Giá điện có bị ‘đánh úp’ như giá xăng?



Giá điện có bị ‘đánh úp’ như giá xăng?

Viết Lê Quân 20:51 4/4/2013

Ngược lại cách “bù giá vào lương” từ thời năm 1985, kiểu cách “bù lỗ vào dân” của EVN đang góp phần đẩy quá giới hạn chịu đựng của người dân.

“Trận đánh đẹp”
Theo một thông điệp mới nhất từ phía Bộ Công thương, người dân có thể “yên tâm” vì giá điện sẽ không tăng vào tháng 4/2013.
 
Thông điệp trên được phát ra ngay sau khi giá xăng được bất ngờ “đánh úp” lên 1.400 đồng/lít. Giải thích về điều này, một quan chức có trách nhiệm của Bộ Công thương cho rằng không thể công khai quyết định tăng giá xăng vì đó là “tài liệu mật”.
 
Quyết định tăng giá xăng vào cuối quý 1/2013 cũng lồng trong bối cảnh mà giá dầu quốc tế đã giảm đến 5%, ít nhất 100.000 doanh nghiệp mất lối thoát sau hai năm suy thoái liên tiếp.
 
Theo tính toán của một số nhà nghiên cứu, với mức tăng giá 1.400 đồng/lít vừa qua, các doanh nghiệp đầu mối nghiễm nhiên lãi hơn 2.400 đồng/lít. Tương tự với giá dầu, doanh nghiệp cũng lãi khoảng 1.200-1.600 đồng/lít.
 
Cũng theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, với giá bán lẻ xăng ở mức cao kỷ lục 24.500 đồng/lít, doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu sẽ kiếm lãi hàng chục tỷ đồng mỗi ngày.
Dư luận lại có nhiều lý do để âu lo rằng với tư cách là cặp bài trùng từ lâu nay, xăng tăng giá luôn dẫn đến điện và cứ thế thay phiên nhau làm nên một cuộc đua không tiền khoáng hậu, dẫn dến giá cả hàng tiêu dùng và sinh hoạt tăng theo cùng bóng ma lạm phát lừng lững quay trở  lại.
 
Người ta cũng còn nhớ vào những ngày cuối năm 2011, một khích lệ lớn cho Petrolimex chính là tiền lệ mà “bạn đồng hành” của doanh nghiệp này - Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN) - đã tiên phong thực hiện thành công ngay khi giá điện được đẩy lên 5% mà không gặp trở ngại đáng kể nào từ phía dư luận, trong khi lại nhận được thái độ đồng thuận của cơ quan chủ quản là Bộ Công thương.
 
Cũng như những giải thích nhập nhằng đối với chuyện tăng giá xăng dầu trước đây của Petrolimex, cho tới nay vẫn không có một thuyết minh đủ rõ ràng và đủ thuyết phục nào mà có thể làm rõ được con số lỗ hơn ba chục ngàn tỷ đồng của EVN liên quan đến hoạt động đầu tư trái ngành, trong khi các báo cáo của Đảng ủy khối doanh nghiệp trung ương, Bộ Tài chính và Kiểm toán nhà nước đều chỉ thẳng tên của hậu quả này là do EVN đã quản lý một cách quá kém hiệu quả đối với các khoản đầu tư.
 
“Đứa con hư”
Cần nhắc lại, từ năm 2010 đến tháng 8/2011, cơ chế đầu tư dàn trải và thiếu quản lý đã dẫn đến hậu quả EVN phải chịu lỗ hơn 31.000 tỷ đồng.
 
Giá trị cổ phiếu mất quá nhiều, đất nền và căn hộ lại quá khó để tiêu thụ, EVN rơi vào tình thế cám cảnh của nhiều doanh nghiệp nhà nước đầu tư trái ngành. Hậu quả này còn được đào sâu bởi khả năng quản trị đầu tư, quản trị tài chính hoàn toàn không tương xứng với quy mô đầu tư, chưa kể đến quan niệm quá đơn giản về độ rủi ro trong quá trình đầu tư đã khiến EVN sa vào vũng lầy do chính họ tạo ra.
 
Nhưng đó chỉ là lý do của riêng EVN, hay chính xác hơn là của riêng một số cá nhân lãnh đạo EVN. Còn trên phương diện xã hội, về lý lẫn tình, một lý do như thế là không thể chấp nhận được, thể hiện qua khả năng quản trị yếu kém doanh nghiệp và cuối cùng dồn tất cả hậu quả yếu kém ấy lên đầu người dân.
 
Bằng chứng hiển nhiên đã tự động lộ ra, bởi nếu không phải do năng lực điều hành kém cỏi đã không có chuyện vào đầu tháng 2/2012, Thủ tướng phải ký quyết định miễn nhiệm ông Đào Văn Hưng - Chủ tịch Hội đồng thành viên EVN.
 
Trước đây, khi EVN đưa ra không ít lý do để tăng giá điện, thì về phía ngược lại, các chuyên gia phản biện xã hội cũng có rất nhiều lập luận phản bác lại những nghịch lý của tập đoàn này. Chẳng hạn, Tiến sỹ Nguyễn Minh Phong, Viện nghiên cứu kinh tế - xã hội Hà Nội, đã nêu ra 7 nghịch lý về thị trường điện Việt Nam. Nghịch lý lớn nhất - còn lớn hơn cả giá xăng dầu, là giá điện luôn chỉ có một chiều tăng lên, bất chấp những trồi sụt trên thị trường giá cả trong và ngoài nước. Hoặc, cả nước thiếu điện nhưng một số nhà sản xuất điện tư nhân lại không được ký hợp đồng bán điện với EVN với lý do dây dẫn quá tải, không đủ sức tải lên mạng lưới quốc gia. Hoặc, ngành điện luôn kêu lỗ do đầu tư đa ngành và thiếu vốn đầu tư nhưng lương nhân viên EVN lại gấp nhiều lần lương trung bình xã hội. Vẫn chưa phải hết, khái niệm “an ninh năng lượng” đã bị EVN lạm dụng nhằm phục vụ cho việc tăng giá điện, thậm chí biện giải cho chuyện mua điện giá đắt từ Trung Quốc, chê điện giá rẻ ở trong nước. 
 
Giờ đây một lần nữa, Bộ Công thương lại đưa ra một sự đánh đố đối với dư luận. Không tăng giá điện vào tháng 4/2013 không có nghĩa là giá điện sẽ không được đẩy lên vào những tháng sau đó, thậm chí ngay vào tháng 5/2013, trước khi kỳ họp Quốc hội diễn ra.
 
Có thể thấy việc cách chức người đứng đầu chỉ là giải pháp tình thế, không giải quyết được gốc rễ câu chuyện của EVN. Cũng như trong các lĩnh vực năng lượng khác như dầu khí hay than, chừng nào còn có tập đoàn nhà nước độc quyền, ở đây là EVN trong cung cấp điện, chừng đó câu chuyện không hiệu quả, thua lỗ, nợ nần dẫn đến tăng giá để bù chi phí sẽ còn là cái vòng luẩn quẩn không biết khi nào mới dứt. 
 
 
Tại Bulgarie vào tháng 2/2013, khi hai nhà phân phối điện lực là Công ty CEZ và Evergo-Pro của Cộng hòa Czech và Công ty EVN của Áo đẩy giá điện tăng vọt, hàng chục ngàn người dân Bulgarie đã đổ ra đường biểu tình. Cuộc biểu tình có nguy cơ biến thành một cuộc bạo động đẫm máu.
 
Thủ tướng Boiko Borisov của nước này đã sa thải Bộ trưởng Tài chính và phát biểu trước Quốc hội: “Tôi sẽ không tham gia vào một chính phủ mà ở đó cảnh sát có quyền tấn công người dân. Chúng tôi cũng có danh dự và lòng tự trọng riêng của mình. Nhân dân đưa chúng tôi lên nắm quyền và chúng tôi sẽ trao trả lại quyền lực cho họ”. Tiếp theo đó vào thượng tuần tháng 3/2013, chính phủ Bulgarie đã quyết định từ chức. 
 
 

Viết Lê Quân

Từ Khóa :