Độc đáo những bức tranh lợn Kim Hoàng



Độc đáo những bức tranh lợn Kim Hoàng

Vĩ Thanh 11:0 5/2/2019

Tranh lợn là một trong những tác phẩm đặc sắc của dòng tranh dân gian Kim Hoàng (tranh đỏ). Với những ý nghĩa về tín ngưỡng và may mắn, những bức tranh này càng thêm độc đáo khi bước sang năm mới Kỷ Hợi 2019.

Lâu nay, con lợn vốn là loài vật nuôi quen thuộc, phổ biến với người nông dân Việt Nam. Con lợn không chỉ là vật nuôi mà còn góp phần gia tăng về kinh tế cho mỗi gia đình.

Những hình tượng con lợn luôn tạo ra sự gần gũi, khiến nhiều người ta mường tượng đến những khung cảnh yên bình của làng quê, sự ấm no an nhàn... Bởi thế, các hình tượng tranh lợn luôn nhận được nhiều sự yêu thích của người dân Việt Nam. Khi Tết đến xuân về, những bức tranh dân gian phác họa hình ảnh về con lợn và một số vật nuôi khác được tìm mua nhiều nhất.

Hình tượng lợn gắn nhiều với ý nghĩa tín ngưỡng

Tranh lợn Kim  Hoàng được in trên nền đỏ. Theo quan niệm của người Việt, đầu năm mới mang bức tranh màu đỏ về treo trong nhà để cầu mong năm mới gặp nhiều may mắn. Đó cũng là ưu điểm của tranh Kim Hoàng so với nhiều dòng tranh khác.

Bà Nguyễn Thị Thu Hòa - Giám đốc Bảo tàng Gốm sứ Hà Nội, chủ dự án khôi phục dòng tranh dân gian Kim Hoàng - cho biết: Tranh lợn Kim Hoàng chỉ có duy nhất một chú lợn. Hình tượng lợn trong tranh Kim Hoàng được nhận xét trẻ trung, tươi mới và hơi dữ hơn so với các dòng tranh dân gian khác.

Tranh lợn Kim Hoàng được treo theo đôi

Dù tranh lợn Kim Hoàng chỉ có duy nhất một chú lợn, nhưng theo sự nghiên cứu của bà Thu Hòa, tranh dân gian Việt Nam thường treo đôi. Do đó, với làng tranh Kim Hoàng, bà Thu Hòa luôn cố gắng tạo lại thói quen này cho người chơi. Bởi treo đôi tranh sẽ tạo nên sự đăng đối, đầy đủ, có âm, có dương.

Mỗi bức tranh là sự kết hợp của những màu sắc tương phản đỏ - đen - trắng… với đường nét phóng khoáng.

Trên hình ảnh con lợn trong tranh Kim Hoàng có sự xuất hiện của xoáy âm dương, như sự vận hành của trời đất và liên tục luân hồi, phát triển. Những nét vẽ của lợn Kim Hoàng cũng thanh thoát, không giống như lợn nuôi thông thường mà được thiêng hóa. Nó gắn đến tín ngưỡng thờ chuồng của nhiều nnông dân Việt Nam.

Theo ký ức của nhiều cao niên trong làng Kim Hoàng, xa xưa, mỗi dịp 23 Tết, những bức tranh lợn Kim Hoàng được cúng thần chuồng vào ngày 23 âm lịch tháng chạp, sau đó đến ngày mùng 7 tháng giêng sẽ “hóa” đi. Cũng bởi thế, tranh lợn Kim Hoàng gắn nhiều hơn đến yếu tố tín ngưỡng.  

Tính độc nhất tạo nên sự hiếm có của tranh lợn Kim Hoàng

Theo họa sĩ Lê Thiết Cương, điểm khách biệt của tranh lợn Kim Hoàng là tính độc nhất so với những dòng tranh khác.

Đầu tiên là ở nét khắc. Nếu các dòng tranh khác như Hàng Trống mộc bản là khắc nét hoặc Đông Hồ là khắc nét kèm với khắc mảng, thì thì tranh lợn Kim Hoàng lại chỉ là khắc mảng. Cách in tranh là in ngửa khuôn, tức để giấy úp lên mộc bản. Bởi thế khi in sẽ tạo ra hiệu quả “nhổ màu”. Mỗi bức tranh sau khi in đều có những mảng màu đậm nhạt khác nhau. Mỗi lần in, mỗi lần quét mực sẽ tạo ra bản in khác nhau.

Thêm vào đó, việc đi nét màu trắng cuối cùng của tranh được thực hiện hoàn toàn thủ công. Mỗi đường nét đậm nhạt đều tùy thuộc vào người vẽ. Cũng bởi thế, có thể khẳng định, dù in bằng một khuôn, nhưng có hai bức tranh lợn Kim Hoàng hoàn toàn giống nhau. Mỗi bức tranh đều là “độc bản”.

Khuôn in tranh lợn Kim Hoàng là nét khắc mảng

Cách in tranh là in ngửa khuôn, úp giấy lên trên

Mỗi bản in tranh lợn Kim Hoàng sẽ có mảng màu đậm nhạt khác nhau, không trùng khớp

Nét trắng của tranh được “đi” thủ công, mang đặc trưng cá nhân của nghệ nhân vẽ. Sự kết hợp giữa in và vẽ đã tạo nên nét độc đáo trong những bức tranh lợn Kim Hoàng nói riêng và dòng tranh dân gian này nói chung.


Vĩ Thanh