Độc đáo nón lá sen – kỳ công của làng nghề cố đô


Độc đáo nón lá sen – kỳ công của làng nghề cố đô

Anh Thư 7:0 18/8/2017

Nón bài thơ đã trở thành một “đặc sản văn hóa” gắn liền với hình ảnh người con gái Huế. “Gió cầu vương áo nàng thôn nữ/Quai lỏng nghiêng vành chiếc nón thơ...”(Đông Hồ). Trong bối cảnh hiện tại, chiếc nón lá Huế cũng đã bắt đầu có những thay đổi trong chất liệu để tạo nên những sản phẩm vô cùng độc đáo.

Nón lá là sản phẩm thủ công mỹ nghệ đầu tiên được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý vào tháng 8/2010.

Với đặc trưng là xứ nhiệt đới, nón lá là vật dụng vô cùng phổ biến của người Việt Nam. Trên cả nước, có rất nhiều làng nghề sản xuất nón lá, nhưng lạ thay, mỗi làng nghề lại có cách làm, những đặc trưng rất riêng. Nhiều người đưa ra nhận định rằng, Huế có lẽ là trung tâm nón lá của cả nước, bởi tại đây, nón lá không còn là một vật dụng che mưa che nắng mà nó được nâng lên thành một phụ kiện thời trang, một đặc sản văn hóa. Mỗi chiếc nón lá ở Huế là một tác phẩm nghệ thuật thực sự.

Để làm ra được một chiếc nón lá, các nghệ nhân ở Huế thường phải trải qua nhiều công đoạn từ lựa lá, tới lên khung,uốn vành, cắt hoa văn…và cuối cùng là đánh bóng bảo quản.

Xét trên bình diện tổng thể, nghề làm nón lá hình thành và phát triển ở Huế từ hàng trăm năm nay, với rất nhiều làng nón nổi tiếng như: Dạ Lê, Phú Cam, Đốc Sơ, Triều Tây, Kim Long, Sịa... Ngày nay, các làng nghề nổi tiếng như Tây Hồ (xã Phú Hồ), Mỹ Lam (xã Phú Mỹ, huyện Phú Vang), Phú Cam, Phước Vĩnh, Triều Tây, Hương Sơ (TP. Huế) cho ra thị trường hàng triệu chiếc nón, không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của người dân, mà còn là món quà lưu niệm đặc sắc cho du khách bốn phương khi đến Huế.

Trải qua biến thiên của thời gian, trong thời gian gần đây, nón lá sen đang là mặt hàng lưu niệm được nhiều du khách yêu thích khi đến Huế. Đây chính là một sản phẩm được làm nên từ sự kết hợp của chàng trai trẻ Nguyễn Thanh Thảo (cựu sinh viên ĐH Nghệ Thuật Huế) và các nghệ nhân tại làng nón Đốc Sơ (TP. Huế). Yếu tố hiện đại, tính thẩm mỹ, niềm đam mê của chàng trai đã được đào tạo qua trường lớp bài bản kết hợp với kỹ thuật điêu luyện của người thợ chằm nón Đốc Sơ, tất cả tạo nên một sản phẩm độc đáo, riêng có.

Theo chia sẻ của Nguyễn Thanh Thảo, trong quá trình tìm hiểu và xử lý lá sen, chàng trai này đã nhận thấy lá sen hình dáng gần như chiếc nón với những đường vân rất đẹp. Từ đó, chàng trai trẻ nảy sinh ý tưởng sử dụng lá sen làm nón. Nhưng vấn đề căn cốt nhất chính là xử lý lá sen như thế nào vừa đạt tính thẩm mỹ, giữ được đường vân lá sen và bảo quản, sử dụng tốt.

Mỗi chiếc nón từ 15 - 16 vành, mà xưa nay nhiều người vẫn ví như “16 vành trăng”

Qua quá trình nghiên cứu của mình, Nguyễn Thanh Thảo đã tìm ra bí quyết “chinh phục” loại lá này. “Đầu tiên là mình phải đi chọn lá sen phù hợp, sau đó là phủ lá và tạo lá dẻo dai. Khi đã có lá sen, dưới bàn tay khéo léo của người thợ trong làng sẽ làm nên những chiếc nón lá sen”, Nguyễn Thanh Thảo cho biết.

Nghe qua có vẻ đơn giản, nhưng khi bắt tay vào công đoạn sản xuất, chúng tôi mới thấy hết sự kỳ công khi tạo hình sản phẩm này. Về lá sen tươi, phải chọn loại lá có độ già vừa phải, trơn láng, lành lạnh. Lá sen được xử lý qua nhiều công đoạn với nước javel kết hợp phơi nắng. Khi lá đạt độ dẻo dai như yêu cầu, người thợ sẽ sử dụng kéo để cắt lá và phủ lên lớp ngoài cùng của chiếc nón. Khi thực hiện công đoạn này, người thợ sẽ phải cắt lá sen sao cho thật khéo và giữ được đường vân, sóng của lá. Tiếp đến, lá sen phải được chằm tỉ mỉ, khít lá như vậy mới có một chiếc nón đúng chuẩn. Và sau cùng là sử dụng một loại sơn bóng đặc trưng mà chàng trai trẻ đã cất công tìm hiểu để bảo quản nón.

Không có chiếc nón lá sen nào hoàn toàn giống nhau.

Một chiếc nón lá sen hoàn hảo không chỉ là giữ được đường vân của lá, màu đặc trưng, sử dụng lâu dài mà còn phải đạt độ tinh tế trong việc làm nón. Trong đó, một chiếc nón phải đạt chuẩn về độ khum, độ tròn, hình dáng, kích cỡ của chiếc nón mà công đoạn làm khung chuốt vành là quan trọng nhất. Vành nón được làm bằng thân cây lồ ô, cây mung, được chẻ, chuốt tròn thanh thoát, mỗi chiếc nón từ 15 - 16 vành, mà xưa nay nhiều người vẫn ví như “16 vành trăng”.

Khung nón được làm bằng gỗ nhẹ, có mái cong đều với nhiều kích cỡ, thường khung nón được làm một lần dùng vài chục năm, nếu không có sự thay đổi mẫu mã theo nhu cầu thị trường.

Được biết, so với việc làm nón truyền thống, làm nón lá sen khá mất thời gian, nên mỗi chiếc nón lá sen có giá khoảng 250 nghìn đồng. Hiện tại, nón lá sen được bày bán tại các cửa hàng lưu niệm tại TP. Huế. Theo chia sẻ từ tác giả chiếc nón, hiện tại anh đang kết hợp với các hãng lữ hành lập nên các tour tham quan làng nón và quảng bá chiếc nón này đến với đông đảo du khách, giúp họ lưu giữ nét duyên ngầm xứ Huế, không thể lẫn lộn với các món quà lưu niệm hàng Tàu hiện đang nhan nhản trên khắp các điểm du lịch tại Việt Nam.


Anh Thư