Cuộc chơi startup đã thay đổi



Cuộc chơi startup đã thay đổi

Lục Kiếm 19:18 12/5/2016

Tháng 4/2015, nhà đầu tư mạo hiểm Bill Gurley đã viết bài tổng hợp những gì mà các nhà đầu tư đã nói trong nhiều tháng. Về cơ bản, quá nhiều công ty đổ tiền vào các định giá không xứng đáng. Nhiều doanh nghiệp không thể “lên sàn” vì con số của họ không đủ tốt. Keith Rabois của Khosla Ventures nói: “Trong thời đại bóng chày, nhiều người đánh được 30 cú home run (đánh bóng ra ngoài sân - PV) và cho rằng chẳng khó gì cả. Thực tế, chẳng ai được 30 home run mà không sử dụng chất kích thích. Startup cũng như vậy. Hiếm người có thể xây dựng công ty đột phá và trị giá hàng tỷ USD”. Nhưng lại xuất hiện quá nhiều kỳ lân, mà thực chất chỉ là thú cắm sừng. Vậy, chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo? Sẽ có nhiều đau đớn.

Nhà đầu tư ngần ngại… đầu tư
Trong vài năm qua, thu hút vốn ở Thung lũng Silicon khá dễ dàng. Đầu tư mạo hiểm bùng nổ cùng startup. Nhưng bây giờ, các startup ở trạng thái “dưới sàn” lâu hơn khiến nhà đầu tư phải đối mặt với lựa chọn: Đặt thêm tiền không hay đầu tư cho công ty mới?
 
Keith Rabois của Khosla Ventures cho biết: “Ngân hàng” vẫn mở cửa thông thoáng, nhưng giá qua cửa đã tăng lên. Semil Shah của Haystack thì nhận định: Trong thời gian dài, các quỹ đầu tư mạo hiểm hoan nghênh “Chúng tôi cực kỳ thân thiện, chúng tôi luôn ủng hộ các bạn”. Còn chúng ta lại thấy nhiều quỹ nói với doanh nghiệp rằng: “Vòng hút vốn tới, chúng tôi cần số liệu chuyên nghiệp. Thật sự chuyên nghiệp”.
 
Ảnh: Flickr/Joi Ito
 
Theo Alfred Lin đến từ Sequoia, cộng đồng đầu tư mạo hiểm đã nhận ra nhiều công ty được rót vốn không đúng giá trị tiến bộ của họ. Về cơ bản, họ không thực sự tuyệt vời đến thế. Mamoon Hamid đến từ Social Capital chia sẻ: Thành công của Facebook, Uber… đã tạo ra nỗi ám ảnh về sự tăng trưởng nhanh chóng trong Thung lũng Silicon. Các nhà đầu tư đang tìm cách đổ lỗi. Dát vàng bản thân quá đà dẫn đến quyết định sai lầm, bởi nhiều vốn chỉ dung dưỡng những đứa trẻ tự mãn.
 
Giảm chi tiêu
Trong khi đó, các startup cũng cho biết sẽ hạn chế “sự nóng bỏng” của mình hay số tiền chi tiêu hàng tháng. Trong khi một số công ty cắt giảm quyền lợi như dọn dẹp văn phòng, đồ ăn miễn phí, thì giảm đáng kể nhất là sa thải nhân viên. “Tôi nghe nói vài CEO đã giảm sự hào phóng 60-70% so với trước kia”, Semil Shah của Haystack chia sẻ.
 
 
Trước kia, không thiếu startup hào phóng khiến họ đã phải trả giá. Một nhà đầu tư nói với Business Insider rằng: Có công ty còn có khu làm trứng riêng để phục vụ bữa sáng cho 350 nhân viên. Thế là, lợi nhuận của họ bay biến. Zenefits, Powa… là những ví dụ điển hình cho thất bại kiểu này.
 
Nikhil Basu Trivedi của Shasta Ventures cho rằng startup “lớn” cũng giống như những người thừa cân béo phì, cần tìm ra chỗ cần cắt, chỗ tích tụ nhiều chất béo cần hút. “Để thành công trong kinh doanh, phải vận dụng cơ và xương.”
 
Một trong những chi phí lớn nhất với doanh nghiệp là nhân sự, tiếp đến là bất động sản, văn phòng cho những người này. “Chi phí phải giảm 30, 40, thậm chí 50% mới có tác dụng “chữa bỏng” cho nhiều công ty”, Keith Rabois của Khosla Ventures nói. Tuy nhiên, đó mới chỉ là chi phí hữu hình, còn chi phí vô hình cực kỳ nguy hiểm “sự tự mãn” và “gian dối” thì thật khó đo lường.
 
Một số công ty sẽ phải “gập” lại
Khi con lắc chi phí dao động không ngừng trên đầu doanh nghiệp, một số sẽ “trúng đạn” và “tử vong”. Nếu họ không thể chứng minh có thể làm ra tiền và “đốt tiền” cũng không sửa chữa dược thì khó lòng mà sống sót trong thế giới thay đổi nhanh chóng như ngày nay.
 
Ảnh: REUTERS / Tobias Schwarz
 
Keith Rabois nhìn nhận: “Bạn đã nhìn thấy trận tuyết lở của thất bại. Nhưng tôi cho rằng chúng đang ngày càng tăng lên. Ít nhất một nửa công ty được định giá cao, thu hút nhiều vốn sẽ kết thúc không mấy tốt đẹp. Nửa còn lại có thể thành công ngoạn mục”.
 
Các công ty lớn có thể nhảy vào, nhưng chỉ khi có chiến lược và được giảm giá
Đừng trông chờ các công ty lớn sẽ thu mua lại và cứu các startup thất bại, trừ khi họ có chiến lược cực sắc sảo và có thể “đảo ngược tình thế”. Theo Keith Rabois, Microsoft đòi hỏi rất cao về chiến lược, Google hạn chế mua lại, Facebook chỉ mua lại những công ty có chiến lược đặc biệt phù hợp với tầm nhìn của Mark, Apple thì họa hoằn lắm mới tính đến chuyện thâu tóm.
 
Nhà sáng lập Instagram Kevin Systrom cùng CEO Facebook Mark Zuckerberg. Facebook đã mua lại Instagram khi chỉ có 13 nhân viên, giá trị thị trường 1 tỷ USD năm 2012. Ảnh: Facebook
 
Doanh nhân tỷ phú Mark Cuban cho rằng: Các công ty sẽ không mạo hiểm lên sàn và phá vỡ hệ sinh thái của họ. Khi không lên sàn, các quỹ đầu tư vẫn cần họ tồn tại. Thế nên, họ bán công ty cho đối thủ cạnh tranh lớn hơn và đã lên sàn. Điều này làm giảm việc làm, tệ hơn, nó “giết” cạnh tranh. Hãy nhìn Instagram, Oculus, WhatsApp… sau đó đều về dưới trướng của một ai to đó to hơn cả.
 
Một số startup sẽ “bại não” do bị “pha loãng”
Với nhiều công ty, ngoài phá sản chỉ có cách duy nhất là “down round”. Điều đó xảy ra khi giá trị của startup ở lần gọi vốn sau sẽ thấp hơn các lần trước khá nhiều. Nếu tính cả “thoát hiểm” như trường hợp Gilt Groupe bán mình với giá 250 triệu USD sau khi thu hút hơn 284 triệu USD, lượng “xuống giá” vượt qua cả lượng hình thành “kỳ lân” (kể từ quý IV/2015), theo CB Insights.
 
Ảnh: Matt Cardy/Getty
 
Nhiều nhà sáng lập ghét điều này bởi nó “đụng chạm” đến lòng tự tôn của họ, đột nhiên họ không còn điều hành một công ty nhiều tỷ đô nữa, còn tinh thần nhân viên xuống dốc. Alfred Lin của Sequoia khuyến cáo: Nếu bạn không thể đối mặt, thì vấn đề sẽ trở nên tồi tệ. Không chỉ là chuyện tiền nong. Họ thấy mình có một sứ mạng. Nếu không có sứ mạng đó, họ chỉ đơn giản là “dân du lịch” của thế giới startup thôi. Họ sẽ không ở trong đó lâu dài.
 
Một số sẽ tái cơ cấu, “thổi bay” nhà đầu tư và nhân viên
Đôi khi, down round đi kèm với sự xuống giá khủng khiếp mà lau sạch gần hết giá trị trên giấy của startup. Nó sẽ dẫn đến sự hỗn loạn. Trường hợp xấu nhất là quét sạch giá trị cổ phiếu hiện có. Những người sở hữu chúng (thường là những nhà đầu tư, nhân viên ban đầu) cảm thấy giá trị của mình đang tiến dần đến số không.
Ảnh: HeBer
 
Nhà đầu tư ghét điều này, bởi chúng gần như xóa hết dấu ấn của họ. Nhân viên bỏ đi, số còn lại thì vật lộn. Hemant Taneja của General Catalyst nói: “Chắc chắn phải đảm bảo cơ hội kinh tế vẫn còn như khi họ tham gia. Nếu không, nhân viên bắt đầu đặt dấu hỏi về sự tồn tại của họ.
 
Bài học khó khăn
Các công ty, nhà đầu tư, người lao động có bước tăng vọt trên giấy, nhưng không phải là tiền thực để họ có thể tiêu dùng. Để dễ hình dung hãy liên tưởng đến thị trường bất động sản Việt Nam, nơi vô số căn nhà trên giấy được mua đi bán lại mà chẳng ai vào ở được. “Trừ khi các công ty này khôn ngoan lên và bước lên sàn”, Mark Cuban nói. “Điều này có nghĩa là gì? Tôi cho rằng: Họ sẽ trở nên hoài nghi hơn và tìm đến các công ty bền vững để giải quyết vấn đề. Trong giai đoạn đó, nhiều người sẽ phải đau đớn. Nhưng tôi cho rằng: Vỡ mộng sẽ giúp họ bước đi tốt hơn trong dài hạn”, Mamoon Hamid đến từ Social Capital chia sẻ.
 
Ảnh: Flickr/Apps for Europe
 
Nóng quá rồi thì phải trở lại với nhiệt độ thường
Thực tế, thất bại là chuyện bình thường với startup. Bởi trên thực tế có đến 90% startup thất bại ngay trong năm đầu. Con số này tăng lên 95% sau 3-5 năm. Nhưng dù đau đớn thì có thể khẳng định: công nghệ và kỹ thuật số vẫn là kim chỉ nam cho tương lai. Với mỗi công ty ngã xuống, luôn có lời đề nghị chạy chữa hoặc phá hẳn đi xây cái mới. Taneja khẳng định: Các nhà đầu tư chẳng bao giờ ngồi nhàn rỗi cả. Chắc chắn chúng tôi muốn chi tiền, miễn là có cơ hội tốt. Khi giá trị được định giá hợp lý, mọi chuyện sẽ trở nên tốt đẹp hơn.
 
Ảnh: Roland Tanglao/Flickr
 
Rabois từ Khosla Ventures cho biết: “Đơn giản là mọi thứ được khởi động lại để trở về bình thường, một Thung lũng Silicon “tự nhiên” và chạy đều đặn. Dù chỉ một tỷ lệ nhỏ startup thành công, nhưng họ cũng đang biến đổi thế giới. Rất nhiều thất bại, nhưng đó là một phần của đời sống kinh doanh”.
 
Xem thêm:
 
 
 

Lục Kiếm

Từ Khóa :