Hệ thống lương thực toàn cầu gây biến đổi khí hậu nhiều hơn xe cộ



Hệ thống lương thực toàn cầu gây biến đổi khí hậu nhiều hơn xe cộ

Theo The Guardian 9:52 24/3/2018

Hệ thống lương thực, thực phẩm đang góp phần làm biến đổi khí hậu. Đồng thời, biến đổi khí hậu cũng đang tác động ngược trở lại hệ thống đó khiến các mùa vụ chính bị ảnh hưởng nặng nề. Nhưng ít người biết thức ăn của chúng ta, từ công đoạn nuôi trồng, sản xuất, chế biến đến khi tiêu thụ đã tạo ra lượng khí thải carbon nhiều hơn cả phương tiện giao thông, xe cộ, tác động không nhỏ đến biến đổi khí hậu.

Khi hầu hết người giàu nghĩ về “dấu chân carbon” của họ (thuật ngữ chỉ tác động của mỗi người đến môi trường dựa theo những hoạt động thường nhật đã thải bao nhiêu khí CO2 vào không khí) hoặc góp phần làm biến đổi khí hậu, họ sẽ nghĩ về sự tiêu thụ điện và nhiệt hoặc những nơi họ đã lái xe đến. Họ có thể sẽ nghĩ về nhiên liệu hóa thạch, khói bụi, những bóng đèn LED và giao thông công cộng, nhưng không nghĩ nhiều về những máy gặt liên hợp, công nghiệp chế biến thực phẩm hoặc đống thực phẩm bị lãng phí, dư thừa ở ngoài kia.

Hệ thống lương thực thực phẩm chiếm khoảng 1/4 lượng khí phát thải nhà kính do con người tạo ra trên toàn cầu. Thậm chí, lượng phát thải khí CO2 từ thực phẩm còn nhiều hơn toàn bộ phát thải của giao thông, hơn tất cả những ngành công nghiệp và gần như ngang với nhiệt điện.

Trong khi đó, bữa ăn tối được coi là mối đe dọa trực tiếp nhất đến biến đổi khí hậu vì khả năng trồng cây lương thực chính đang bị ảnh hưởng bởi sự nóng lên toàn cầu mà chúng ta biết đến. Trong giai đoạn 1980-2008, nhiệt độ tăng khiến sản lượng lúa và sản lượng ngô giảm lần lượt 5,5% và 3,8%. Biến đổi khí hậu đang đe doạ nghiêm trọng đến an ninh lương thực của hàng triệu người nghèo trên thế giới.

Công nhân chở hạt cọ dầu ở Serba Jadi, Đông Aceh. Phá rừng để trồng dầu cọ và cây keo đã làm tăng phát thải khí nhà kính ở Indonesia.

Ảnh: Sutanta Aditya/AFP/Getty Images/The Guardian

Trong bối cảnh này, giới trẻ ngày càng quan tâm đến việc bảo vệ môi trường bằng cách chuyển sang ăn chay. Họ tìm kiếm các protein thực vật có chức năng tương tự như trong thịt và ăn côn trùng cũng đang là xu hướng được coi là giải pháp thay thế cho việc tiêu thụ thịt động vật.

Trước thực trạng này, cả nền công nghiệp chế biến thực phẩm và nông nghiệp đều có tác động to lớn đến biến đổi khí hậu và bị tác động ngược trở lại. Điều đó cho thấy hệ thống lương thực của chúng ta với cấu trúc hiện có đang phải đối mặt với những thách thức lớn. Từ đó, sinh ra vấn đề lớn hơn nhiều, buộc chúng ta phải có tầm nhìn xa hơn, vượt qua các trang trại và thực hành nông nghiệp. Chúng ta cần tìm những giải pháp với mỗi thách thức tương ứng để góp phần tạo ra hệ thống thực phẩm bền vững và cân bằng. Bằng cách đó, chúng ta mới có thể cùng lúc cung cấp thực phẩm lành mạnh cho mọi người trong khi vẫn bảo vệ được nguồn tài nguyên của hành tinh.

Vậy hệ thống lương thực, thực phẩm là gì? Là tất cả mọi thứ từ hạt giống, đất, đến siêu thị, quá trình tiêu thụ, bàn ăn và bãi rác. Hệ thống lương thực, thực phẩm còn bao gồm việc trồng, thu hoạch, chế biến, đóng gói, vận chuyển, tiếp thị, tiêu thụ và chuyển nhượng thực phẩm.

Trong khi nông nghiệp chỉ chiếm 10-12% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, thì toàn bộ hệ thống lương thực thực phẩm đã khiến biến đổi khí hậu tăng gấp đôi. Một báo cáo được xuất bản gần đây bởi Viện Meridian đã đưa ra nhiều yếu tố trong các hệ thống thực phẩm gây rắc rối cho khí hậu. Nội dung báo cáo cũng giải thích tại sao cần có cái nhìn toàn diện, bao quát về hệ thống thực phẩm để thực hiện những thay đổi có hiệu quả.

Về nạn phá rừng và đất đai: Thực tế có 80% diện tích rừng bị chặt phá hoặc phá hủy để lấy đất canh tác. Đây là hệ quả của tầm nhìn nông nghiệp hạn hẹp. Rừng là bể chứa carbon khổng lồ, đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ CO2 từ khí quyển và giảm nhẹ sự thay đổi khí hậu trong nhiều thế kỷ. Đất cũng vậy! Đất giữ lại lượng carbon lớn gấp khoảng 2-3 lần lượng carbon hiện có trong khí quyển. Nông dân có thể giúp khôi phục các chức năng của hệ sinh thái và xây dựng các cộng đồng bền vững bằng trồng trọt và chăn nuôi theo các mô hình hiệu quả để “cô lập” carbon và bảo vệ rừng.

Về số thực phẩm lãng phí: Thực phẩm lãng phí không chỉ là những mảnh vụn thức ăn mà bạn đã vứt đi, mà còn được tính toán trong toàn bộ hệ thống lương thực, thực phẩm. Một thông tin đáng kinh ngạc là có khoảng 30-40% số thực phẩm được sản xuất trên thế giới không bao giờ có cơ hội tiêu thụ. Nguyên nhân vì một số lượng lương thực, thực phẩm chưa bao giờ được thu hoạch; một số khác bị thối hỏng trước khi đến tay người tiêu dùng và phần nhiều là bị ôi, hỏng trong quá trình vận chuyển đến các điểm bán lẻ, nhà hàng hoặc hộ gia đình.

Để có hình dung rõ hơn khi so sánh lượng phát thải, nếu coi số thực phẩm dư thừa, bị thối hỏng không tiêu thụ được là một quốc gia, thì nó sẽ là nước có lượng phát thải khí nhà kính lớn thứ 3 thế giới, sau Trung Quốc và Mỹ.

Để ngăn nhiều thực phẩm chất lượng bị thối hỏng, các nước đang phát triển cần cải thiện cơ sở hạ tầng, bảo quản, kho lạnh và thị trường cung ứng. Còn tại các nước phát triển, những nhà bán lẻ có thể giảm lượng lớn thực phẩm có nguy cơ bị lãng phí bằng cách tìm kiếm thị trường tiêu thụ cho những hàng hóa bị hư hại nhẹ, nhưng vẫn đảm bảo chất lượng. Người tiêu dùng có thể hạn chế sự lãng phí bằng cách mua thực phẩm với số tiền họ thực sự muốn và mua theo nhu cầu.

Có vô số ví dụ về những thách thức và giải pháp trong hệ thống lương thực - từ sản xuất phân bón, hệ thống phân phối đến sản xuất thực phẩm khô và tinh làm đồ ăn chế biến sẵn, đáp ứng nhu cầu về khẩu phần ăn, lối sống, thói quen tiêu dùng của công chúng - nhằm giảm phát thải khí nhà kính, ngăn chặn quá trình biến đổi khí hậu.

Sự đa dạng, phức tạp và chức năng của mỗi hệ thống lương thực trên thế giới sẽ đem đến những ảnh hưởng khác nhau về dinh dưỡng, sức khỏe, môi trường và khí hậu. Điều quan trọng là phải kiểm soát tốt hơn hoạt động trong các hệ thống và những gì cần được cải thiện ở những hệ thống khác để tạo ra kết quả cân bằng và bền vững trên khắp thế giới.

Không có loại cây trồng phổ thông phát triển ở mọi nơi cũng không có hệt thống thực phẩm “một kích cỡ phù hợp cho tất cả” để có thể áp dụng trên toàn thế giới. Đã đến lúc cần tầm nhìn xa hơn về nông nghiệp và trồng trọt để thấy được bức tranh toàn cảnh, tìm cách tạo ra hệ thống lương thực, thực phẩm ít gây hại cho khí hậu và có khả năng chống lại những tác động của sự nóng lên toàn cầu.


Theo The Guardian