Hoài niệm về Hà Nội xưa qua gánh hàng rong và những tiếng rao



Hoài niệm về Hà Nội xưa qua gánh hàng rong và những tiếng rao

Vĩ Thanh 23:56 13/9/2019

Những gánh hàng rong vốn rất phổ biến ở Hà Nội vào thế kỷ trước được tái hiện một cách chân thật, gần gũi trong triển lãm sắp đặt gồm tập hợp các phác thảo, tranh vẽ, ảnh chụp và cả những tiếng rao thật gần gũi, thân thương….

Bức phác thảo của họa sĩ Tô Ngọc Vân

Triển lãm “Gánh hàng rong và những tiếng rao trên đường phố Hà Nội” giới thiệu đến người xem một tập hợp các phác thảo, tranh vẽ và màu nước được thực hiện bởi 15 sinh viên Trường mỹ thuật Đông Dương và thầy giáo của họ - Ferdinand de Fénis trong khoảng từ năm 1925 đến 1929. Các nghệ sĩ khắc họa một cách tài tình thế giới bé nhỏ của những gánh hàng rong đang rảo bước khắp các con phố thủ đô, dưới tia nắng đầu tiên trong ngày cùng các gánh hàng rau quả, kẹo bánh và đồ ăn vặt đa dạng…

Những bức phác thảo trên giấy dó

Những nét vẽ đơn giản nhưng lại đầy sinh động

Tính nhân văn sâu sắc toát ra từ những bức tranh cũng được thể hiện qua sự sống động của các khung cảnh đường phố, đôi khi chỉ vài đường nét phác thảo, dù đó là chuyển động đung đưa đầy tao nhã để giữ gánh hàng thăng bằng hay dáng nghiêng của người bán hàng khi lấy kem cho hai đứa trẻ đang nóng lòng chờ đợi.

Trong không gian của triển lãm, người xem cũng được lắng nghe những tiếng rao của người bán hàng, thường xuất hiện ở khắp các phố phường của Hà Nội vào thế kỷ trước. Những tiếng rao này do nghệ sĩ Đàm Quang Minh và các nghệ sĩ trong nhóm Đông Kinh Cổ nhạc của ông mất rất nhiều công sức để thu âm.

27 bức ảnh được sắp đặt như một cây cầu thời gian

Người xem có thể trực tiếp bước lên “cây cầu” này và những bức ảnh sẽ tự động thắp sáng

Ngoài ra, triển lãm “Gánh hàng rong và những tiếng rao trên đường phố Hà Nội” cũng mang đến cho người xem 27 bức ảnh cùng thời kỳ thuộc bộ sưu tập của Viện Viễn Đông Bác Cổ. Những bức ảnh này được lắp đặt và thiết kế như một “cây cầu” có thể tự động thắp sáng khi khán giả bước qua. Theo đó, người xem sẽ không chỉ lắng nghe những tiếng rao, những bức phác thảo mà còn có thể trực tiếp tương tác với các bức ảnh tại triển lãm.

Những người bán hàng rong này chủ yếu đến từ các làng phụ cận Hà Nội (ngày nay đã sáp nhập vào thủ đô) - trước kia là vùng nông nghiệp từng góp phần cung cấp lương thực, thực phẩm cho hơn 100.000 người dân nội đô năm 1925.

Bên cạnh những người bán hàng rong còn có những người chuyên thu mua, trao đổi các đồ vật đã qua sử dụng hay phế liệu các loại. Thế nên trong những tiếng rao vang lên tại triển lãm người nghe có thể thấy những câu như: “Ai lông gà, lông vịt, đồng nát bán đi”; “Tóc rối đổi kẹo, vỏ chai, hộp xà phóng bán nào”….

Một số bức ảnh tại triển lãm:

Khung cảnh một khu chợ nhỏ, ảnh chụp trước 1930

Một người phụ nữ với gánh hàng tiết canh lòng lợn, ảnh không rõ thời gian và tác giả

Những người bán hàng rong đều gắn với một đôi quang gánh, ảnh chụp trước năm 1922

Một gánh hàng phở gần khu vực hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội

Người bán tôm khô Tết Ất Mùi năm 1955

Một chiếc xe đạp của người bán hàng rong

Ngày nay, phương thức di chuyển các mặt hàng rong của những người bán hàng đã thay đổi. Xe đạp, xe máy, xe đẩy… dần thay thể phương thức đi bộ bán hàng và đòn gánh. Kỹ thuật rao cũng đã được hiện đại hóa và thích ứng với môi trường đô thị vô cùng náo nhiệt: Để chào mời khách mua hàng hiện nay nhiều người bán đã sử dụng loa kết nối với máy ghi âm chạy bằng bình ắc quy nhỏ để phát những tiếng rao được ghi âm sẵn. Cũng bởi thế, những gánh hàng rong, những tiếng người rao lanh lảnh dần biến mất với sự phát triển đông đúc của đô thị.

Với triển lãm “Gánh hàng rong và những tiếng rao trên đường phố Hà Nội”, cuộc sống thường nhật của người Hà Nội xưa hiện ra qua các sắp đặt hộp đèn, những bức tranh được trình chiếu. Cùng với đó, âm thanh những tiếng rao nhịp nhàng của người bán hàng rong cũng sẽ đánh thức những ký ức về hương vị thủa xưa, về một Hà Nội của thế kỷ trước.

Người xem có thể vừa nhìn, vừa nghe, vừa tương tác với những tác phẩm tại triển lãm

Cô Minh Phương (61 tuổi) một người sinh ra và lớn lên tại Hà Nội cho biết: “Triển lãm này thực sự làm tôi cảm thấy rất bồi hồi, rất nhớ Hà Nội một thủa trong ký ức. Các tác phẩm đều rất gần gũi. Những bức vẽ của các tác giả như Tô Ngọc Vân thuộc thế hệ với bố mẹ tôi. Những bức ảnh, những tiếng rao về một Hà Nội quá đỗi thanh lịch, nhẹ nhàng… những người bán hàng trên vỉa hè cũng không xô bồ, đông đúc, nhiều rác như hiện tại. Chẳng hề có bún mắng, cháo chửi… Ngày xưa khi còn tàu điện, tôi thường đi tới rất nhiều nơi của Hà Nội và đều được ngắm nhìn những khung cảnh này. Một Hà Nội xưa cũ…”

Nhiếp ảnh gia Duy Phương - người trực tiếp dàn dựng triển lãm

Nhiếp ảnh gia Duy Phương - người trực tiếp dàn dựng triển lãm - chia sẻ: Ý tưởng bắt nguồn để xây dựng triển lãm đến từ cuốn sách của Viện Viễn Đông Bác Cổ. Với tôi khi thực hiện triển lãm thì coi đó là một cách chúng ta nhìn về quá khứ, nó không thể nào thiếu âm thanh (là những tiếng rao), ánh sáng là máy chiếu, những ánh đèn, khung tranh… Việc thực hiện dự án này đem lại cho tôi những cảm xúc vô cùng hoài niệm, bồi hồi và hy vọng người xem cũng có thể cảm nhận những điều này…

Quả thực, “Gánh hàng rong và những tiếng rao trên đường phố Hà Nội” là một sự kết hợp tinh tế giữa ảnh chụp, hiệu ứng âm thanh và các ký họa duyên dáng, làm phảng phất mùi hương của sự luyến nhớ, hoài niệm.

Triển lãm “Gánh hàng rong và những tiếng rao trên đường phố Hà Nội” mở cửa tự do tại Trung tâm Văn hóa Pháp (L’Espace, 24 Tràng Tiền, Hoàn Kiếm, Hà Nội) tới ngày 31/10.

 


Vĩ Thanh