Hội thảo “Cao Lỗ - Danh tướng thời dựng nước” và những bài học không bao giờ cũ



Hội thảo “Cao Lỗ - Danh tướng thời dựng nước” và những bài học không bao giờ cũ

Minh Khuê tổng hợp 15:13 16/1/2013

Sáng nay, hội thảo “Cao Lỗ - Danh tướng thời dựng nước” do Bộ VH-TT-DL, UBND tỉnh Bắc Ninh phối hợp cùng Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức đã khai mạc tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam. Rất nhiều vấn đề xoay quanh cuộc đời cũng như thời đại của vị tướng tài danh Cao Lỗ đã được đem ra phân tích. Có những bài học được rút ra từ lịch sử nhưng vẫn nóng hổi và không hề cũ trong thời đại ngày nay.

Do thời gian có hạn, nên chỉ có 6 trên tổng số 9 công trình nghiên cứu về danh tướng Cao Lỗ được báo cáo tham luận tại hội thảo. Đây là những công trình nghiên cứu khoa học chuyên ngành và liên ngành đi sâu tìm hiểu danh tướng Cao Lỗ. Những công trình này dựa những khám phá mới nhất về khảo cổ học, sử học và xã hội học. Nội dung các công trình nghiên cứu có thể chia làm 2 loại.
 
Thứ nhất là đặt danh tướng Cao Lỗ trong bối cảnh lịch sử dựng nước thời Hùng Vương - An Dương Vương để xác định rõ trong hoàn cảnh nào và trên cơ sở nào đã tạo nên con người và sự nghiệp của Cao Lỗ. Trong phạm vi lịch sử vĩ mô đó, các tác giả đã nghiên cứu những mối quan hệ giữa thời Hùng Vương với An Dương Vương; nguồn gốc của Thục Phán, sự ra đời của nước Âu lạc; nền tảng văn hóa Đông Sơn và mối quan hệ lịch sử văn hóa giữa nước ta với miền nam Trung Quốc…
 
Thứ hai là đi sâu nghiên cứu về danh tướng Cao Lỗ qua các nguồn tư liệu khác nhau trong các mối quan hệ giữa lịch sử và huyền thoại; vai trò của Cao Lỗ trong việc xây dựng và bảo vệ nước Âu Lạc.v.v. cụ thể là đề cao những cống hiến to lớn của ông trong việc xây thành Cổ Loa, sáng chế “nỏ thần” và kết quả giải mã khoa học về những huyền thoại có liên quan. Có báo cáo cũng nêu cao tài năng và phẩm giá của danh tướng Cao Lỗ, qua đó rút ra những bài học cần thiết từ những sai lầm của An Dương Vương trong việc không biết dùng người tài, trong nhận thức không đúng về bản chất và những thủ đoạn quỷ quyệt của kẻ thù. Một số tác giả lại đi sâu vào khảo sát xã hội học, tìm hiểu những nơi thờ Cao Lỗ, đặc biệt là tại làng Đại Than (xã Cao Đức, huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh) khám phá những phong tục tập quán lễ hội cùng những chuyển biến của vùng quê hương này cho đến tận hôm nay.
 
Tham luận “Những mũi tên đồng dưới chân thành Cổ Loa” của PGS.TS Trịnh Sinh đến từ Viện Khảo cổ học và “Danh tướng Cao Lỗ với việc chế tạo, sử dụng vũ khí cung nỏ thời An Dương Vương” của PGS.TS Lê Đình Sỹ  (nguyên  Phó viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam) đã vén lên một phần sự thật lịch sử vốn bị bao phủ dưới những lớp huyền thoại dân gian. Căn cứ vào những nghiên cứu thu được trong các đợt khai quật khảo cổ thành Cổ Loa cho thấy thành đã được xây dựng từ thời trước đó và  được xây dựng tiếp nối dưới thời An Dương Vương. Thành Cổ Loa xây dựng dưới thời An Dương Vương có quy mô lớn và hoàn thiện chứng tỏ tổ chức hành chính cũng như sự phát triển mạnh mẽ của Âu Lạc dưới thời An Dương Vương đã đạt đến quy mô của một nhà nước hoàn chỉnh. Đặc biệt, với việc tìm ra hàng vạn mũi tên đồng ba cạnh cùng bộ lẫy nỏ tại di chỉ Cầu Vực và nhiều khuôn đúc tên trong khu vực thành nội là những bằng chứng thuyết phục nhất chứng tỏ nỏ thần liên châu không chỉ là huyền thoại mà có cơ sở từ thực tế. Dựa trên những mẫu vật tìm được này, Bảo tàng Lịch sử quân sự và Trung tâm Nghiên cứu tiền sử Đông Nam Á cùng các nghệ nhân người Mường ở Hòa Bình đã phục dựng thành công bước đầu chiếc nỏ thần kiểu Cao Lỗ sáng chế có thể bắn được 5 mũi tên đồng một lúc với sức mạnh và độ chính xác khá cao. Có thể nói, việc chế tạo thành công và sử dụng có hiệu quả nỏ Liên Châu là một trong những cống hiến lớn nhất của danh tướng Cao Lỗ trong sự nghiệp giữ nước thời Anh Dương Vương.
 
Với những tư liệu cổ còn lưu lại được hệ thống, dưới góc nhìn sử học, PGS.TS Nguyễn Đức Nhuệ  đến từ Viện Sử học Việt Nam trong tham luận “Bước đầu tìm hiểu về nhân vật Cao Lỗ - Lịch sử và huyền thoại” cũng đưa ra những cứ liệu quan trọng góp phần làm sáng tỏ huyền thoại, đó là: Trong truyền thuyết nỏ thần, bên cạnh những yếu tố huyền thoại còn chứa đựng một cốt lõi lịch sử, đề cập đến một nhân vật lịch sử là danh tướng Cao Lỗ, người có công lớn nhất trong việc tổ chức quân đội Âu Lạc và trực tiếp chế tạo loại vũ khí lợi hại là cung nỏ và mũi tên đồng, có tác dụng to lớn trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Triệu Đà (thế kỷ II trước CN). Ông được tôn thờ là Tổ sư của ngành quân khí Việt Nam. Nguồn tư liệu cũng khẳng định nơi thờ chính Cao Lỗ vương là ở làng Đại Than tổng Vạn Ty, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc xã Cao Đức, huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh). Hiện nay, Lăng mộ và đền thờ Cao Lỗ tọa lạc trên địa bàn thôn Đại Trung, xã Cao Đức trên một khu đất cao ven bờ nam sông Đuống, hướng mặt về Lục Đầu giang.
 
Dưới góc nhìn xã hội học, PGS.TS Nguyễn Đức Truyến trong tham luận “Cao Lỗ Vương trong huyền thoại và lịch sử của thời kỳ dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam” lại nhìn sự tích Cao Lỗ vương là sự huyền thoại hóa sức mạnh tồn tại và phát triển của cộng đồng dân tộc Việt Nam thời kỳ dựng nước và giữ nước. Theo đó, sứ mệnh của Cao Lỗ Vương trong huyền thoại xây thành Cổ Loa chính là biểu tượng của sự xây dựng tinh thần cộng đồng quốc gia dân tộc. Trong tâm thức dân gian, Cao Lỗ Vương, vị “thổ thần” trong tín ngưỡng dân gian trở thành “Nguyên thần khai quốc”, một trong những vị tối đẳng phúc thần trong hệ thống thần linh quốc gia phù hộ và bảo trợ cho dân cho nước.
 
Cũng nghiên cứu dưới góc độ xã hội học, nhưng PGS.TS Phạm Bích San (Phó tổng thư ký Liên hiệp các hội Khoa học Việt Nam) thông qua công trình nghiên cứu “Cộng đồng làng xã Việt Nam: một phần tư thế kỷ sau ngày Đổi mới” thực hiện ngay tại xã Cao Đức lại đưa ra những số liệu khoa học nói lên sự phát triển cũng như tiềm năng của quê hương danh tướng Cao Lỗ ngày nay. Tác giả cũng đặc biệt lưu ý đến ảnh hưởng tốt đẹp của phong tục thờ thần Cao Lỗ đến tinh thần gắn kết cộng đồng làng xã ngay tại chính quê hương xã Cao Đức của ngài ngày nay.
 
Ở một góc nhìn khác, PGS.TS Nguyễn Minh Tường trong bài “Sự nghiệp của danh tướng Cao Lỗ và những bài học lịch sử thời kỳ đầu dựng nước” thì lại thông qua câu chuyện huyền thoại lịch sử về danh tướng Cao Lỗ và thời đại của ông để rút ra những bài học lịch sử quý giá. Đó là: bài học về sự đoàn kết, tin tưởng lẫn nhau trong bộ máy lãnh đạo quốc gia. Là sự sáng tạo và phát triển kỹ thuật mới trong khoa học kỹ thuật quân sự - một nhân tố quan trọng để chiến thắng kẻ thù xâm lược. Và một điều quan trọng là, quốc gia mạnh hay yếu tùy thuộc ở chỗ người lãnh đạo có hay không trọng dụng nhân tài.
 
Giáo sư Phan Huy Lê – Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam trong tổng kết Hội thảo cũng nói “Thành Cổ Loa kiên cố, nỏ thần lợi hại, quân đội đông được huấn luyện và trang bị tốt, lại có tướng tài, kiên cường và trung thành như Cao Lỗ. Thế nhưng chỉ vì sai lầm của An Dương Vương, không thấy hết bản chất thâm hiểm của đối phương, không biết nghe lời khuyên của những bầy tôi trung thành và thông thái dẫn đến nước Âu Lạc bại vong… Thành cao hào sâu, tướng giỏi, quân đội mạnh thì tốt. Nhưng khi đã bị hãm vào thế bao vây, bị tách ra khỏi nhân dân và mất hết khả năng huy động sức mạnh của nhân dân thì cuộc chiến đấu bị cô lập và thất bại là điều khó tránh khỏi.” Đó là một bài học đau xót trong lịch sử cần phải ghi nhớ để tránh khỏi mắc sai lầm lặp lại về sau.
 
Đến dự và phát biểu tại Hội thảo, Chủ tịnh nước Trương Tấn Sang nhấn mạnh “Danh tướng Cao Lỗ là một vị anh hùng dân tộc, biểu tượng của bản lĩnh, của trí tuệ và sức mạnh Việt Nam trong thời đầu giữ nước. và được nhân dân sùng kính, thờ phụng ở nhiều nơi trong suốt hàng ngìn năm lịch sử đã qua. Tôn vinh công đức của tướng quân Cao Lỗ, của những bậc tiền nhân có công với dân với nước là đạo lý truyền thống của dân tộc ta, là nền tảng văn hóa tinh thần làm nên sức mạnh vô địch, sức sống trường tồn của dân tộc ta”.
 

Minh Khuê tổng hợp

Từ Khóa :