Hóa chất cấm của con người đe dọa sự sống đại dương



Hóa chất cấm của con người đe dọa sự sống đại dương

Thanh Lam 15:45 28/9/2018

PCB là chất hóa học gây ô nhiễm môi trường nặng dù đã bị cấm từ hơn 40 năm trước nhưng vẫn đang tiếp tục gây nguy hiểm đến sự tồn tại của hệ thống sinh vật biển, đặc biệt có thể dẫn đến sự biến mất của một nửa quần thể cá voi Orcas trên thế giới trước khi thế kỉ XXI kết thúc.

Theo nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Science, cá voi Orcas là động vật có nguy cơ bị đe dọa cao nhất từ polychlorinated biphenyls (PCB) - chất hóa học đã từng được sử dụng rộng rãi để tạo ra chất làm mát và là nguyên liệu trong sản xuất giấy than. Sau đó, chất này bị cảnh báo là có độc tính cao và khả năng gây ung thư.

Việc sản xuất PCB đã bị cấm ở Mỹ vào năm 1979 và đưa vào hiệp ước quốc tế năm 2001, nhưng ở nhiều quốc gia trên thế giới, chúng vẫn đang được sử dụng. Khi PCB thấm vào đại dương, nó khiến cho những loài động vật có vú nằm ở phía trên cùng của chuỗi thức ăn như cá voi Orcas bị nhiễm độc. Bởi vì PCB không dễ dàng bị phá vỡ, nồng độ của chúng tích tụ trong cơ thể của những “kẻ săn mồi” Orcas khi chính thức ăn của chúng là những động vật bị nhiễm PCB. Đối với động vật có vú, ô nhiễm PCB là liên thế hệ, mẹ chuyển hóa chất cho con thông qua sữa.

Orcas là mối liên kết cuối cùng trong một chuỗi thức ăn dài trong thế giới động vật ở đại dương và do đó là một trong những đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi PCB trong suốt vòng đời từ 50 đến 80 năm.

Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy mức độ PCB cao tới 1.300mg/kg trong một số cơ thể cá voi Orcas. Các nghiên cứu cho thấy chỉ 50mg/kg là có thể gây vô sinh và suy giảm hệ hệ miễn dịch.

Theo nghiên cứu viên Jean-Pierre Desforges thuộc Đại học Aarhus (Đan Mạch), ảnh hưởng của PCB lên khả năng sinh sản và khả năng miễn dịch đã tàn phá nhiều quần thể, số lượng Orcas đã suy giảm nhanh chóng trong 10/19 quần thể được nghiên cứu.

Tình hình tồi tệ nhất xảy ra ở Brazil, eo biển Gibraltar, đông bắc Thái Bình Dương và xung quanh quần đảo Anh. Theo Ailsa Hall, thuộc đơn vị nghiên cứu động vật có vú của Scotland, họ hiếm khi quan sát được có con cá voi sát thủ nào mới sinh.

Do nhịp sống dài của cá voi nên lượng PCB được thải ra môi trường vô tội vạ vào thế kỷ trước vẫn còn ảnh hưởng đến hiện tại. Theo Công ước Stockholm có sự tham gia ký kết của 152 quốc gia, việc sử dụng PCB sẽ được chấm dứt hoàn toàn vào năm 2025 và các nước cũng đang tiến hành những nỗ lực cần thiết để xử lý chất thải hiện có theo cách có môi trường.

Tuy nhiên, theo nhà nghiên cứu Paul Jepson thuộc Viện động vật học Anh, những nghiên cứu mới mà ông và đồng nghiệp đang tiến hành cho thấy những nỗ lực hiện tại “chưa đủ hiệu quả để tránh sự tích tụ PCB trong những loài động vật ở đại dương. Do đó, cần phải có  những sáng kiến quyết liệt hơn ​​hơn Công ước Stockholm để giải quyết tình hình.”

Còn ORCA, tổ chức từ thiện trong lĩnh vực nghiên cứu và bảo vệ cá voi và động vật có vú có trụ cứu và bảo vệ cá voi và động vật có vú biển khác ở châu Âu, kêu gọi phải có những hành động ngay lập tức nhằm tránh tình trạng bi thảm hoàn toàn cho cá voi Orcas và các sinh vật khác.

Polychlorinated biphenyls trước đây được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm như thiết bị điện, chất phủ bề mặt, mực, keo dán, các chất làm chậm bốc cháy và sơn. Khi đốt hoặc chôn các phế phẩm có chứa PCB thì chất này sẽ phát thải vào môi trường. Khoảng 10% PCB sản xuất từ năm 1929 vẫn còn tồn tại trong môi trường ngày nay.

Con người có thể bị phơi nhiễm PCB qua đường tiêu hóa và hô hấp, riêng trẻ sơ sinh có thể bị phơi nhiễm PCB chứa trong sữa mẹ. Đặc biệt, con người bị phơi nhiễm khi ăn những thực phẩm bị nhiễm độc đặc biệt là thịt, cá và gia cầm. Sự hấp thụ PCB qua thức ăn đối với người lớn đã tăng tới mức cao cuối vào những năm 1970, sau đó giảm vào những năm 1990.

Theo CNN


Thanh Lam