Dấu hiệu nhận biết bệnh nhân tự ngược đãi bản thân

Dấu hiệu nhận biết bệnh nhân tự ngược đãi bản thân

Minh Minh 7:30 11/8/2017

Do những áp lực trong cuộc sống không được giải tỏa hoặc không biết cách giải tỏa, nhiều người đã mắc chứng tự ngược đãi bản thân mà gia đình không biết. Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia đã chỉ dẫn một số dấu hiệu nhận biết người bệnh mắc hội chứng này. Nếu để lâu, không có biện pháp can thiệp, đời sống cá nhân, sinh hoạt, công việc của người bệnh sẽ bị ảnh hưởng lớn.

Vì là một chứng bệnh bắt nguồn từ stress nên bất kỳ ai cũng có thể mắc hội chứng tự ngược đãi bản thân. Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Doãn Phương (Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia) nhận định, trước khi hội chứng này chỉ gặp ở nữ giới thì hiện nay đã xuất hiện ở cả nam giới và ở người già khi những đòi hỏi của họ không được đáp ứng. “Về nguyên lý thì hội chứng này có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi” - bác sĩ Phương cho biết.

Một số dấu hiệu nhận biết bệnh nhân mắc hội chứng tự ngược đãi, hành hạ bản thân do Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia (Bệnh viện Bạch Mai) đưa ra là:

1. Có hành vi tự gây tổn hại, tự làm bản thân đau đớn

Dấu hiệu hay gặp nhất ở bệnh nhân tự ngược đãi bản thân là tự làm bản thân tổn thương, đau đớn. Hay gặp nhất là hình thức cắt tay, thường cắt cổ tay, đặc thù với những nhát sắc, nông đủ gây rỉ máu nhưng không gây tổn hại, nguy hiểm đến tính mạng. Ngoài tay, bệnh nhân có thể cắt ở nhiều vị trí khác như đùi, chân...

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Minh Tuấn (Phó Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần) cho rằng, cần quan tâm tới hội chứng tự ngược đãi, hủy hoại bản thân vì nó có thể gây ra những hậu quả khôn lường. Có những người bệnh rạch tay, cắt tay không chết nhưng khi cắt ở vị trí khác thì cũng có thể nguy hiểm đến tính mạng. Những trường hợp này gọi là hành động không chủ định nhưng cũng gây mất mạng. Vì vấn đề an toàn cho bản thân người bệnh và cộng đồng xung quanh, cần lưu tâm đến hội chứng bệnh này. “Tính ra nếu một người tự sát thì ảnh hưởng ít nhất đến 6 người khác” - bác sĩ nói.

Những biểu hiện khác ở bệnh nhân tự ngược đãi bản thân mà các bác sĩ đã thấy là lao đầu vào tường, tự đánh, tát, nhổ tóc, cấu rách da, nhịn ăn...

2. Có kèm theo trạng thái ức chế cảm xúc

Dấu hiệu thứ 2 là cảm xúc ức chế gần như luôn hiện hữu bên trong người bệnh. Họ thường có xu hướng tự ngược đãi về tinh thần, tự cấm đoán mình trong nhiều hoàn cảnh để chịu khổ sở. Có người đặt ra những hình phạt khá khắt khe cho bản thân nếu không đạt được mục tiêu nào đó, không cho phép mình ăn ngon mặc đẹp... Quan trọng nhất là sau mỗi lần gây tổn hại cho tinh thần và cơ thể, bệnh nhân thấy thoải mái hơn, nên có xu thế tái diễn hành động để giải phóng sự ức chế. Cái này là sự khác biệt cơ bản với các bệnh tâm lý do stress khác.

3. Các rối loạn chuyển di, dạng cơ thể

Bệnh nhân mắc chứng tự ngược đãi bản thân hay có cảm giác buồn, chán nản, mệt mỏi, dễ cáu giận, rối loạn giấc ngủ, cảm xúc ức chế hầu như chiếm hết thời gian của bệnh, đôi khi có thể hiện trạng thái lo âu nhưng thường không đủ thành trầm cảm.

Tình trạng chán nản ở người trầm cảm kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng, có xu hướng tăng nặng trong khi ở bệnh nhân tự ngược đãi bản thân thì trạng thái này không ổn định, tăng giảm thất thường.

4. Các triệu chứng cơ thể (có thể không có)

- Tim đập không đều, nhanh hoặc đánh trống ngực, cảm thấy căng tức ở bầu ngực trái, tăng huyết áp

- Thần kinh cơ: Run, mỏi đầu gối, bứt rứt, căng cơ, cảm giác liệt, đau ở khớp, tay và chân, cảm giác kiến bò, tê...

- Hô hấp: Tăng thông khí, cảm thấy thở khó, nông, sợ chết ngạt

- Tiêu hoá : Có cục ở họng và khó nuốt, buồn nôn, vã mồ hôi, đau dạ dày, tiêu chảy

- Vã mồ hôi, đồng tử giãn, tiểu nhiều lần

- Thần kinh trung ương: Chóng mặt, cảm giác ruồi bay trước mắt, nhìn khó, nhìn đôi, đau đầu, mất ngủ, tập trung kém, mệt, yếu.

Những triệu chứng cơ thể này khá giống với trầm cảm, nhưng ở hội chứng tự ngược đãi bản thân thì đặc thù của nó là xuất hiện không thường xuyên, thay đổi nhanh và nhiều lần trong ngày.

5. Stress tâm lý thường rất rõ

Người bệnh thường có stress mạnh hoặc không mạnh nhưng trường diễn. Do đó, người bệnh thường trong trạng thái ức chế tâm lý kéo dài.

Đáng ra khi gặp vấn đề căng thẳng thì phải chia sẻ và tìm kiếm sự trợ giúp của người khác để giải tỏa stress thì bệnh nhân tự ngược đãi lại tìm cách loại bỏ bản thân vì không muốn người xung quanh biết. Hoặc ngược lại, họ làm vậy để gây sự chú ý của người khác.

Stress thường gặp: đó là những vấn đề đời sống, xã hội hoặc sự bất mãn bản thân, mâu thuẫn giữa mong muốn và được đáp ứng của cá nhân, gặp nhiều ở tuổi teen và trẻ mới lớn.

Hiện nay, trẻ vị thành niên là đối tượng hay gặp nhất vì nhà trường chủ yếu là giáo dục tri thức và vẫn nặng về kỷ luật. Ở nhà thì cha mẹ dùng quyền uy gây sức ép, áp lực để uốn nắn con theo ý mình. Điều đó ảnh hưởng không nhỏ tới sở thích, đam mê hoặc lối sống của trẻ vị thành niên với những suy nghĩ có phần lệch lạc, bi quan, bế tắc. Đây là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chứng/bệnh tự ngược đãi bản thân ở tuổi thanh thiếu niên.

6. Những nét nhân cách dễ bị tổn thương và phô trương

- Nhân cách nghệ sỹ yếu, tính cách lãng mạn

- Người cầu toàn, hay đòi hỏi

- Nét nhân cách phô trương

- Những người hay lo lắng

Các bác sĩ giải thích, những người có nhân cách yếu, dễ bị tổn thương, dao động thì thường lựa chọn những hình thức mang tính xung động để giải quyết stress. Do không có chủ định, kế hoạch từ trước, không biết cách đối mặt với stress nên người bệnh sẽ phản ứng tương ứng với hoàn cảnh. Họ có thể sử dụng bất cứ vật dụng, công cụ gì xung quanh để làm đau, hành hạ, ngược đãi bản thân. Do đó, một trong những điều có thể giúp phòng ngừa biểu hiện tự gây đau cho bản thân là loại bỏ, giảm các phương tiện sẵn có.

Ngoài ra, muốn phòng chống hội chứng này cần đi vào bản chất, bồi dưỡng nhân cách cho từng con người để họ có lý trí mạnh mẽ, biết cách hóa giải stress và hướng dẫn họ cách chấp nhận stress.

 


Minh Minh