Hồi sinh thương hiệu gốm cổ Bồ Bát



Hồi sinh thương hiệu gốm cổ Bồ Bát

Thu Trang 19:32 12/2/2013

Trong khi gốm Bát Tràng đã trở thành một tên tuổi nổi tiếng khắp trong Nam ngoài Bắc, thậm chí còn vượt qua cả phạm vi biên giới thì gốm Bồ Bát lại rơi vào quên lãng. Xót xa trước tình cảnh này, chàng thanh niên 31 tuổi Phạm Văn Vang quyết tâm vực tậy thương hiệu gốm cổ Bồ Bát. Nhưng chuyện chẳng hề đơn giản khi chỉ đơn độc trên con đường gập ghềnh ấy.

Làng gốm Bồ Bát xưa (Bồ Bát là Bồ Xuyên và Bạch Bát) vốn thuộc phủ Trường Yên nay thuộc làng Bạch Liên, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình. Theo sử sách ghi lại, cư dân Bồ Bát đã có nghề làm gốm từ rất lâu đời. Điều này đã được xác nhận qua dấu tích của những lớp đất nung và mảnh gốm nằm dày đặc ở nhiều nơi trong vùng.
 
Từ khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long (năm 1010), rất nhiều nghệ nhân tại làng gốm Bồ Bát đã theo triều đình về đất Thăng Long xây dựng kinh đô mới. Những nghệ nhân này đã đến định cư ở cùng đất ven sông Hồng, nơi có nhiều đất sét tốt để sản xuất gốm sứ và lập nên làng gốm Bát Tràng ngày nay. Tuy nhiên, sau khi những nghệ nhân giỏi ồ ạt di cư đến Thăng Long lập phường gốm mới, những người dân Bồ Bát không còn giữ được nghề gốm truyền thống, dần dần chuyển sang cấy lúa làm ruộng để sinh sống và lãng quên đi cái nghề từng hưng thịnh một thời. Nghề gốm sứ ở Bồ Bát cũng dần ‘thất truyền” từ đó.
 
Là người đầu tiên mở xưởng gốm duy nhất ở làng Bạch Liên, Phạm Văn Vang hy vọng với thương hiệu gốm Bồ Bát do chính bàn tay mình dày công gây dựng anh có thể góp phần nào công sức vực dậy thương hiệu gốm sứ từng mang lại tiếng thơm cho làng. Ở tuổi 31, Vang đã dành khoảng 10 năm tự mình tìm hiểu, xin học lại nghề cũ của làng Bồ Bát xưa, mở lò gốm ngay trên mảnh đất quê hương và nhiệt tình truyền lại nghề cho những người dân trong làng.
 
Tuy còn rất trẻ, nhưng những gì chàng thanh niên này làm được đã khiến cho nhiều người phải ngỡ ngàng. Một khu mái lợp tôn rộng hơn 300 mét vuông với hơn 20 thợ là quy mô xưởng sản xuất gốm hiện tại của anh Vang. Ngoài những sản phẩm chính là gốm mỹ nghệ như chuông gió, vòng cổ bằng sứ thì những sản phẩm gốm sứ khác như bát đĩa, ấm chén đều được chế tác rất tinh xảo, với nhiều họa tiết trang trí đặc sắc thể hiện bàn tay tài hoa của các nghệ nhân tại vùng đất có gốc làm nghề gốm.
 
Nước da ngăm ngăm, anh Vang trông có vẻ già dặn hơn cái tuổi 31 của mình, nhưng nhìn anh người ta có thể hình dung ngay được “vị cứu tinh” của làng gốm Bồ Bát xưa đã phải trải qua một hành trình gian nan và vất vả như thế nào để thực hiện mong muốn khôi phục làng nghề như xưa. Anh cho rằng nghề gốm giống như một cái duyên tiền định đối với anh. Vốn là con cháu của dòng họ Phạm, một dòng họ đang sinh sống và làm gốm tại Bát Tràng, vì thế trong các dịp hội ngộ giữa người họ Phạm và các người họ khác ở Bát Tràng, anh lại được ngồi nghe các nghệ nhân chia sẻ kinh nghiệm, cùng nhau ôn lại lịch sử của tổ nghề. Những lúc ngồi say sưa nghe các nghệ nhân kể chuyện, trong đầu Vang luôn đeo đẳng câu hỏi tại sao làng mình có nhiều nghệ nhân giỏi như vậy mà nghề vẫn bị thất truyền. Chính vì vậy, ngay từ khi vẫn còn là cậu học trò, anh Vang đã luôn ấp ủ ý định theo nghề gốm để khôi phục lại thương hiệu gốm Bồ Bát.
 
Năm 2011, sau khi học xong phổ thông, anh đã khăn gói ra Bát Tràng để trực tiếp gặp các nghệ nhân xin học lại nghề gốm của Bồ Bát cũ. Sau 3 năm miệt mài học và làm nghề anh Vang cũng đã thuê được lò riêng ngay tại Bát Tràng và tự chế các tác phẩm mang thương hiệu Bồ Bát mang đi giới thiệu tại thị trường thành phố Hồ Chí Minh. Sau hai năm vật lộn trên thị trường, có những khó khăn tưởng chừng như có thể đánh gục được ý chí của chàng thanh niên trẻ, nhưng nỗi niềm đau đáu nghĩ về nghề truyền thống đã mất của làng mình đã càng đốt cháy thêm quyết tâm của chàng trai nhiệt huyết này.
 
Cuối cùng, sau hai năm vật lộn vừa chế tác vừa đi giới  thiệu sản phẩm, anh Vang đã được 150 địa điểm ở thành phố Hồ Chí Minh ký hợp đồng mua hàng và cho thuê địa điểm để giới thiệu thương hiệu gốm Bồ Bát.
 
Năm 2006, anh Vang quyết định trở về làng Bạch Liên mở lò sản xuất gốm, lại bắt đầu một giai đoạn khó khăn mới. Trong khi hầu hết các làng gốm trong nước đều đang sản xuất đồ gốm sứ gia dụng, xưởng gốm mang thương hiệu Bồ Bát của anh Vang lại tập trung vào chế tác các đồ gốm trang sức và tranh gốm mỹ thuật. Anh Vang tâm sự thực tế làm gốm mỹ thuật hay gốm trang sức cũng chỉ là điểm khởi đầu để đưa thương hiệu của làng dễ đến được với nhiều vùng miền. Sắp tới gốm Bồ Bát sẽ tạo nét riêng bằng cách tự chế tạo men nhất là đối với dòng gốm sắc trắng từng một thời mang lại tiếng tăm cho làng gốm Bồ Bát xưa.
 
Những phấn đấu không ngừng nghỉ của anh Vang đã mang đến những thành công nhất định cho gốm Bồ Bát. Năm 2008, anh Vang là người đầu tiên mang sản phẩm gốm Bồ Bát đến giới thiệu tại triển lãm thủ công mỹ nghệ tại Hà Nội khiến không ít người ngạc nhiên khi được biết về dòng gốm đã thất truyền lâu năm. Đặc biệt là nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội, gốm Bồ Bát cũng góp mặt trong triển lãm sản phẩm các làng nghề cổ truyền.
Tâm huyết sục sôi của chàng trai trẻ Phạm Văn Vang đã thổi bùng lại ngọn lửa lò gốm cổ vốn đã nguội tắt cách đây hàng trăm năm, làm sống lại thương hiệu gốm cồ Bồ Bát lừng danh một thời.
 
Việc phục dựng làng nghề lẽ ra phải là trách nhiệm của các sở, ngành, các ban phục dựng làng nghề, di sản văn hóa truyền thống vậy mà chỉ trông chờ vào một thanh niên trai trẻ, đơn thương độc mã loay hoay tìm về với làng cội.
 

Thu Trang

Từ Khóa :