Chủ quan với stress – tốn kém chi phí tìm bệnh



Chủ quan với stress – tốn kém chi phí tìm bệnh

Minh Minh 0:10 10/4/2019

Cuộc sống hiện đại khiến con người rất dễ rơi vào trạng thái stress, nó có thể qua nhanh hoặc đeo bám dai dẳng trở thành bệnh lý nếu không sớm tìm ra và điều trị. Nếu người bệnh đau đầu, đau bụng, tim đập nhanh, hay lo âu, căng thẳng không rõ nguyên nhân… mà khám mãi không ra bệnh thì hãy nghĩ tới stress bệnh lý.

Theo TS. BS. Dương Minh Tâm - Trưởng phòng điều trị các bệnh liên quan Stress, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết: Stress là một thuật ngữ tiếng Anh dùng trong vật lý để chỉ một sức nén mà vật liệu phải chịu đựng. Tuy nhiên, theo Hans Selye: “stress là một phản ứng sinh học không đặc hiệu của cơ thể với những tình huống căng thẳng”. Còn theo định nghĩa của J. Delay: “stress là một trạng thái căng thẳng cấp diễn của cơ thể buộc phải huy động các khả năng phòng vệ để đối phó với tình huống đang đe dọa”.

Trong điều kiện bình thường, stress là một đáp ứng thích nghi về mặt tâm lý và sinh lý. Stress đặt chủ thể vào quá trình dàn xếp thích ứng, tạo ra một cân bằng mới cho cơ thể sau khi chịu những tác động của môi trường. Nói cách khác, phản ứng stress bình thường góp phần làm cho cơ thể thích nghi. 

Tuy nhiên, nếu đáp ứng của cá nhân với các yếu tố gây stress không đầy đủ, không thích hợp và cơ thể không tạo ra được một cân bằng mới, thì những chức năng của cơ thể ít nhiều sẽ bị rối loạn, những dấu hiệu bệnh lý cơ thể, tâm lý, hành vi sẽ xuất hiện và sẽ tạo ra những stress bệnh lý cấp tính hoặc kéo dài.

Tại Việt Nam, theo thống kê từ năm 2017, có 15% dân số mắc các rối loạn liên quan đến stress. Tuy nhiên, stress đang gia tăng ở các nước phát triển và thường khởi phát ở người trẻ, nữ gặp nhiều hơn nam.

Phân loại các rối loạn liên quan đến stress:

  • GAD: Lo âu lan tỏa

Đánh giá của chuyên gia trên thế giới cho thấy khoảng một nửa số bệnh nhân GAD khởi phát từ thời thơ ấu hoặc thanh thiếu niên. Phụ nữ có nguy cơ mắc GAD khoảng 4,1% trong thai kỳ và 5,7% trong 24 tuần đầu sau sinh. Đặc biệt, những người bị bệnh mãn tính hay bị mắc GAD hơn cả, họ thường lo lắng nhiều tuần kéo dài dẫn đến mất ngủ, tim đập nhanh, ăn không ngon, hay hồi hộp. Khi đi khám bệnh thông thường dễ bị chẩn đoán là rối loạn tim mạch hay tuần hoàn não kém…

  • OCD: Rối loạn ám ảnh

Tổ chức Y tế thế giới ước tính OCD là một trong 20 nguyên nhân hàng đầu gây khuyết tật liên quan đến bệnh tật ở độ tuổi từ 15 đến 44. OCD tác động đáng kể đến chất lượng cuộc sống, VD: những người ám ảnh sự sạch sẽ, bắt tay ai hay sờ vào vật gì cũng đi rửa tay rất lâu… Thậm chí, họ biết thừa chuyện dành thời gian rửa tay là không cần thiết, nhưng không cưỡng lại được.

  • PTSD: Rối loạn sang chấn

Tỷ lệ mắc suốt đời PTSD thay đổi đáng kể giữa các quốc gia, trong quốc gia và giữa các nhóm dân cư nhất định: 6,8% ở Mỹ. 1,3% ở Đức. 1,9% trên 6 quốc gia châu Âu và 7,4% ở Hà Lan. Theo BS. Tâm cho biết, bệnh này khá phổ biến với các cựu chiến binh Mỹ khi ám ảnh về những ký ức chiến tranh, hoặc dễ gặp ở các bệnh nhân bị lạm dụng tình dục, bị bạo hành hoặc chứng kiến những gì quá khốc liệt… ở cả nam lẫn nữ khiến các cá nhân bị tổn thương lâu dài và khó điều trị.

  • DSM: Rối loạn phân ly

Khi có những trường hợp các nữ sinh trong lớp cùng ngất xỉu, co giật, rối loạn cảm giác theo số đông thì nên nghĩ đến trạng thái bệnh lý này. Tỷ lệ mắc bệnh khoảng 1,6% ở nam và 1,4% ở nữ.

  • Rối loạn lên đồng và bị xâm nhập:

Chiếm khoảng 0,048% dân số Việt Nam, tuy nhiên, chỉ có 7,3% số người mắc bệnh nhập viện điều trị can thiệp hoặc có hỗ trợ y tế. Tỷ lệ mắc bệnh bị xâm nhập và lên đồng tương đương với con số 69% và 31%.

Hậu quả của trầm cảm:

  • Khoảng 5% dân số thế giới, tương đương với 350 triệu người đang phải chịu đựng trầm cảm, tạo gánh nặng lên xã hội.
  • Chi phí y tế cho rối loạn trầm cảm từ 173,2 tỷ USD năm 2005 lên đến 210,5 tỷ USD năm 2010, gấp 3 lần các bệnh nội khoa thông thường, tạo gánh nặng kinh tế khá lớn.
  • 90% các bệnh nhân trầm cảm rối loạn tâm thần có ý định tự tử, đồng thời 66,7% trong số họ không thể làm việc ít nhất 1 ngày trong năm, trung bình là 4,5 ngày/ tháng.

Triệu chứng khó chẩn đoán

30-50% bệnh nhân không được phát hiện ra tại các cơ sở y tế đa khoa do chỉ đi khám triệu chứng đau đầu, mất ngủ, tim đập nhanh, ăn không ngon… dẫn đến những phí tổn khám bệnh tốn kém nhưng không trúng đích. Chỉ 10% trong số bệnh nhân được giúp đỡ và điều trị đúng cách, còn đa phần không nhìn nhận mình mắc bệnh hoặc không được giúp đỡ để chẩn đoán đúng.

Tại Mỹ, ước tính người bệnh phải bỏ 6.000 USD để được chẩn đoán đúng bệnh. Trong khi đó, tại Việt Nam không thể ước tính được con số chi phí mà bệnh nhân phải trả để tìm ra bệnh, bởi họ thường trải qua quá trình trị các bệnh đau đầu, chóng mặt, trào ngược thực quản, tim mạch… tại nhiều khoa trong bệnh viện. Nhiều bệnh nhân mất cả hành trình dài mới được chẩn đoán đúng bệnh khi đến với Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh Viện Bạch Mai và đã được điều trị khỏi bệnh. Bởi vậy, đừng chủ quan với các triệu chứng của stress, bởi đa phần chỉ coi stress là phản ứng tâm sinh lý bình thường. Tuy nhiên, khi gặp trường hợp người thân bị bệnh nặng, tổn hại về kinh tế hoặc áp lực công việc, học tập khiến stress kéo dài, trường diễn, lặp đi lặp lại gây căng thẳng nội tâm thì không thể coi là “bình thường” được nữa.

Theo TS. Tâm, để ứng phó với stress, khiến nó không gây thành bệnh phụ thuộc rất nhiều vào nhân cách. Một nhân cách vững mạnh, có lý tưởng, tự nguyện chịu đựng stress thì dù stress có mạnh cũng khó gây bệnh. Nếu bị bệnh mà người đó có nhân cách mạnh thì cũng dễ khỏi bệnh. Với người có nhân cách yếu hoặc những người có tính cách chi ly, cầu toàn thì có thể bị bệnh chỉ sau một stress nhẹ và bệnh chậm hồi phục. Những người có cảm xúc không ổn định, lo âu, căng thẳng, né tránh cũng là những nét nhân cách dễ bị tổn thương. Cùng với đó, một cơ thể khoẻ mạnh, có lối sống và tư duy tích cực sẽ hỗ trợ tốt cho nhân cách chiến thắng stress.


Minh Minh