đặc biệt! Trái tim, trí tuệ hay bản lĩnh của một thủ lĩnh xuất thân từ tướng quân đội?
 
Thực ra, không ít người cho rằng: Con người Chavez là tập hợp của sự cứng rắn, đầu óc quân phiệt và xu hướng vươn đến vị thế chuyên quyền. Nói cách khác, không quá khó để hình dung con đường mà Chavez đã đi có thể dẫn đến hình ảnh độc tài tại Venezuela trong tương lai.
 
Thế nhưng, điều lạ lùng là thật khác những gì đang diễn ra ở các quốc gia được mệnh danh là xã hội chủ nghĩa như Trung Quốc hay Triều Tiên, chưa từng có bất cứ chỉ trích có tính xác cứ nào về đời sống đế vương hay thu nhập bất minh của Chavez - như một bản sao không thể lẫn từ các nhà lãnh đạo Cu Ba. Nói cách khác, đó là những nhà lãnh đạo được xem là trong sạch, dù cũng bị coi là cuồng tín.
 
Là người Công giáo, một tín đồ mang hơi hướng tử vì đạo và không xem “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”, điều mà Chavez đã thực làm cho dân chúng phản ánh đặc trưng của Mỹ Latinh: từ nhiều năm nay mới có một con người khơi lại quá khứ của Thần học giải phóng - một phong trào của người bản địa đã hình thành từ vài ba thế kỷ trước để chống lại ách xâm lược của thực dân Tây Ban Nha.
 
Thần học giải phóng cũng là tôn giáo của người nghèo, vì người nghèo. Bởi thế, những điều mà Chavez làm được cùng với tín ngưỡng tôn thờ công bằng xã hội đã khiến ông trở thành tín đồ ưu tú của phong trào thần học có tính cách mạng này, cần được ghi nhận ít nhất cho đến cái chết của ông.
 

Phạm Chí Dũng

Từ Khóa :