Dự án bauxite: Không lẫn lộn giữa hiệu quả doanh nghiệp với hiệu quả đất nước

Dự án bauxite: Không lẫn lộn giữa hiệu quả doanh nghiệp với hiệu quả đất nước

Mạnh Kiên 3 năm trước

Phản hồi về cuộc họp báo trả lời những vấn đề trái chiều xung quanh dự án bauxite - alumin Tây Nguyên (ngày 16/5/2013) do Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), GS.TSKH Nguyễn Quang Thái - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam - cho rằng không nên lẫn lộn hiệu quả đất nước và hiệu quả của doanh nghiệp.

Theo khẳng định chắc chắn của đại diện Vinacomin, dự án Tân Rai và Nhân Cơ sẽ có hiệu quả dựa trên 3 thông số về tác động kinh tế - xã hội như nộp Ngân sách Nhà nước, tài chính doanh nghiệp cũng như thời gian hoàn vốn. Theo đó, thời gian hoàn vốn của Tổ hợp nhôm Lâm Đồng là 12 năm, còn Nhân Cơ là 13 năm. Hàng năm, 2 dự án nộp ngân sách bình quân khoảng 850 tỷ đồng.
 
Tuy nhiên, theo GS Thái phản hồi trên tờ Tuổi trẻ (19/5), nếu tính hiệu quả với đất nước thì phải tính thêm nhiều chi phí khác như chi phí vận tải (chứ không đơn thuần là chi phí vận chuyển), tăng giảm thuế xuất khẩu tài nguyên, hoàn thổ đất dùng sau dự án... “Thậm chí, ngay cả khi nhà nước hỗ trợ bằng việc giảm thuế xuất khẩu quặng bauxite từ 15-40% (hiện nay) xuống 0% (do kinh tế suy thoái) thì dự án bauxite có thể có hiệu quả hơn một chút, nhưng hiệu quả đối với đất nước thực tế đã giảm, bởi đóng góp ngân sách sẽ ít đi nhiều, có chuyên gia tính rằng giảm đến 60 triệu USD/năm”. Và giả như có đúng theo lời trần tình của Vinacomin rằng thuế suất 0% là theo đúng quy định cho mặt hàng oxit nhôm (alumina) thì ý nghĩa này cũng không đổi.
 
Đối với mức đóng góp thuế phí cho ngân sách, trong tính toán kinh tế nói chung (không phải thời điểm này) khoảng 400 tỷ đồng/năm mà Vinacomin công bố, thì theo bà Phạm Chi Lan - nguyên thành viên Ban nghiên cứu của Thủ tướng, lợi ích không thực không đáng là bao. “Bởi một dự án cỡ trăm triệu USD, không cần khai thác tài nguyên họ đã có thể đóng góp mức ấy, chưa nói đến nhà máy phải đầu tư gần tỷ USD như Tân Rai. Chưa kể con số còn phải trừ thuế môi trường, thuế VAT... thì lợi ích thật sự đem lại không nhiều” - Bà Lan nói.
 
Thiếu cẩn trọng trong tính toán đền bù cho dân
 
Ban đầu, dự án có thể lỗ trong thời gian từ 3 – 5 năm do những khấu hao về đầu tư, lãi vay… Tuy nhiên, sau đó, dự án chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả theo tính toán của chúng tôi. Nếu có thiệt hại gì thì chúng tôi sẽ chịu trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước -
Ông Nguyễn Tiến Chỉnh - Trưởng ban Khoa học - công nghệ và Chiến lược phát triển của Vinacomin.
Trả lời phỏng vấn báo tại cuộc họp báo hôm 16/6 về giá đền bù, ông Nguyễn Tiến Chỉnh - Trưởng ban Khoa học - Công nghệ và chiến lược phát triển của Vinacomin - cho biết hiện nay Vinacomin đang áp dụng giá đền bù cả đời dự án, tuy nhiên đang xem xét giải pháp bởi dự án chỉ sử dụng đất 1-2 rồi hoàn thổ đầu tư trồng rừng, chuyển giao cho doanh nghiệp khác làm hoặc giao lại cho địa phương. Đây là lý do chính Vinacomin đòi giảm giá đền bù đất từ 800 triệu đồng/ha xuống 250 triệu đồng/ha.
 
Trước vấn đề này, ông Phạm Quang Tú - Viện phó Viện Tư vấn phát triển, Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật VN - đồng tình với việc chỉ thuê đất để khai thác mỏ trong một thời gian rồi phục hồi môi trường và trả đất lại cho dân. Tuy nhiên cơ sở con số đền bù 250 triệu đồng/ha là căn cứ vào đâu? Theo lý thuyết, giá đề bù phải dựa vào 3 yếu tố: Đền bù cho vật nuôi, cây trồng và các công trình dân sinh trên đất (theo giá thị trường); đền bù những nguồn lợi, lợi nhuận mà người dân đáng lẽ có nếu không bị thu hồi đất và họ cũng cần một thời gian sau khi được trả đất để cây trồng có thể có thu hoạch, đạt năng suất như trước đây; đền bù chi phí để hoàn thổ, đảm bảo đất có thể phục hồi sức sản xuất.
 
Ông Tú cho biết, vấn đề này đã được Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam đề nghị Vinacomin thực hiện các dự án thí điểm đánh giá khả năng hoàn thổ, phục hồi đất từ 4 năm trước và đến nay, Vinacomin vẫn chưa thực hiện cẩn trọng. Nhiều nhà khoa học chuyên ngành về thổ nhưỡng đã bày tỏ lo ngại về khả năng sản xuất của đất sau khai thác bauxite, vì đặc thù mùa mưa của Tây Nguyên với cường độ lớn sẽ dễ dàng rửa trôi các lớp đất mặt, khi trả lại cho dân chỉ là miếng đất trơ đất sét bazan thì dân sẽ thiệt thòi và gặp khó khăn lớn trong việc sử dụng đất trả lại sau khai thác.
 
Việc chủ đầu tư tính lãi cho các dự án bauxite Tây Nguyên vẫn không thuyết phục được các nhà khoa học. Cụ thể như về giá thành, và giá bán (được Vinacomin giữ bí mật) thì theo cách tính của ông Nguyễn Văn Ban - nguyên Trưởng ban Nhôm - Titan, Tổng Công ty Khoáng sản Việt Nam - trên tờ Đất Việt (16/5) chỉ cần nhìn vào giá thành lớn hơn giá bán, rồi chi phí vận tải trên quãng đường 200km, chờ đến tuyến đường sắt 2030 thì hai dự án tại Tây Nguyên sẽ “mệt mỏi” ít nhất 15 năm nữa.
 

Mạnh Kiên

Từ Khóa :