Chuyện những người trẻ “hóa thân” làm… Ếch

Chuyện những người trẻ “hóa thân” làm… Ếch

Minh Phương 2 tháng trước

Sau hơn 2 năm hoạt động, nhóm Ếch Phu Hồ của hai bạn trẻ Nguyễn Đăng Khuyến (24 tuổi) và Lưu Thị Quyên (23 tuổi) đã gây được tiếng vang khá lớn trong cộng đồng mạng nhờ những video dí dỏm, ngộ nghĩnh bàn về các vấn đề gây tranh cãi trong xã hội. Nhân vật chính của video là một chú ếch mang tên Ếch Phu Hồ, mỗi lần xuất hiện Ếch lại mang đến một khối lượng lớn kiến thức cùng những viện giải thú vị giúp người xem vừa hiểu rõ hơn vấn đề đang diễn ra lại vừa được cười thích thú.

Những người đã khởi tạo và vận hành Ếch Phu Hồ trong một thời gian đủ lâu cho thấy sự gắn bó, tình yêu họ dành cho Ếch và “dịch vụ cơi nới giếng” chỉ là 2 bạn trẻ mà lại có thể “nuốt” được những đề tài khá khó để “chém gió”, bình luận cùng mọi người. Tiêu biểu là “Giếng 6: Tiền về nơi đâu?” – video khiến Ếch Phu Hồ được chú ý hơn cả và gây tiếng vang lớn – bàn về việc sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN) và kêu gọi cộng đồng cùng lên tiếng về quyền lợi của mình trong vấn đề minh bạch NSNN. 

Vì Nguyễn Đăng Khuyến đã “chiếm sóng” trong các video nên ở cuộc gặp gỡ lần này, cậu bạn điển trai đã để cho cô bạn Lưu Thị Quyên (đồng sáng lập Ếch Phu Hồ) giữ vai trò đại diện, chia sẻ về các hoạt động của nhóm và kế hoạch ra mắtGiếng số 9 sau hơn nửa năm vắng bóng. 

Từ những comment vu vơ trên mạng

Ếch Phu Hồ xuất hiện cùng thời với lúc phong trào làm Vlog nở rộ ở Việt Nam nhưng lại có hướng đi và cách thể hiện hoàn toàn khác, vậy nó có chịu ảnh hưởng theo trào lưu này hay vì một lý do nào khác, Quyên hãy chia sẻ đôi chút về ý tưởng thành lập nhóm? 

Mình xin làm rõ một chút, Ếch Phu Hồ không phải vlog mà là video. Vlog là đoạn video ngắn làm theo dạng nhật ký, tự quay một mình, không có cốt truyện. Mỗi video của bọn mình dài không quá 10 phút, có chứa thông điệp, nội dung truyền tải, cách thể hiện và được dàn dựng trước.

Từ tháng 4/2014, chúng mình đã bắt đầu lên ý tưởng làm video Ếch Phu Hồ. Khi đọc báo mạng hoặc các bài đăng ở Facebook, mình và Khuyến đều đọc rất nhiều bình luận, comment và thấy trong đó đa phần là chửi bới, xúc phạm, nhục mạ người khác.

Mình nhớ hồi đó ảnh một cô bán cốm ngồi cạnh chậu nước màu xanh thẫm được lan truyền trên mạng. Nhiều báo giật tít với nội dung cốm được nhuộm bằng hóa chất, người Việt Nam hại nhau. Sau đó có rất nhiều độc giả lao vào chửi, lên án cô bán cốm là vô nhân tính. Nhưng khi bọn mình tự tìm hiểu thì đó chỉ là nước lá dứa để nhuộm màu cốm đẹp hơn, không có gì độc hại cả. 

Từ những comment như vậy, bọn mình thấy cộng đồng mạng, chủ yếu là các bạn trẻ thường kết luận, phán xét rất nhanh mà chưa có sự kiểm chứng thông tin. Đặc biệt, ở môi trường mạng xã hội, tính định danh rất thấp nên người ta càng dễ dàng nói ra những điều ở ngoài đời không dám nói. Nếu như trong số nhiều comment chửi bới mà có người nào lên tiếng bênh vực thì sẽ bị gọi là đạo đức giả. 

Nhiều trường hợp chúng mình nhận thấy các bạn ấy nghe tương đối 1 chiều. Đấy là lý do Ếch Phu Hồ làm video về các chủ đề gây tranh cãi. 

Tên gọi Ếch Phu Hồ của nhóm cũng khá ngộ nghĩnh. Lựa chọn hình tượng con ếch làm trung tâm và đặt tên gọi như vậy có lý do gì đặc biệt không Quyên? 

Tên gọi này được lấy cảm hứng từ câu thành ngữ “Ếch ngồi đáy giếng”. Bọn mình nghĩ ai cũng có cái giếng hữu hạn, tri thức hữu hạn của mình và người ta sẽ đưa ra phán xét dựa trên bầu trời nhìn được. 

Còn từ “phu hồ” nghĩa là người làm xây dựng. “Ếch Phu Hồ” ý nói bọn mình làngười chuyên đi cơi nới giếng, người làm xây dựng để góc nhìn về mỗi sự việc, vấn đề được rộng mở hơn.

Chúng mình dùng thuật ngữ “cơi nới giếng” để mô tả cách thức tiếp cận các vấn đề gây tranh cãi. Bao giờ Ếch Phu Hồ cũng sẽ đề cập đến cả 2 mặt: ưu điểm và nhược điểm, mặt được và chưa được. Lúc đấy, chúng mình dựa trên ý nghĩ đơn giản là khi người ta có nhiều thông tin hơn thì sẽ đưa ra quyết định một cách tốt hơn. 

Video đầu tiên làm về ẩm thực, bắt đầu bằng hình ảnh cô gái người Nhật ăn ếch sống, thực ra món đó chế biến theo cách Sashimi. Tuy nhiên có rất nhiều thái độ và cách nhìn nhận của mọi người tới cách ăn của cô gái, cho rằng điều đó là thiếu nhân đạo. Khi đăng tải video này, mình và Khuyến nhận được khá nhiều comment chia sẻ và thấy rất vui. Đó là lý do thúc đẩy bọn mình thực hiện những video tiếp theo. 

Tính ra, video đầu tiên được làm lúc các bạn bao nhiêu tuổi?

Lúc đó Quyên đang là sinh viên năm 3 trường Đại học Ngoại thương, còn Khuyến là sinh viên năm 4 Đại học Kiến trúc Hà Nội. 

Nguyễn Đăng Khuyến, đồng sáng lập kiêm họa sĩ cho  Ếch Phu Hồ

Cả hai đều là những người không chuyên dàn dựng video, thời gian ban đầu có gặp khó khăn gì không? 

Mới đầu bọn mình chưa có đèn studio nên phải dùng ánh sáng tự nhiên, cứ lúc trời tối là không vẽ được nữa (Cười). Mà ban đầu tay nghề vẽ còn chưa quen nên thời gian làm cũng lâu. Muốn thu âm còn phải chui vào chăn để thu cho đỡ bị nhiễu. Hồi đó cứ có gì thì bọn mình sẽ xài để làm ra sản phẩm nên những video đầu tiên ai cũng bảo phần âm thanh hơi nhỏ. Sau này chất lượng sản phẩm ngày càng được cải thiện vì nhận được nhiều lời khuyên, góp ý từ bạn bè và cộng đồng mạng. 

Từ lúc thành lập đến giờ, nhóm vẫn duy trì chỉ có 2 thành viên?

Từ đầu đến cuối đều do 2 người bọn mình làm. Duy có “Giếng số 6: Tiền về nơi đâu?” là có thêm một chị nữa hỗ trợ. Đây cũng là video đầu tiên Ếch Phu Hồ được Oxfarm Anh tại Việt Nam tài trợ để làm phục vụ chiến dịch “Tớ đố cậu biết” trong chương trình kêu gọi minh bạch hóa trong chi tiêu NSNN. 

Để hoàn tất một video, Ếch Phu Hồ cần thời gian bao lâu?

Tính từ lúc lên ý tưởng, trung bình mỗi video cần một tháng để thực hiện vì chúng mình đều là những người tương đối cầu toàn. Giai đoạn lâu nhất là tìm kiếm thông tin, phải đọc rất cẩn thận và lọc ra từ những nguồn uy tín, đọc chủ yếu bằng tiếng Anh vì nguồn thông tin từ đây nhiều hơn. 

Đọc xong, hai người cùng nhau thảo luận, viết kịch bản sơ lược, thống nhất những ý cơ bản cần nhắc đến, sau đó thì làm kịch bản chi tiết. Kịch bản chi tiết gồm lời bình và hình dung luôn storyboard (kịch bản đồ họa – PV) sẽ xuất hiện thế nào, chuyển động ra sao. Tiếp đó bọn mình quay, thu âm và làm hậu kỳ.

Những đêm trắng cùng Ếch 

Một trong những công đoạn chuẩn bị làm video của nhóm Ếch Phu Hồ

Thành lập được hơn 2 năm nhưng mới có 8 video hoàn thiện, con số này khá khiêm tốn?

Để làm 1 video phải mất 1 tháng. Và trong thời gian đấy bọn mình không làm được gì khác nữa vì suốt ngày ngồi đọc tài liệu, thảo luận với nhau. Thậm chí mình và Khuyến phải tìm hỏi rất nhiều người để thu thập thông tin. 

Trong thời gian còn là sinh viên, vẫn được bố mẹ nuôi, lại có thời gian rảnh nên bọn mình làm được đến cái giếng thứ 5. Cả 5 video đầu tiên, hai đứa vẫn hoàn toàn tự bỏ công sức, tiền bạc, thời gian ra làm mà cũng không kiếm được tiền từ việc này. Sau đó thì ra video thưa hơn vì bọn mình bận đi làm, không có thời gian để nghĩ thêm video nữa.

Quyên vừa nhắc đến chuyện được nhận tài trợ của trợ của Oxfarm Anh tại Việt Nam để làm giếng số 6 “Tiền về nơi đâu?”, đây cũng là “chiếc giếng” chất lượng nhất, sâu nhất mà Ếch Phu Hồ đã đào được. Hẳn là thời gian, công sức bỏ ra và khó khăn gặp phải ở giếng này cũng nhiều hơn các giếng khác? 

Cũng nhờ giếng này mà bọn mình được tiếp cận nhiều với truyền thông và hiểu rõ những khó khăn của nó. Giếng 6 ra đời khi Oxfarm kết nối với bọn mình để thực hiện, phục vụ cho dự án dài 4 năm của họ về thúc đẩy minh bạch trong chi, tiêu ngân sách Nhà nước. Tháng 5/2015, Quốc hội họp để thông qua Khuyến nghị về Luật sửa đổi ngân sách Nhà nước, trong đó có một khuyến nghị Oxfarm cực lực vận động. Vì Oxfarm muốn thu hút nhiều người ủng hộ nên muốn làm chiến dịch truyền thông về điều này. “Tớ đố cậu biết” mà bọn mình thực hiện song hành khi làm giếng 6 cũng chỉ là một trong những chiến dịch nhỏ phục vụ cho mục tiêu lớn của Oxfarm. 

Riêng giếng số 6 nói về thuế và ngân sách nhà nước, bọn mình đã phải đọc tài liệu liên tục trong hơn 1 tháng liền. Có lúc đọc báo cáo thu, chi, báo cáo về ngân sách nhà nước hoặc các tình huống có trên thế giới thấy chán lắm vì đây là một chủ đề đầy tính kỹ thuật. Trước khi nhận lời, mình và Khuyến cũng tìm hiểu khá nhiều và thường xuyên thảo luận cùng với Oxfarm về tầm nhìn, quan điểm đưa ra có phù hợp, khả thi ở Việt Nam không. Mình cũng biết ơn vì Oxfarm rất kiên nhẫn để giải đáp những thắc mắc, trao đổi với hai đứa bọn mình.

Chúng mình được kết nối với nhiều chuyên gia kinh tế như bác Lê Đăng Doanh và rất tự tin vì tất cả những thông tin mình đưa ra đều có căn cứ. Nhưng bọn mình lại gặp phải khó khăn khác, khi có người theo sát hai đứa suốt. 

Hồi đó, bọn mình cũng hơi mất niềm tin về chuyện làm truyền thông mãi mà không thực sự tạo được tác động gì. Chúng mình hì hục làm, suy nghĩ nhiều đến nỗi cảm tưởng suy nhược cả cơ thể trong khi những thông tin giải trí khác thì lên rất nhanh. Bọn mình thấy hơi phân vân về giá trị của Ếch Phu Hồ nên có dừng lại một thời gian. 

Từ giếng 6 trở đi, đã một năm rồi các bạn mới có thêm 2 giếng nữa thôi?

Bọn mình làm ăn rất chộp giật (Cười). Đợt đó mình còn đang đi làm, và Khuyến cũng bắt đầu tìm việc. Hồi trước bọn mình không kiếm được tiền từ video nên không sống được với nó.

Thêm nữa, sau khi làm giếng số 6 và chiến dịch “Tớ đố cậu biết”, bọn mình phải đối mặt với 2 khó khăn lớn nhất. Một là sụt giảm động lực cá nhân, cảm thấy hơi mất niềm tin vì áp lực từ phía khán giả và an ninh. Hai là vấn đề tài chính. Để làm ra những sản phẩm chất lượng, bọn mình phải làm việc fulltime, nhưng không kiếm được tiền từ nó. 

Nhưng gần đây có vài tổ chức bắt đầu chủ động tiếp cận, ngỏ ý tài trợ nên bọn mình sẽ quay lại với Ếch Phu Hồ. Mình cũng nghỉ việc rồi để tập trung hơn cho Ếch Phu Hồ và tìm kiếm các nguồn tài trợ khác. Bọn mình thích những tài trợ của các tổ chức phi chính phủ hơn vì không có động lực kinh doanh trong đấy. 

Kén chọn nguồn tài trợ như vậy có phải một trong những nguyên tắc hoạt động của Ếch Phu Hồ?

Ngay từ những ngày đầu tiên, mình và Khuyến đã thống nhất chỉ nói ra những điều mà bọn mình tin. Một là tuân thủ về mặt đạo đức nghề nghiệp. Thứ hai, mình nghĩ chỉ khi nói ra những điều mình tin thì mới thực sự là cách làm truyền thông đúng đắn. 

Đấy cũng là cái mà bản thân mình cảm thấy truyền thông bây giờ mất đi. Ví dụ hôm trước mình đọc một bài báo là “Bảo Thy không mặc quần đi ra đường”, hóa ra chị đấy mặc váy đi sự kiện. Trời ạ! Mình nghĩ sự quá khích của độc giả một phần do truyền thông có xu hướng sẽ nói về cướp, giết, hiếp vì con người thường hứng thú với tin tức tiêu cực hơn tích cực. Bọn mình không muốn như thế mà muốn nhắc đến các vấn đề dưới con mắt khách quan, công bằng và bình tĩnh hơn. Cũng không có nghĩa không bao giờ bọn mình dùng những chiêu hay kỹ thuật thu hút người đọc nhưng dùng ở mức vừa phải và sự kích thích không được quá lố. 

Trước đây chúng mình không kiếm được tiền, không phải vì không có người đặt hàng. Sau một vài video đầu tiên, một số doanh nghiệp cũng đặt làm video, nhưng lý do chủ yếu bọn mình không nhận vì nó mâu thuẫn giá trị với Ếch Phu Hồ. Hiểu đơn giản là dưới tư cách cá nhân, bọn mình không ủng hộ việc đấy, sản phẩm đấy nhưng một khi đã nhận đơn hàng, dưới sức mạnh khủng khiếp của đồng tiền, bọn mình sẽ phải nói điều mà mình không ủng hộ. Nên là hai đứa không nhận tài trợ kiểu ấy.

Ếch Phu Hồ sắp quay lại

Những chủ đề Ếch chọn thường rất nóng bỏng và nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận như: “Học để làm gì?”

Theo những gì Quyên vừa chia sẻ, độc giả sắp được xem Giếng số 9 sau hơn nửa năm chờ đợi từ khi Giếng số 8 ra mắt vào ngày 8/3/2017? 

Bọn mình vẫn đang vật lộn với video đó đây, hy vọng là sẽ xong sớm. Giếng số 9 lại là một cái giếng rất kỹ thuật, nói về thuế, ưu đãi thuế, các tập đoàn đa quốc gia… 

Lại là cái giếng hứa hẹn sẽ mang lại nhiều điều bổ ích như giếng 6. Dường như Ếch Phu Hồ rất ít chạy theo trào lưu giải trí thông thường? 

Cũng không hẳn thế. Mình nghĩ nếu nắm bắt được trào lưu giải trí thì cũng rất hay. Ví dụ các Vozer và người hâm mộ của Vlogger Dưa Leo đang có sự tranh luận khá gay gắt, thậm chí có những lời lẽ mạt sát, xúc phạm cá nhân đã buông ra. Với những vấn đề này hoàn toàn có thể lồng được góc nhìn của mình vào nhưng cốt lõi là vẫn hướng đến giá trị nhân văn, tinh thần tôn trọng ý kiến cá nhân của người khác. Còn chủ đề không phải thứ quan trọng nhất.

Tiêu chí chọn chủ đề của bọn mình là nói về những vấn đề xã hội thực sự nhức nhối và ảnh hưởng tới nhiều người. Nếu mình không chạy theo các tin sốc thì phải vất vả hơn trong việc tạo hình thức sản phẩm để thu hút độc giả. Đó là lý do bọn mình rất đầu tư vào sản phẩm, tạo hình kết hợp với âm thanh, nhạc để người xem không bị cảm giác nặng nề khi tiếp xúc với những vấn đề chính luận. 

Điều bọn mình vẫn muốn hướng đến là đưa ra thông điệp: Người ta nên tìm hiểu một cách kỹ lưỡng trước khi thực sự kết luận một điều gì đấy. Và cần cẩn trọng trong lời nói vì sức mạnh của lời nói lớn hơn những gì mình nghĩ. 

Giá trị Quyên nhận được khi làm Ếch Phu Hồ là gì? Bố mẹ Quyên có phản đối khi biết Quyên nghỉ việc để theo đuổi dự án này không?

Mình đã phải thuyết phục rất nhiều để bố mẹ hiểu những giá trị mình có được khi theo đuổi ước mơ, sở thích của mình. Thứ nhất, tham gia Ếch Phu Hồ, Quyên phải tự quyết nhiều, là người trực tiếp thực hiện các công việc nên học được nhiều kinh nghiệm, kỹ năng. 

Thứ hai, mình hạnh phúc khi tạo được giá trị cho riêng mình. Quyên thấy xã hội bây giờ ai ai cũng chạy theo đồng tiền và không biết giá trị cuối cùng người ta đang theo đuổi là cái gì. Mình tin là ai cũng muốn hạnh phúc, nhưng đôi khi họ có sự nhầm lẫn giữa tiền và hạnh phúc. Nghĩa là người ta dùng tiền để đo đếm hạnh phúc. Vì thế mình cũng muốn làm một cái gì đấy đem lại giá trị cho nhiều người và cổ vũ về lối sống mà mình cho là bền vững và ôn hòa hơn. Đấy là cái mình rất thích thú ở Ếch Phu Hồ, nhất là mỗi khi đăng tải một video mới lại nhận được rất nhiều phản hồi.

Mình thấy rất vui khi tạo ra được màu sắc, tinh thần đặc trưng của sản phẩm video, ở đó mình thấy được mọi người cổ vũ để làm tiếp những video khác và được lắng nghe một cách có ý thức. 

Điều quan trọng là ban đầu, bọn mình làm video vì niềm vui và giờ đây nếu kiếm được tiền từ nó thì càng thích. Khi sản phẩm sống được bằng người dùng, bằng những người nhận được giá trị từ nó thì mới bền vững được.

Gần đây, bọn mình nhận được email của một anh hỏi là: Sao lại dừng phát sóng các video? Tôi thấy kênh của các bạn khá hay và thường quan tâm, theo dõi nhưng gần đây không thấy có video mới nữa thì có thể chia sẻ lý do không. Sau khi Quyên chia sẻ lý do là vì động lực cá nhân và thiếu nguồn lực để hoạt động thì anh ấy bảo là muốn đóng góp 1 triệu cho mỗi video sắp ra. Mặc dù số tiền không lớn nhưng để khích lệ các bạn. 

Mình vẫn chưa trả lời sẽ nhận sự tài trợ đó vì còn đang suy nghĩ nhưng nó khiến mình rất vui vì có những người họ tin vào những giá trị mình đưa ra và sẵn sàng đóng góp để giá trị đó được tăng lên. 

Cảm ơn Quyên và mong là được sớm gặp lại Quyên và Khuyến ở Giếng số 9 nhé!


Minh Phương

Từ Khóa :