Điều trị tâm lý - "phao cứu sinh" của nạn nhân bị xâm hại tình dục


Điều trị tâm lý - "phao cứu sinh" của nạn nhân bị xâm hại tình dục

An Nhiên 18:1 5/1/2017

Các vụ tội phạm tấn công xâm hại tình dục hiện nay có chiều hướng gia tăng ngày càng nhanh và trắng trợn. Đối với nạn nhân của xâm hại tình dục, đặc biệt là trẻ em, bên cạnh những tổn thương về thể xác, là nỗi đau tinh thần có thể kéo dài cả đời và để lại nhiều hậu quả khôn lường. Song, ở Việt Nam hiện nay, việc điều trị tâm lý và tiếp nhận điều trị tâm lý đối với nạn nhân bị xâm hại, vẫn chưa thực sự được chú trọng.

Vậy điều trị tâm lý và tiếp nhận điều trị tâm lý có vai trò như thế nào trong việc giúp nạn nhân bị xâm hại tình dục có thể vượt qua được quá khứ và hòa nhập với cuộc sống đời thường ? Bà Phạm Tố Anh - Giám đốc dự án Công ty Cổ phần Đào tạo kỹ năng sống và phát triển tư duy Wedo - Wegood sẽ phần nào giải đáp câu hỏi trên.
 
Ngày càng xuất hiện nhiều những vụ xâm hại tình dục diễn ra ngang nhiên và để lại nhiều hậu quả khôn lường. Theo bà, vì sao lại có hiện tượng này ?
 
Đầu tiên chúng ta phải nói đến trách nhiệm của công tác truyền thông. Chúng ta chưa có biện pháp tuyên truyền thực sự sâu và hiệu quả, mà thường khá là hời hợt.
 
Sau đó là việc giáo dục trong nhà trường và ngoài xã hội về bảo vệ, chăm sóc trẻ chưa thực sự hiệu quả. Cụ thể là các em khi còn nhỏ chưa được hướng dẫn nhiều các kiến thức về thế nào là xâm hại tình dục, các hành vi được coi là xâm hại tình dục và cách phòng tránh những hành vi đó. Ở nước ngoài, trẻ từ 4 tuổi đã được dạy rất kĩ lưỡng về những kiến thức nền cơ bản như vậy. Trong khi ở Việt Nam hiện nay, những kiến thức, kỹ năng như vậy thường bị bỏ qua. Chính vì vậy, trẻ em bị xâm hại tình dục thường sống trong tâm lý sợ hãi, mặc cảm, tự ti, không dám chia sẻ, không dám tố giác những kẻ xâm hại mình.
 
Bên cạnh đó, cha mẹ ít chủ động dạy con các kĩ năng tự bảo vệ, và đôi khi chính bố mẹ còn e ngại khi dạy trẻ những vấn đề này.
 
Thường khi một vụ xâm hại tình dục diễn ra, chính bố mẹ cũng tự cảm thấy xấu hổ, e ngại ảnh hưởng đến tương lai sau này của con. Vì vậy thường né tránh và tìm cách che giấu thay vì đứng lên tố giác kẻ đã xâm hại con mình.
 
Một nguyên nhân nữa là những trẻ bị xâm hại thường có bố mẹ xao nhãng, không quan tâm đến con. Xâm hại tình dục thường diễn ra với trẻ ở gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, cha mẹ li thân hoặc li hôn, và cha mẹ mắc vào vòng lao lý chịu cảnh tù tội, tức là họ không sát sao với con. Do đó, con họ thường có hiện tượng trốn học, bỏ học, sống lang thang, bị cuốn vào những tệ nạn xã hội.
 
Và với tốc độ phát triển của khoa học kỹ thuật hiện nay, trẻ thường được bố mẹ cho tiếp xúc với những thiết bị high - tech từ rất sớm (iPhone, iPad…) trong khi chưa hướng dẫn, kiểm soát được cách các con sử dụng chúng. Môi trường Internet với những trang web không lành mạnh và mạng xã hội tạo nên xu hướng tình ảo. Đây cũng là nguyên nhân cho các trường hợp các em bị lừa chat sex, xâm hại tình dục qua mạng.
 
Và không thể không nói đến những ấn phẩm giải trí hiện nay, bị ảnh hưởng rất mạnh từ những luồng văn hóa, tư tưởng phương Tây. Có thể kể đến những bộ phim, hay game điện tử có tính bạo lực, khiêu dâm, những cách ăn mặc của ca sĩ, thần tượng… kích thích không chỉ trẻ nhỏ mà cả người trưởng thành, hình thành nên tâm lý muốn xâm hại tình dục.
 
 
Những tổn thương về thể xác, theo thời gian, có thể tự chữa lành, nhưng thương tổn về tinh thần thì không. Nếu không được tư vấn, điều trị tâm lý kịp thời, những nạn nhân của xâm hại tình dục sẽ có thể gặp phải những hậu quả gì?
 
Tôi phải khẳng định, đối với nạn nhân của xâm hại tình dục nói chung, những tổn thương về thể xác có thể vô cùng nghiêm trọng. Có thể là viêm nhiễm đường sinh dục, bị lây nhiễm HIV/AIDS, viêm gan, các bệnh nguy hiểm lây qua đường tình dục. Tuy nhiên tổn thương này không ám ảnh nạn nhân nhiều bằng tâm lý, đặc biệt là với trẻ nhỏ.
 
Những thương tổn về tâm lý rất nghiêm trọng, có thể kéo dài suốt cuộc đời các nạn nhân, nhất là trẻ em.
 
Những hậu quả về tinh thần mà các em gặp phải sẽ nặng nề hơn người lớn rất nhiều. Nếu không được điều trị kịp thời, các em sẽ gặp phải nỗi sợ hãi, cảm giác tội lỗi, thất bại và thậm chí là sinh ra cục tính. Thậm chí, trong một số trường hợp, chính các em - những nạn nhân bị xâm hại tình dục lúc còn nhỏ - khi trưởng thành, sẽ có hành vi xâm hại tình dục với người khác. Điều này đã được chứng minh khi các chuyên gia điều tra, nghiên cứu tâm lý từ các vụ xâm hại tình dục.
 
Tất cả những ám ảnh, thương tổn trên đây, nếu không được tư vấn điều trị kịp thời, thì những nạn nhân nhỏ tuổi đó sẽ mắc phải trầm cảm, khép mình trong các mối quan hệ xã hội, tự tìm cách giải quyết vấn đề từ bên trong. Do đó, khi gặp khó khăn, các em không có ai định hướng lối thoát, nên khi đạt đến đỉnh điểm nào đó, các em tự tìm đến con đường tiêu cực nhất là tự sát.
 
Hiện nay ngày càng nhiều trung tâm tư vấn dành riêng cho các nạn nhân của xâm hại tình dục. Tuy nhiên có vẻ phần lớn nạn nhân, đặc biệt là trẻ em không mấy mặn mà với việc tiếp nhận điều trị tâm lý. Bà có ý kiến thế nào về điều này ?
 
Thực ra các trung tâm tư vấn tâm lý dành cho nạn nhân bị xâm hại ở Việt Nam hiện nay không nhiều. Ở Việt Nam, khái niệm bác sĩ tâm lý còn khá xa vời.
 
Nhưng điều khiến cho nạn nhân bị xâm hại tình dục không mấy mặn mà với việc tiếp nhận điều trị tâm lý là do họ chưa thoát được những ám ảnh họ phải chịu đựng. Việc đến gặp các bác sĩ, chuyên gia tâm lý khiến họ phải nhớ lại những hình ảnh, cảm xúc khi trải qua sự việc. Họ vẫn sợ hãi, mặc cảm tội lỗi khi đến gặp bác sĩ tâm lý, và đặc biệt nhất là họ sợ sự thương hại từ người khác. Nếu các bác sĩ không thực sự có chuyên môn và khéo léo, rất dễ khiến nạn nhân thu mình, rào chắn bản thân và làm cho cảm xúc của họ tăng lên theo chiều hướng tiêu cực.
 
Nhìn chung, thường các nạn nhân có tâm lý trốn chạy, chỉ muốn che giấu sự việc và không muốn bất cứ ai nhắc đến hay gợi lại những kí ức đó nữa.
 
Vậy khi đến với chuyên gia tâm lý, nạn nhân sẽ được tiếp nhận điều trị tâm lý như thế nào?
Hiện nay, đối với các liệu trình tâm lý, chúng ta sẽ có 2 hướng điều trị.
 
Đầu tiên là hướng tác động từ phía gia đình nạn nhân,bởi người thân cận nhất với các nạn nhân trước hết phải là gia đình, là bố mẹ anh chị em trong nhà. Bác sĩ tâm lý không thể ở bên cạnh nạn nhân nhiều và sát được bằng gia đình họ. Do vậy, bác sĩ có thể hướng dẫn gia đình làm thế nào để có thể tác động mạnh và tích cực nhất đến nạn nhân. Thứ nhất, tuyệt đối không được nhắc lại chuyện đau lòng này, và không được khóc lóc trước mặt nạn nhân, khiến họ gợi nhớ lại kí ức đó. Thứ hai, mọi sinh hoạt trong gia đình phải diễn ra bình thường, để nạn nhân biết được sau sự việc đó, mọi chuyện vẫn không có gì thay đổi. Thứ ba, bố trí lại căn phòng nạn nhân đang ở, như là sơn lại phòng, bố trí lại không gian phòng…; tức là khiến cho nạn nhân có cảm giác mới mẻ, không nhớ lại quá nhiều về quá khứ, để họ biết cuộc sống vẫn tiếp tục, vẫn thay đổi, tạo ra niềm tin và lạc quan cho họ. Và nếu có điều kiện, gia đình nên chuyển đến chỗ ở mới, đặc biệt là với trường hợp nạn nhân bị xâm hại trong chính căn nhà của mình.
 
Tiếp đến là hướng từ phía bản thân nạn nhân (còn được gọi là liệu pháp tâm lý). Thứ nhất, chính là tự thư giãn hơn bằng các quá trình làm mềm cơ. Những nạn nhân bị xâm hại tình dục luôn trong trạng thái căng thẳng, họ luôn có cảm giác kiến bâu cắn trên khắp người, dẫn đến tình trạng căng cơ, co cứng cơ. Ngoài ra, chúng ta có thể dùng biện pháp tâm lý là nói chuyện cởi mở, qua đó loại trừ cảm xúc tiêu cực và tăng cường suy nghĩ, xúc cảm tích cực về cuộc sống.
 
Sau nữa là liệu pháp cấu trúc lại nhận thức. Thông qua phương pháp này, bác sĩ tâm lý có thể chỉ dẫn nạn nhân cách ứng phó với rối nhiễu tâm lý và tạo niềm tin cũng như những cảm xúc tích cực cho họ. Ví dụ, với trẻ nhỏ, chúng ta có thể gợi ý các em cùng chơi một trò chơi hoặc cùng vẽ tranh, tô màu… Tức là chúng ta tiến hành giải mẫn cảm cho các em.
 
Bên cạnh đó, bác sĩ và nạn nhân cũng cần giữ mối liên hệ thân thiết và thường xuyên. Vì có rất nhiều trường hợp, phải vài tháng sau khi xảy ra sự việc, các biểu hiện của rối nhiễu tâm lý mới biểu hiện rõ ràng. Hoặc cũng có khi, sau khi được trị liệu tâm lý, nạn nhân lại bắt gặp những hình ảnh, lời nói, tiếng động nào đó khiến họ nhớ lại sự việc, chấn động tâm lý lại diễn ra. Khi đó, nạn nhân có thể trực tiếp liên hệ với bác sĩ tâm lý của mình để có liệu pháp kịp thời và phù hợp.
 
Bà đánh giá thế nào về vai trò của điều trị và tiếp nhận điều trị tâm lý trong việc giúp các nạn nhân bị xâm hại tình dục quay trở lại cuộc sống thường ngày ?
 
Ở Việt Nam hiện nay, như tôi đã nói ban đầu, từ công tác tuyên truyền, giáo dục… về xâm hại tình dục đang rất kém. Vì vậy bản thân nạn nhân khi bị xâm hại cũng không biết phải làm gì để giải tỏa. Những người đến với bác sĩ tâm lý phần lớn thường mang mặc cảm, bị gia đình gượng ép, do đó quá trình tiếp cận giữa bác sĩ và nạn nhân thường gặp nhiều khó khăn.
 
Ở nước ngoài, người dân và đặc biệt là trẻ nhỏ được dạy rất kĩ về vấn đề này, thậm chí họ còn biết rõ quy trình, các hướng liệu pháp cơ bản khi đến với bác sĩ tâm lý sẽ diễn ra như thế nào. Vì thế, nếu rơi vào trường hợp bị xâm hại tình dục, họ sẽ biết cách giải thoát bằng việc đến tìm bác sĩ tâm lý như là chiếc "phao cứu sinh" .
 
Bản thân tôi đánh giá cao những liệu pháp, phương pháp điều trị tâm lý phù hợp, các bác sĩ, chuyên gia tâm lý có chuyên môn trong việc tư vấn, điều trị tâm lý cho các nạn nhân bị xâm hại tình dục, mà đặc biệt là trẻ em. Gia đình dù có thân cận đến đâu, cũng không thể trị liệu tận gốc những chấn động tâm lý cho các nạn nhân. Chúng ta cần có phương thức thuyết phục tiếp nhận điều trị tâm lý và liệu trình điều trị có chuyên môn, đúng đắn và phù hợp. Tôi cho rằng, đến với bác sĩ, chuyên gia tâm lý và tiếp nhận điều trị tâm lý là điều cần thiết nhất đối với nạn nhân bị xâm hại tình dục, là cách hiệu quả nhất giúp họ quay trở lại với cuộc sống đời thường.
 
 

An Nhiên

Từ Khóa :