Học thế nào bây giờ?


Học thế nào bây giờ?

Minh Minh 14:52 10/5/2017

Bao lâu nay, chúng ta vẫn loay hoay tìm lời đáp cho câu hỏi: “Học thế nào bây giờ?” nhưng dường như vẫn chưa có một câu trả lời thỏa đáng. So với nhiều nước cùng khu vực và trên thế giới, chất lượng giáo dục ở Việt Nam còn bộc lộ nhiều điểm yếu dù chúng ta rất quan tâm đầu tư, cải cách giáo dục. Chìa khóa tháo gỡ vấn đề nằm ở đâu, có phải giáo viên của ta chưa đủ giỏi, học sinh chưa đủ hiếu học, chăm chỉ? Là những người đi trước, chúng ta có chiến lược nào để giúp trẻ tự phát triển bản thân và thành công trong học tập?

Trẻ em Việt Nam ngày nay thường được dạy học kiến thức từ sớm. Ngay ở giai đoạn lớp mầm, chúng đã được học bảng chữ cái, viết chữ, đánh vần... những kiến thức thường chỉ được dạy cho trẻ em bắt đầu vào lớp 1, ở thời bố mẹ chúng. Nhiều bậc phụ huynh cũng chạy theo trào lưu học sớm vì nghĩ rằng, trang bị kiến thức nền tảng sớm bao nhiêu thì con sẽ sớm thành công trong học tập bấy nhiêu, không bị “đuối” trong lớp học.

Dù vậy, trẻ được học từ sớm cũng chưa chắc đạt thành tích tốt nhất lớp. Thêm vào đó, việc học sớm cũng tạo áp lực cho trẻ về điểm số, lâu dần làm suy giảm hứng thú học tập của trẻ. Gánh nặng học tập đè ép trên vai đã “cắt bớt” thời gian vui chơi, phát triển những kỹ năng sống khác khiến trẻ chẳng khác nào “cỗ máy học”. Thậm chí có trẻ còn sợ học vì quá áp lực, căng thẳng. Từ khi nào, việc học tập lại trở nên nhàm chán và đáng sợ như thế? Tất cả vì chúng ta thiếu động lực học tập và phương pháp học hiệu quả.

Phương pháp học là chìa khóa

Trong chương trình giao lưu với chủ đề “Chiến lược nào để giúp trẻ tự phát triển bản thân và thành công trong học tập” được tổ chức vào tối ngày 8/5 tại Trung tâm giao lưu văn hóa Pháp L’Espace nhân dịp ra mắt cuốn sách “Tớ học về việc học” của tác giả Glordan André, các diễn giả đã chia sẻ về kinh nghiệm, phương pháp học tập của bản thân và những điều bổ ích trong cuốn sách. Cả 4 diễn giả đều cho rằng, phương pháp học tập đóng vai trò then chốt, quyế định tới kết quả, chất lượng học tập.

Tại buổi giao lưu, các diễn giả đã phân tích những vấn đề đặt ra qua cuốn sách của tác giả Giordan André, thảo luận về những chủ đề cần thiết cho học sinh trong đời sống thường nhật nói chung cũng như trong đời sống học tập nói riêng như: Học hiểu về bản thân, học tự tin, học để trở nên khỏe mạnh, học quản lý thời gian ở nhà, học ghi chép, học thực hiện một đề tài...

Tiến sĩ Nguyễn Khánh Trung (Viện Nghiên cứu Phát triển Giáo dục), dịch giả cuốn sách “Tớ học về việc học” chia sẻ, muốn thành công trong bất kỳ công việc gì cũng cần có chiến lược, kể cả việc học. “Tôi nghĩ các em muốn nên người, thành công trong việc học, phát triển bản thân hài hòa thì các em cũng phải có chiến lược, phương pháp cụ thể để ấn định mục tiêu trong học tập và cuộc sống”.

“Tớ học về việc học” của Glordan André gồm 43 chủ đề như: Tớ học về não của mình, học cách tập trung, cách chăm sóc cơ thể, cải thiện sự cân bằng trong cuộc sống, bảo vệ mắt và tai, học tự chủ, cách tạo động lực cho bản thân... Trong nhà trường thì học ghi chép, lưu trữ thông tin, học vẽ sơ đồ tư duy, làm việc nhóm...

Nhiều học sinh, sinh viên, thậm chí cả những cử nhân, người đã có việc làm ổn định tại cơ quan nào đó cũng chưa chắc biết được cách học tập hiệu quả, học mà không quên. Không ít sinh viên Việt Nam hiện nay chia sẻ họ thường bị mất tập trung trong việc học. Có người dành 4 tiếng mỗi tối để học bài thì phần đa thời gian đều lướt web, lên mạng tán gẫu, nghe nhạc giải trí. Thực trạng giáo dục Việt Nam sau hàng chục năm trời cải cách, đổi mối vẫn dừng lại ở việc dạy và học rất thụ động. Vì thế tiến sĩ Nguyễn Khánh Trung cho rằng, đây là những kiến thức rất thiết thực cho học sinh Việt Nam trong bối cảnh hiện tại, không chỉ với học sinh cấp 2 mà còn ở nhiều cấp học, thậm chí là đại học để tiếp cận về mặt phương pháp với những chủ đề cụ thể.

Tiến sĩ Trung cũng chia sẻ lý do lựa chọn biên dịch cuốn sách này. Ông cho biết, trong một nghiên cứu so sánh giữa giáo dục Việt Nam và Phần Lan trước đây, ông đã chọn ra 5 chủ thể luôn xuất hiện ở bất kỳ mô hình đào tạo nào: Nhà nước, nhà trường, giáo viên, học sinh và phụ huynh. Tất cả các cuộc cải cách giáo dục đều phải đồng thời “đụng chạm” đến 5 chủ thể đó và có sự phối hợp với nhau một cách dân chủ, đồng bộ thì sẽ tốt hơn. Nếu không tác động được ở tầm vĩ mô thì bắt đầu thay đổi ở cấp thấp hơn, từ học sinh đến phụ huynh, sau đó là giáo viên.

“Tôi thấy đa số học sinh, sinh viên Việt Nam chủ yếu chỉ học kiến thức, dạy và học rất thụ động mà không ai chỉ bày cho phương pháp học thế nào. Và ít tài liệu nói một cách nghiêm túc về chuyện này. Trong ý nghĩ đó, tôi đã dịch cuốn sách này” – tiến sĩ Trung nói.

Bìa sách “Học thế nào bây giờ?”

Giáo sư Giordan André (tác giả cuốn “Học thế nào bây giờ?”) đã đề cập và phân tích những chủ đề hết sức cần thiết cho việc học như: học hiểu về não bộ, học tự chủ, học ghi chép, học quản lý thời gian, v.v… với một giọng văn phù hợp để hướng tới đối tượng là các em học sinh cấp 2, để các em vượt qua những áp lực, căng thẳng trong việc học và biết cách quản lý, sắp xếp thời gian.

Không chỉ đưa ra những phương pháp chính, đóng vai trò như chiếc chìa khóa hướng dẫn các em học sinh tháo mở vấn đề của mình, cuốn sách còn giải thích cho học sinh những thái độ nên có, cách thức và phương pháp tổ chức việc học tập ở nhà cũng như ở trường... để giúp các em thành công hơn trên con đường học tập.

“Tớ học về việc học” của giáo sư, tiến sĩ khoa học giáo dục Giordan André (Đại học Genève) là cuốn sách best-seller tại Pháp vì nó hữu ích cho tất cả học sinh cũng như phụ huynh trong việc đồng hành với con trong cuộc sống và trên con đường học tập.

 

Cú sốc của học sinh giỏi

Cả 4 diễn giả tham gia chương trình giao lưu là: TS Nguyễn Khánh Trung (chuyên ngành xã hội học giáo dục), TS. KTS Nguyễn Việt Huy (cựu du học sinh Pháp), TS Giáp Văn Dương (cựu du học sinh Áo) và thầy giáo Nguyễn Quốc Vương (nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Kanazawa, Nhật Bản) đều tâm sự, những kiến thức được học từ suốt 12 năm học phổ thông không giúp ích trên con đường học vấn, đơn giản vì học bao nhiêu môn như thế, nhưng cái quan trọng nhất là phương pháp học tập lại thiếu, không được trang bị.

“Khi đặt chân sang Pháp du học, tôi rất tự tin vì mình có kết quả học tập khá thành công trong nước” – Tiến sĩ Nguyễn Việt Huy bộc bạch. Sau một thời gian theo học, chàng sinh viên lúc đó nhận ra mình đã bị “chặn” lại ở một trình độ mà không thể phát triển cao hơn được. Lúc đó, cậu phát hiện ra nguyên nhân do mình không biết cái căn bản, hổng kiến thức vì trước đó chỉ toàn học lỏm. Sau 2 bằng thạc sĩ về chuyên ngành phân tích đô thị và quy hoạch đô thị nhưng vẫn chưa thấy mình có thể ứng dụng ngay được, vậy là Huy quay lại học đại học để bù đắp lỗ hổng kiến thức cơ bản.

Tiến sĩ Nguyễn Việt Huy cho rằng, vì không có định hướng cụ thể nên đường học hành khá vất vả. Tính ra, ông mất 16 năm học tập để học xong đại học kiến trúc. 

Thầy giáo Nguyễn Quốc Vương cũng tâm sự, khi sang Nhật làm nghiên cứu sinh, thầy giáo hướng dẫn cao học của ông đã sốc khi nói rằng: “Việc học là việc của anh, tôi sẽ không có gì để dạy anh cả”. Và cách dạy học của ông thầy giáo người Nhật là liệt kê các cuốn sách cần đọc để và để sinh viên trình bày suy nghĩ, cảm tưởng sau khi đọc những quyển sách đó. Thầy sẽ chỉ ra chỗ này cần đọc thêm, chỗ kia đọc chưa được, cần đọc lại chứ không giảng bài để sinh viên cắm cúi ghi chép.

Nhờ thế mà thầy Vương dần nhận ra cách học, các bước học tập để tự học và phát triển bản thân, để không bị phụ thuộc vào những kiến thức thầy cô truyền giảng, rằng chỉ học theo thầy côi là đủ.

Ảnh minh họa

Quay trở lại với việc tìm ra mục đích, phương pháp học tập hiệu quả, thầy Vương cho rằng, tất cả đều nằm ở chỗ các em có trả lời được câu hỏi “Học để làm gì” hay không. Đừng cho rằng nghèo khó là động lực để vươn lên trong học tập và so sánh rằng thế hệ trước, dù nghèo khổ thiếu thốn nhưng có nhiều nhân tài, nhiều người ham học hơn ngà nay. “Khi trẻ sinh ra trong một môi trường tốt, có điều kiện học hành mà các em không thích việc học thì có lẽ các em gặp vấn đề trong việc trả lời cho câu hỏi: Học để làm gì, mục đích cuộc đời mình và triết lí nhân sinh là gì. Cái này là vấn đề lớn và khó, nếu phụ huynh hoặc giáo viên không giúp các em trả lời thì việc học sẽ dừng lại”.

Vấn đề là, sẽ chẳng có một phương pháp học tập cụ thể nào có thể áp dụng cho tất cả mọi người, nhưng luôn có phương pháp chung để chỉ đường, dẫn lối, bày cách để mọi người tự học, tự nghiên cứu. Tiến sĩ Giáp Văn Dương cho rằng: “Phương pháp học thế nào không phải chuyện của trẻ con mà đó phải là chuyện của người lớn. Nó phải đến từ thầy cô, giáo trình chứ chúng ta không thể đòi hỏi trẻ con phải có một phương pháp học tập đúng”.

Phải biết học để làm gì

Thiếu phương pháp học tập, trẻ sẽ căng thẳng và dễ chán học. Ảnh minh họa

Có bao nhiêu người đến khi trưởng thành, đi làm rồi vẫn không thể trả lời: “Học để làm gì?” Tại sao giới trẻ phương Tây bao giờ nhìn cũng trưởng thành và tự chủ hơn rất nhiều so với giới trẻ Việt Nam? Tại sao người trẻ Việt Nam luôn thiếu động lực để phấn đấu và không biết mình muốn gì, thích gì, hợp với công việc thế nào? Tại sao vẫn còn những suy nghĩ học nghề này thì mới giàu, nghề kia thì nghèo mà không phải là học nghề này vì yêu thích và đam mê? Câu trả lời có lẽ nằm ở chỗ: Các nước phát triển lấy giáo dục tự chủ làm mục tiêu hàng đầu, họ dạy cho học sinh biết suy nghĩ phải học như thế nào để tiến đến thành nhân, trở thành con người tự chủ.

Chẳng nói đâu xa, so với Singapore, đất nước còn khá trẻ về “tuổi đời” (hơn 50 năm) nhưng nền giáo dục của họ là điều mà người Việt rất ngưỡng mộ. Trong khi giáo dục Việt Nam vẫn trung thành với bảng đen phấn trắng, với hình thức đọc – chép, học thuộc lòng thì giáo dục ở Singapore đề cao sự sáng tạo trong học tập. Song song với các kiến thức trong sách vở, họ còn chú trọng đến việc phát triển các kỹ năng mềm để học sinh phát triển toàn diện. Toàn diện ở đây không phải học giỏi đều các môn mà là phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần và trí tuệ.

Tiến sĩ Giáp Văn Dương (chủ tịch Công ty TNHH GiapSchool, đồng sáng lập kiêm giám đốc Công ty Cổ phần StartUp Academy Việt Nam) chia sẻ, có hơn 80% số sinh viên, học sinh cấp 3 khi được tôi hỏi “Phương pháp học thế nào thì hiệu quả”, đơn giản hơn là “Học để làm gì?” đều không trả lời được. Trước đây, khi học phổ thông và đại học ở Việt Nam, tôi cũng chưa từng đặt ra những câu hỏi như vậy. Tiến sĩ Dương cho rằng, khi không biết học để làm gì thì việc học không hiệu quả. “Sau này tôi nghiệm ra, việc học đòi hỏi sự tỉnh thức, về mục đích, phương pháp, thông tin mình tiếp nhận” – vị tiến sĩ khẳng định.

Lý giải cho sự “thức tỉnh” trong học tập, ông cho rằng, trong thời đại thông tin đa chiều như ngày nay, việc chắt lọc, phản biện và đánh giá thông tin cũng rất điều cần thiết trong sự học. Đó cũng là phương pháp học tập mà trẻ em các nước phương Tây hoặc những nước có nền giáo dục tiên tiến được dạy. Đã qua rồi cái thời thầy đọc, trò chép, học theo khuôn mẫu, răm rắp nghe theo thầy.

“Hàng ngày chúng ta đi qua việc học, đi qua bể thông tin theo cách mà tôi gọi là hiển nhiên, đờ đẫn mà không bao giờ đặt ra câu hỏi nó là gì, đúng hay sai, có bằng chứng hay không, nên tin hay không, nếu tin thì sử dụng để làm gì... Tất cả trở thành tình trạng phổ biến trong nền giáo dục của chúng ta, nhìn ở đâu cũng thấy như vậy” – tiến sĩ Giáp Văn Dương chia sẻ. Vì thế, ông nhấn mạnh việc “tỉnh thức” trong từng phút giây ta học, nghe  thông tin mới, làm bài tập; phải suy nghĩ thông tin đó để làm gì, có logic không, còn gì hạn chế, điều kiện biên của nó “chứ không phải có gì cũng ôm hết vào người và tin theo như vậy”.

Xem thêm

Trẻ nhỏ được chơi nhiều học tập tốt hơn 

Năm 2016, Phần Lan đánh bại Mỹ về giáo dục thế nào?

Vì sao giáo dục Phần Lan luôn được đánh giá cao? 

Cải cách giáo dục: Tăng giờ chơi chìa khóa thành công của Phần Lan


Minh Minh

Từ Khóa :