Đào tạo thêm Tiến sĩ làm gì khi học sinh vẫn loay hoay chọn nghề



Đào tạo thêm Tiến sĩ làm gì khi học sinh vẫn loay hoay chọn nghề

PV 11:54 23/11/2017

Thực ra việc đào tạo hàng ngàn tiến sĩ thì cũng tốt thôi. Nhưng xét trong bối cảnh có đến 60% học sinh chọn sai ngành học, 75% thiếu hiểu biết về nghề bản thân chọn học thì phải chăng, đề án chi 12.000 tỷ đồng để đào tạo thêm 9.000 tiến sĩ giảng dạy trong các trường đại học, cao đẳng của Bộ GD&ĐT hãy khoan bàn tới.

Hướng nghiệp thất bại

Theo ông Trần Anh Tuấn (Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP.HCM), “tỷ lệ học sinh chọn sai ngành học chiếm khoảng 60%, chỉ có 5% học sinh có hiểu biết về ngành chọn học, 20% có hiểu biết tương đối đầy đủ và 75% thiếu hiểu biết về nghề bản thân chọn học.”

Nhiều người vẫn nghĩ đơn giản: Hướng nghiệp chỉ là lựa chọn một nghề nghiệp mình yêu thích, chọn trường đại học phù hợp với mình. Nhưng Tiến sĩ Phạm Mạnh Hà (chuyên gia tâm lý học hướng nghiệp, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam) cho rằng: Thích và làm được là hai việc hoàn toàn khác nhau. Tiến sĩ Hà khuyên các học sinh cần “chọn công việc mình thích mà làm được”, chọn nghề theo sở trường của bản thân vì chỉ khi làm việc thành công, con người mới thấy hạnh phúc nhất.

Thế nhưng, “đa số học sinh thường lựa chọn nghề nghiệp theo cảm tính, theo phong trào”, ông Anh Tuấn nhấn mạnh. Hiện nay vẫn còn không ít học sinh chọn nghề, chọn trường theo kiểu: thích chơi điện tử nên chọn Công nghệ Thông tin, thích đi chơi nên chọn ngành Du lịch; hoặc chọn trường này trường kia vì muốn học cùng trường với bạn trai/bạn gái/bạn thân; hay chọn vì trường đó nổi tiếng, ngành đó có nhiều người theo học và chỗ học gần nhà...

Nhưng nói đi cũng phải nói lại. Một giảng viên đại học chia sẻ bên lề tọa đàm “Môi trường, tương lai trái đất và con người”: Về hình thức, các trường đều tổ chức hoạt động hướng nghiệp cho học sinh. Thời gian phân bổ cho các nội dung hướng nghiệp khá nhiều, đan xen và chiếm 1/3 các giờ sinh hoạt, chào cờ. Nhất là đến gần kỳ thi thì hoạt động hướng nghiệp càng được tổ chức nhiều, thỉnh thoảng cũng có đợt các trường đại học tới giới thiệu về trường và các ngành nghề đào tạo. “Nhưng về nội dung hướng nghiệp, tôi thấy chưa đa dạng, sáng tạo” - thầy giáo này nói.

Công tác hướng nghiệp, tư vấn tuyển sinh vẫn chưa đạt hiệu quả

Theo thầy, có 2 nguyên nhân khiến hoạt động hướng nghiệp trong nhà trường không hiệu quả.

Thứ nhất, vẫn chỉ đề cao những công việc thời thượng, vẫn có sự phân biệt, định kiến tương đối rõ như làm thợ không vẻ vang bằng làm thầy. Những ngày hội hướng nghiệp thì toàn nội dung về ngành nghề “hot”. Trong khi đó, các tiết học nghề như kỹ thuật chỉ luôn là môn phụ. “Tôi chưa thấy ai định hướng cho các em, ví dụ như làm nông nghiệp hay nấu ăn..., kể cả ở nông thôn.”

Thứ hai là hướng nghiệp nhưng không gắn với nhu cầu phát triển nghề nghiệp của địa phương, khiến học sinh cảm thấy không thiết tha gì mà chỉ coi học nghề là môn thi để được cộng điểm khi thi tốt nghiệp. Thầy giáo trăn trở: “Có lẽ chúng ta vẫn đề cao học hơn làm, đề cao việc vào đại học hơn là theo đuổi một nghề nghiệp.”

Theo số liệu khảo sát của Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP.HCM tại 120 Trường THPT trên địa bàn thành phố năm 2016 - 2017 thì: Nhu cầu học bậc Đại học vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất 87%, sau đó là bậc Cao đẳng và Trung cấp với tỷ lệ lần lượt là 7% và 6%. Đa số các học sinh luôn có sự quan tâm tìm hiểu các khối ngành Kỹ thuật Công nghệ và Kinh tế - Tài chính. Năm 2016, nhu cầu học nghề của học sinh THPT đối với nhóm ngành Kỹ thuật công nghệ có tỷ lệ lựa chọn cao nhất, chiếm 24,84%. Và nhóm ngành Kinh tế - tài chính có tỷ lệ học sinh lựa chọn là 14,9%.

Một số các ngành nghề ít được các học sinh THPT quan tâm nhiều như là: Hóa chất - Hóa dược - Mỹ phẩm (0,8%); Dầu khí - Địa chất (0,17%); Dệt may - Giày da (0,75%).

Học giỏi cũng có thể thất nghiệp

Trao đổi với Zing News, Tiến sĩ Phạm Mạnh Hà cảnh báo “học giỏi hoàn toàn có thể thất nghiệp nếu gia đình và nhà trường không quan tâm công tác hướng nghiệp từ sớm”. Ông cho rằng, học sinh lớp 12 chọn sai ngành nghề có thể dẫn đến hậu quả trong 15 năm sau, thậm chí cả cuộc đời. Nhiều em đỗ đại học vẫn bỏ dở vì chọn ngành không phù hợp.

Theo Tuổi Trẻ, năm 2016, có gần 2.000 sinh viên của 3 trường đại học trên địa bàn TP.HCM là Đại học Sư phạm TP.HCM, ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), Đại học Giao thông vận tải TP.HCM thuộc diện buộc thôi học và bị cảnh báo học vụ vì có điểm trung bình chung tích lũy quá thấp, không đủ điều kiện tiếp tục theo học. Riêng tại trường Đại học Sư phạm TP.HCM đã có hơn 600 sinh viên bị buộc thôi học, đạt con số kỷ lục của trường trong nhiều năm qua.

Nhiều cử nhân đến khi ra trường vẫn không biết mình muốn làm nghề gì

Thực trạng sinh viên chán nản, bỏ bê học hành hoặc có ý muốn thôi thúc thi, học lại trường khác xuất phát phần lớn từ nguyên nhân các em đã chọn sai ngành học, trường học, không phù hợp với nhu cầu, mong muốn và sở trường của bản thân. Trong đó, nhiều em đi học chỉ để lấy tấm bằng đại học, hoặc học theo sự chỉ định, sắp xếp, ý muốn của cha mẹ.

Tiến sĩ Lê Thị Thanh Mai (Đại học Quốc gia TP.HCM) cho biết: “Nếu chọn ngành nghề theo mong muốn của cha mẹ, phó mặc cho may rủi, không đam mê, không theo năng lực bản thân... các em sẽ tốn nhiều công sức, thời gian, tiền bạc.”

Theo sự lý giải của TS. Phạm Mạnh Hà, nếu chọn ngành nghề theo mong muốn của bố mẹ, phó mặc cho may rủi mà không dựa vào đam mê, sở thích, năng lực của bản thân, sẽ rất dễ chọn sai nghề. Khi đó, cái giá phải trả sẽ rất đắt. Nếu phải làm công việc mình không yêu thích trong thời gian dài, các em sẽ sẽ chán nản, bỏ bê, rồi lựa chọn ngành khác, và có thể, sự học cứ kéo dài mãi. Chưa kể sự lựa chọn mới cũng hết sức khó khăn. Tiến sĩ nhấn mạnh: đơn vị tuyển dụng sẽ không mời một người đã 35 tuổi mà không có kinh nghiệm làm việc.

Học sinh vẫn chọn nghề theo cảm tính, và chạy theo những ngành “hot” khiến thị trường lao động thiếu thợ lành nghề dù cử nhân lại thất nghiệp

Nếu cân nhắc tới điều này, nhiều sinh viên khi tốt nghiệp từ một ngôi trường, ngành nghề mình không yêu thích có thể sẽ ngại thay đổi và sẽ phải “cố sống” với điều đó cả đời.

Trần Hải Yến (27 tuổi, Bắc Từ Liêm, Hà Nội) nhận định, so với thời chị còn đi học thì đến nay, hoạt động hướng nghiệp, tư vấn nghề nghiệp ở nhà trường không có “cải tiến” nhiều. Bằng chứng là những đứa em họ của chị vẫn khá lơ mơ trong việc phân biệt các ngành nghề, cũng không hiểu khả năng bản thân có thể phù hợp với những nghề nào.

Yến đang phiền lòng vì đứa em ở quê, học xong lớp 12 cứ khăng khăng đòi lên Hà Nội làm việc, kiếm tiền làm giàu chứ không chịu học đại học. Vì đã trải qua những bấp bênh “khổ sở” khi chọn ngành, chọn trường đại học, chọn nghề, và đã từng chọn sai, học ngành nghề mình không yêu thích nên Yến biết được thời điểm lớp 12, các em cần gì để có thể chọn được một trường phù hợp nhất với bản thân.

Yến đã khuyên em mình nên học tiếp, hoặc là học nghề rồi hãy nghĩ tới chuyện làm giàu nhưng em không nghe. Trong lúc các bạn đồng trang lứa ôn, thi đại học, cao đẳng thì em lên Hà Nội kiếm việc. Vì không có trình độ, em Yến chỉ tìm được những công việc lao động tay chân nên chỉ sau 2 tháng, em đã chán việc, và tỏ ý muốn học đại học. Nhưng lúc ấy đã quá hạn tuyển sinh, kể cả việc nộp hồ sơ vào những trường tuyển sinh bằng cách xét học bạ THPT thì em của Yến cũng không được chấp nhận. Giờ đây, gia đình chỉ còn cách động viên, khuyến khích em ôn thi lại hoặc tìm hiểu kỹ nhu cầu của bản thân để đi học nghề.

Ông Trần Anh Tuấn (Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP.HCM) cho biết: Mỗi năm cả nước có hơn một triệu học sinh rời ghế nhà trường để chọn con đường vào các trường cao đẳng, đại học. Có hơn 400.000 học sinh đạt được nguyện vọng và khoảng 370.000 học sinh chọn học tại các trường dạy nghề (Cao đẳng, trung cấp nghề). Hơn 1/3 học sinh chấp nhận “chờ” kỳ thi đại học, cao đẳng năm sau chứ không học nghề. Điều này vừa tạo gánh nặng cho gia đình, xã hội vừa lãng phí nguồn nhân lực của đất nước.

Ông Tuấn cũng nhìn nhận vào thực tế, công tác hướng nghiệp chưa tốt khiến đa số học sinh không có sự định hướng nghề nghiệp rõ ràng nên có xu hướng chọn “đại” một ngành, một trường để học. Có ngành thí sinh đổ xô, chen chân học; có ngành chỉ lác đác vài thí sinh, dẫn đến mất cân đối ngành nghề nghiêm trọng trên thị trường lao động. 


PV