“Chiến thắng bằng mọi giá” khiến Uber lĩnh đủ: Bài học cho startup Việt


“Chiến thắng bằng mọi giá” khiến Uber lĩnh đủ: Bài học cho startup Việt

Quang Huy 11:34 22/6/2017

Uber từng khiến cả thế giới thán phục khi sớm trở thành starup có giá trị vốn hóa thị trường lớn nhất thế giới. Nhưng chính văn hóa “giành chiến thắng bằng mọi giá” từng giúp Uber có được thành công bước đầu đang đẩy hãng này rơi vào khủng hoảng. Việc thiếu hụt một trong những kỹ năng quan trọng nhất khi kinh doanh là khả năng tự nhận thức của CEO Uber đã để lại bài học đắt giá cho cộng đồng startup Việt Nam và thế giới.

Sau cuộc điều tra hành vi quấy rối nhân viên cũng như nhiều hành vi được cho là không phù hợp khác, Uber đã phải ra tuyên bố sa thải 20 lãnh đạo cấp cao. Chưa hết, sau thời gian ngắn ra thông báo sẽ nghỉ phép vô thời hạn với lý do vô tiền khoáng hậu: vì “tai nạn nghiêm trọng của cha mẹ”, nhà đồng sáng lập kiêm CEO Uber là Travis Kalanick đã bất ngờ từ chức đẩy Uber đến bờ vực phá sản.

Điều gì khiến startup từng được thế giới ca tụng, có giá trị vốn hóa thị trường lên đến 62 tỷ USD đang rơi vào khủng hoảng? Theo Tasha Eurich - nhà tâm lý học tổ chức (organizational psychologist), văn hóa “giành chiến thắng bằng mọi giá” từng mang lại thành công bước đầu đã trở thành “gót chân Achilles” của Uber, thậm chí có thể cuốn đi tất cả thành quả mà hãng này từng gặt hái được.

Nhiều sai sót của Uber sau cuộc điều tra đã được phổ biến đến các doanh nghiệp ở Thung lũng Silicon như nhà sáng lập nắm quyền kiểm soát mà không bị kiểm tra quá nhiều, nhân viên thiếu đa dạng cũng như cáo buộc về thành kiến giới tính. Ngoài ra còn phải kể đến một số sai lầm của Uber thể hiện nhiều rủi ro mà startup có thể gặp phải. Điển hình là việc ngày càng có nhiều hãng công nghệ gọi được vốn tư nhân lớn và được định giá cao mà điển hình là Uber. Hãng đã dùng số tiền này để trì hoãn việc trở thành công ty đại chúng lại. Trong khi đó, theo chuyên gia IPO Lise Buyer thuộc Class V Group, việc lên sàn buộc các công ty phải có hành vi kỷ luật và trưởng thành. Khi không nhắm đến IPO, Uber đã hoãn việc thuê tuyển một số vị trí lãnh đạo cơ bản, nhân viên tài chính và nhân sự thường được kỳ vọng ở một công ty đại chúng với quy mô tương đương.

Trong đó, Uber đã không thuê giám đốc nhân sự cho đến khi hãng được định giá 18 tỉ USD vào năm 2014. Dù Uber bất ngờ báo lỗ 2,8 tỉ USD trong năm 2016, nhưng vẫn không có giám đốc tài chính (CFO). Ngay cả khi xuất hiện dấu hiệu khủng hoảng, trong thời gian nhất định, Uber vẫn hoạt động mà không có giám đốc điều hành (CEO), giám đốc marketing (CMO), giám đốc tác nghiệp (COO). Hiện tại, Uber đang tập trung lấp đầy những khoảng trống này, bổ sung thành viên vào hội đồng quản trị mà lẽ ra đã phải làm nghiêm túc hơn từ nhiều năm trước.

Với văn hóa doanh nghiệp khá hung hăng và mang tính đối đầu,  Uber đã chơi theo luật riêng. Uber bị cáo buộc đã xây dựng công cụ giúp tài xế tránh được sự quản lý của các cơ quan công quyền cũng như phải đối mặt với phiên tòa về cáo buộc thuê tuyển nhân viên đã đánh cắp công nghệ ô tô tự lái từ dự án Waymo của Google. Thậm chí, CEO Uber còn thừa nhận đã phá hoại nỗ lực gọi vốn của đối thủ chính.

Nói về cuộc khủng hoảng mà Uber đang phải đối mặt, chuyên gia Ethan Kurzweil thuộc Bessemer Venture Partners cho rằng: Sai lầm của Uber là lời cảnh báo nghiên khắc với cộng đồng startup rằng: Việc “bỏ qua các quy tắc” quá mức sẽ không đem lại kết quả tốt về lâu dài. Không công ty nào có quyền phá vỡ vô thời hạn những giới hạn bình thường về hành vi được chấp nhận của con người. 

Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến những sai lầm kể trên?

Nhà tâm lý học Tasha Eurich cho rằng: CEO Travis Kalanick mắc phải sai lầm giống như nhiều doanh nhân chạm ngõ thành công quá nhanh khác là thiếu hụt kỹ năng quan trọng nhất (hoặc ít nhất là chưa thể hiện ra được) trong thế giới kinh doanh: sự tự nhận thức.

Chuyên gia Tasha Eurich phân tích: Những người tự nhân thức được giá trị của bản thân và biết được người khác đánh giá như thế nào về mình có xu hướng đưa ra những quyết định kinh doanh thông minh hơn. Họ cũng có khả năng xây dựng các mối quan hệ tốt hơn, chứng tỏ khả năng lãnh đạo, điều hành hiệu quả hơn. Qua đó, những quyết định của họ sẽ góp phần mang lại lợi nhuận cao hơn cho công ty. Trong khi đó, sự thiếu thụ kỹ năng tự nhận thức của giới lãnh đạo sẽ khiến doanh nghiệp chệch hướng, càng đi xa, cái giá phải trả càng cao. Uber và CEO Travis Kalanick đang cho thấy mình là một trong số đó.

Để tránh đi vào vết xe đổ của CEO Travis Kalanick, nhà tâm lý Tasha Eurich đã đưa ra một số gợi ý mà các nhà sáng lập startup có thể tham khảo để có thể nâng cao khả năng tự nhận thức của bản thân.

Hướng về phía trước

Chuyên gia Tasha Eurich cho rằng: Sự quan sát nội tâm - kiểm tra suy nghĩ, cảm xúc, động lực sâu xa nhất - không làm tăng sự tự nhận thức. Thực tế cho thấy chúng ta khó có thể “mở khóa” các bí mật nội tâm, cho dù có cố gắng đến mức nào. Sự cố gắng này đôi khi khiến chúng ta cảm thấy áp lực và chán nản. Vì thế, khi đối mặt với một vấn đề nào đó, đừng nhìn về phía sau. Hãy tìm ra các kiểu hành động giúp thúc đẩy chúng ta tiến về phía trước kiểu như luyện tập cách tìm giải pháp thông qua việc đặt câu hỏi: “Tôi có xu hướng lo lối nhân viên khi thấy quyền lực bị thách thức. Làm cách nào để tránh rơi vào trạng thái đó trong tương lai?”.

Nhìn nhận sự việc một cách khách quan

Người khác sẽ có cái nhìn khách quan hơn chúng ta khi tự nhìn nhận mình. Sự phản hồi rất cần thiết cho các nhà lãnh đạo muốn hiểu rõ hơn về bản thân. Nếu những cộng sự và nhân viên không sẵn lòng nói cho chúng ta nghe sự thật, hãy bắt đầu với bạn bè và người thân. Hãy tìm một người thân thiết và dám thẳng thắn với chúng ta để đưa ra câu hỏi: “Điều gì tôi làm khiến bạn cảm thấy phiền nhất?”. Câu trả lời cho thể giúp chúng ta rút ra kinh nghiệm cho bản thân trong công việc và cuộc sống.

Đề nghị sự hỗ trợ

Cách hiệu tốt nhất để mở ra các kênh phản hồi trong các cộng sự và nhân viên là mang họ vào hành trình của bạn. Hãy thể hiện rõ thái độ muốn nhìn thấy chính mình rõ ràng hơn, chia sẻ kế hoạch để đạt được điều đó cũng như tìm kiếm sự hỗ trợ.

Có phần thưởng xứng đáng cho người dám nói lên sự thật

Những nhà lãnh đạo thành công và có sự tự nhận thức cao luôn để đặt bản thân trong “vòng vây” của những người dám nói lên sự thật. Hãy phát huy tinh thần này cho những người thẳng thắn, dám nói thẳng, nói thật và tưởng thưởng cho họ. Đồng thời, hãy cho họ cơ hội thực hành sự trung thực này một cách công khai. Khi họ thể hiện điều đó, hãy tỏ thái độ chân thành và cởi mở với những điều họ nói.

Tìm một “huấn luyện viên”

Tìm được người giỏi và phù hợp để tư vấn khi cần thiết sẽ giúp chúng ta tăng cường nhận thức về bản thân. Qua đó, các nhà lãnh đạo sẽ sáng suốt hơn trong các quyết sách, từ đó mang về nguồn lợi nhuận khả quan hơn. Người này có thể giúp chúng ta thu thập những phản hồi thẳng thắn, thách thức chúng ta đặt câu hỏi, nêu ra các giả định và biết cách nhìn các vấn đề bằng góc nhìn của người khác. Qua đó, chúng ta có thể nhận lấy trách nhiệm tự thiết lập quá trình phấn đấu cho bản thân.


Quang Huy