Chuyển giao quyền lực - thách thức lớn trong doanh nghiệp gia đình


Chuyển giao quyền lực - thách thức lớn trong doanh nghiệp gia đình

Vĩ Thanh 9:41 26/6/2017

Doanh nghiệp gia đình (DNGĐ) càng phát triển lâu dài thì việc đào tạo lực lượng kế thừa, kinh nghiệm chuyển giao quyền lực sẽ càng trở nên quan trọng và quyết định sự trường tồn của chính doanh nghiệp.

Chia sẻ về tình hình của các DNGĐ hiện nay, ông Phan Đức Hiếu - Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung Ương - tại Hội thảo “Chuyên nghiệp hóa Doanh nghiệp gia đình” ngày 24/6 cho biết: Quản trị doanh nghiệp trong các DNGĐ và các DN Việt Nam nói chung không tách rời nhau.

Quá trình quản trị doanh nghiệp chuyên nghiệp có 4 giai đoạn gồm: Thức tỉnh- nhận thức- thay đổi- văn hóa. Còn “Chiếu lại những gì đang có tại Việt Nam, có thể thấy DN Việt Nam mới đang ở giai đoạn thức tỉnh và bắt đầu có một số DN chuyển sang nhận thức. Trong khi đó, nghiên cứu tại Thái lan cho thấy DN nước này đã bước sang đến giai đoạn xây dựng văn hóa về quản trị” - ông Hiếu chỉ rõ.

Chẳng hạn Thẻ điểm quản trị công ty của doanh nghiệp Việt Nam, đo lường 100 DN Việt Nam tốt nhất niêm yết trên sàn cho ra một kết quả rất đáng buồn, chúng ta chỉ đạt 35/100 điểm về mức độ quản trị. Trong khi các nước cùng khu vực đã đạt ở mức trên trung bình.

Ông Hiếu cho biết: “Thực tiễn cũng chưa có nghiên cứu nào chứng mình DNGĐ tốt hơn DN quản trị chuyên nghiệp. Nhưng khi bàn về quản trị trong DNGĐ, tôi nhận thấy vừa có lợi ích để phát huy và có cả những đe doạ về phát triển lâu dài. Trước hết, sự tin tưởng là lợi ích đầu tiên của DNGĐ, sự tin tưởng này cho phép giảm chi phí giao dịch và ra quyết định nhanh hơn.”

Tuy nhiên, vẫn có những sự đe dọa khiến ông Hiếu lo ngại về khủng hoảng quản trị DNGĐ. Đó chính là sự mâu thuẫn trong nội bộ. Ông lấy ví dụ “gần đây có sự việc của một thương hiệu cà phê phát triển rất tốt, khi không thiết lập đc quản trị chuyên nghiệp dẫn đến mâu thuẫn trong gia đình, kéo đến mâu thuẫn trong công ty nên khi xảy ra mẫu thuẫn các DN cùng hệ thống ngừng cung cấp sản phẩm cho nhau. Trường hợp này, nếu chúng ta thực hiện được quản trị DN chuyên nghiệp sẽ tách bạch được sở hữu và điều hành DN, sẽ không còn tình trạng mâu thuẫn gia đình dẫn đến mẫu thuẫn trong DN.”

Với tư cách một người trong cuộc, ông Đỗ Long - Tổng giám đốc Bita's, Phó Chủ tịch Hội đồng DNGĐ Việt Nam - cho biết, đã có thế hệ thứ hai và ba xuất hiện trong doanh nghiệp gia đình. Và ông thấy rằng “các thế hệ thứ 2 đã may mắn hơn thế hệ chúng tôi rất nhiều vì có được cơ hội đi du học từ rất sớm (có thể từ lớp 7, lớp 8). Việc đi học là một chuyện nhưng bản thân ở mỗi gia đình sẽ có định hướng riêng.”

Dẫn chứng ví dụ từ gia đình mình, ông Long cho biết định hướng cho các con không nên làm cùng ngành mà mỗi người lựa chọn một lĩnh vực để tiếp quản nhằm tránh sự xung đột, sự tương tác và tranh chấp không mong muốn xảy ra. Thậm chí có trường hợp, con cái đi du học về nhưng lại không tham gia làm việc tại công ty gia đình mà tự tìm đến làm việc ở một công ty khác với tư cách như một nhân vật bình thường.

Bà Đinh Thị Quỳnh Vân - Tổng Giám đốc Công ty PwC Việt Nam - thì nhận thấy: Các DNGĐ ở Việt Nam thường không có sự tách bạch rõ ràng giữa vấn đề gia đình và vấn đề kinh doanh. Điều này dễ dẫn đến sự cả nể, mâu thuẫn, ganh tị và thậm chí dẫn đến những xung đột không thể điều hòa, dẫn đến phá vỡ cả tổ chức. Trên thế giới cũng có những trường hợp như vậy, song không nhiều. Bởi vì họ có bộ quy tắc ứng xử trong gia đình, quy định rõ giới hạn quyền lực, trách nhiệm, giúp đảm bảo những người tham gia điều hành hay không tham gia điều hành.

Ở các nước trên thế giới, các thế hệ doanh nghiệp gia đình có quy mô to, rộng. Vấn đề thừa kế cũng được chỉ định rất rõ ràng. Trẻ khi mới ra đời đã biết được quyền thừa kế và được giáo dục xứng đáng với quyền đó, để khi đạt đến độ tuổi “chín muồi” có thể tham gia điều hành doanh nghiệp. Trong trường hợp không tham gia điều hành, họ vẫn có quyền thừa hưởng lợi ích mà DNGĐ của họ đã gây dựng.

Thế nhưng ở Việt Nam, DNGĐ lại thường không coi trọng vấn đề pháp lý. DN của mình làm chủ, điều hành nhưng có khi lại nhờ cô dì chú bác đứng tên doanh nghiệp. Khi phát sinh tranh chấp, bất đồng hay người chủ doanh nghiệp thực sự bị đột quỵ, họ có thể bị mất toàn bộ tài sản bởi trên giấy tờ, doanh nghiệp của họ lại đứng tên người khác.

Nhận định về điều này, bà Đoàn Thị Thu Nga - GĐ Công ty Luật Lawpro - cho hay: DN Việt Nam nói chung và DNGĐ đang vận hành trên nền tảng quản trị điều hành DN chưa ổn định. Thêm vào đó là yếu tố về văn hóa ứng xử, chưa tách bạch được môi trường doanh nghiệp và gia đình. Điều này dẫn đến tiềm ẩn về rủi ro pháp lý.

Có ba trường hợp điển hình tiềm ẩn rủi ro lớn điển hình:

Thứ nhất, chủ DN Việt Nam ít coi trọng về vấn đề pháp lý, phổ biến nhất là tình trạng đứng nhờ tên. Hoặc đứng tên tài sản, hoặc các công ty con.

Thứ hai, doanh nhân có thể có vấn đề khách quan không thể lường trước là vấn đề về sức khỏe, căng thẳng đột quỵ. Chúng ta không biết khi nào mình không còn khả năng điều hành nhưng thường quá tự tin vào bản thân, thậm chí sợ “xui” mà không lập di chúc hay quy hoạch rõ ràng từ sớm.

Thứ ba, DNGĐ VN thiếu quy củ ngay từ ban đầu. Khi thành lập DN có các thành viên gia đình hoặc người ngoài tham gia không có bản quy tắc cổ đông. Nếu thiết lập “quy định cuộc chơi” ngay từ đầu của những người điều hành kinh doanh thì sẽ hạn chế được những rủi ro cho DN.


Vĩ Thanh