Đốt H&M thay than? “Chuyện xưa như Trái Đất”!


Đốt H&M thay than? “Chuyện xưa như Trái Đất”!

Lục Kiếm 11:49 27/11/2017

Tuần qua, chuyện quần áo của H&M được một nhà máy điện ở Thụy Sĩ đốt thay cho than, dầu đã thu hút sự chú ý rộng rãi. Ý định của công ty này là chạy theo trào lưu xanh, tức là trở thành một đơn vị không chứa nhiên liệu hóa thạch vào năm 2020. Nhưng nào ngờ lại gặp phản ứng dữ dội. May mắn không phải công ty, mà H&M, vì cái tội lãng phí, cho đốt hàng tấn quần áo có chút khiếm khuyết nhưng thực ra vẫn có thể dùng được. Nếu H&M quyên góp, cho đồng bào bão lũ chẳng hạn, chuyện đã chẳng có gì ầm ĩ.

Những món đồ này một lúc nào đó có thể bị đốt, bất chấp chùng còn nguyên vẹn. Ảnh: Reuters/Maxim Shemetov

Nhưng rõ ràng họ không làm vậy. H&M phủ nhận sạch. Một cái tên khác - Bestseller (“mẹ” của các thương hiệu Vero Moda, Vila và Jack & Jones) cũng dính đến chỉ trích tương tự. Bestseller có thành thực hơn khi thừa nhận chuyện đốt quần áo là có thật, song khăng khăng chỉ cho đốt những thứ bị hư hỏng thôi.

Với người ngoài ngành nghe tin này cũng sốc thật. Nhưng dân trong ngành thì ai cũng biết chuyện đốt quần áo cũng thường xuyên như con người cần phải thay đồ vậy.

Mỗi năm, ngành thời trang toàn cầu sản xuất ra chừng 100 tỷ sản phẩm mới. Những 100 tỷ trong khi dân số chỉ có hơn 7 tỷ người! Cứ cho ai cũng mua một bộ đồ mới mỗi tháng một lần, không năm nào phải “thắt lưng buộc bụng”, thì cũng chỉ có thể tiêu thụ được chừng gần 90 tỷ thôi. Chưa kể, một bộ đồ có thể mặc mấy năm trời. Vậy nên, đồ thừa là tất yếu, chất thải là không thể tránh. Theo Tổ chức Hòa Bình Xanh (Greenpeace), mỗi năm ngành thời trang thải ra 92 triệu tấn chất thải rắn. Mẹ Trái Đất có bao dung thế nào cũng khó lòng “tiêu hóa” được hết!

Thế nên, ngành thời trang có hai lựa chọn. Bên ngoài, họ sử dụng chiến thuật marketing để khuyến khích người tiêu dùng “tái chế” quần áo không mong muốn, dùng cho mục đích khác, làm giẻ lau nhà hoặc quyên tặng chẳng hạn, đồng thời chính họ cũng giương cao lá cờ “tái chế” mọi thứ có thể (như H&M hùng hồn tuyên bố lập hẳn nhà máy để tái chế bông, sợi đã qua sử dụng). Cùng lúc đó, bên trong, họ đốt sạch những thứ không cần thiết, hư hỏng hoặc có thể nguy hiểm với người sử dụng (gọi chung là rác).

Thật không may, phương án thứ hai lại phổ biến hơn cả. Đốt rõ ràng nhanh và rẻ hơn là mỏi miệng thuyết phục hàng tỷ người rồi. Orsola de Castro, Giám đốc Fashion Revolution to FashionUnited, người đã dành 20 năm trời cố gắng giải quyết mặt trái của công nghiệp thời trang, cho biết: Chúng ta mới chỉ nhìn thấy phần nổi của tảng băng trôi lãng phí thôi.

“Đốt những bộ đồ không như ý chẳng phải chuyện mới xảy ra hôm qua. Đó là điều mà các thương hiệu và các nhà máy đã làm trong nhiều năm”, bà nói. “Trong hậu trường, ai cũng thoải mái nói về chuyện đó cả. Nhưng khi đứng trước người tiêu dùng, họ chẳng tiết lộ gì về việc đốt cái gì, khi nào, ở đâu, bằng cách gì. Người tiêu dùng hoàn toàn bị bịt mắt.”

TS Christina Dean, nhà sáng lập/CE) của tổ chức phi chính phủ Redress ở Hong Kong, người đã chứng kiến quá nhiều những chuyện như vậy trong ngành thời trang, cũng chẳng hề sốc, bởi ai cũng thế cả. “Điều khác biệt duy nhất là H&M và Bestseller bị tóm.”

Sau khi một nhà đài của Đan Mạch đưa hẳn vụ việc lên truyền hình, lúc ấy H&M mới bắt đầu trần tình: nào là có chì trong bộ đồ, nào là có nấm mốc, vậy nên chúng cần phải bị đốt bỏ. Bestseller thì làm hẳn một chương trình trực tuyến nhấn mạnh rằng các sản phẩm hư hỏng “được xử lý theo cách thích hợp nhất về kinh tế và thân thiện với môi trường”, và nguồn nhiệt từ đống rác này sẽ quay trở lại phục vụ con người. Bỗng chốc, rác thải và sự lãng phí của ngành thời trang lại trở thành… anh hùng, cứu nguy cho các nhà khoa học đang đau đầu tìm năng lượng thay thế than, dầu.

Dĩ nhiên, ai cũng đồng ý rằng quần áo có chất độc thì cần được tiêu hủy. Chúng quá đáng sợ để được tồn tại trên đời. Nhưng tại sao những thứ nguy hiểm vậy lại có trong quần áo? Một trong các lý do là… quy định bảo vệ tốt quá. Theo TS Dean, làm ở nước có hàng rào cao thì phí cũng cao, nên nhiều thương hiệu đưa sản xuất quần áo đến gia công ở các nước khác có quy định lỏng lẻo hơn, nên cũng khó đảm bảo mọi sản phẩm đều đặt tiêu chuẩn về an toàn và sức khỏe.

Không phải chỉ những gã bình dân như H&M mới sợ phí cao. Thương hiệu “nhà giàu” cũng vậy. Orsola de Castro cho biết: Các thương hiệu cao cấp cũng đốt các sản phẩm và đồ da không mong muốn. Thậm chí, họ còn tệ hơn cả “anh bình dân”. Nhà giàu làm sao có thể chấp nhận tì vết được. Thế là, họ đốt cả những sản phẩm khiếm khuyết gần như không đáng kể, vì sợ làm hư hại danh tiếng của họ. “Bạn nghĩ sao nếu tôi nói họ (chỉ thương hiệu cao cấp - PV) có thể đốt 4 container hàng chỉ vì quyết định thay đổi thiết kế, hay do vải vướng một lỗi nhỏ như đầu mũi kim? 4 container hàng bạn có thể mua và sử dụng mà hoàn toàn không nhìn ra tì vết nào!”

Ảnh: Bloomberg

Hiện nay, đốt vẫn là cách thức được lựa chọn rẻ nhất. Để thay đổi điều này, chỉ có hai cách. Một là biến phương thức này trở nên vô cùng tốn kém. Hai là, như de Castro đề xuất, ngừng coi quần áo không như ý là sự lãng phí, mà là nguồn lực.  

Bằng cách thay đổi thái độ, chính các thương hiệu sẽ tự khuyến khích chính mình tái chế quần áo hơn là vứt bỏ chúng. Ngoài ra, có lẽ họ cũng cần được đào tạo lại, thêm môn… thiết kế hàng thải.  Xem xét vật liệu, sản phẩm thải là một phần quan trọng trong thiết kế. “Bạn đã xem Tuần lễ Thời trang Tốt nghiệp 2017 (Graduate Fashion Week) chưa? Hầu hết các nhà thiết kế đã kết hợp một số kỹ thuật xử lý hàng thải trong bộ sưu tập của mình. Tái chế nâng cấp (Upcycling) vừa làm nên thời trang vừa là giải pháp khả thi cho ngành công nghiệp có quá nhiều đồ thải này.”

Ngoài ra, Orsola de Castro và Christina Dean cũng cho rằng các thương hiệu thời trang và nhà bán lẻ phải chịu trách nhiệm về sự dư thừa, bằng cách sản xuất ít hơn, xử lý đơn hàng có trách nhiệm hơn, chuyển sang cho các nhà thiết kế hoặc thương hiệu khác có kỹ năng xử lý để tạo ra một sản phẩm mới. Đáng tiếc là, hầu như các thương hiệu thời trang nắm bắt kỹ thuật upcycling quá chậm chạp. Và không thể chậm trễ hơn nữa.

 


Lục Kiếm

Theo fashionunited