Chiến lược “miễn dịch cộng đồng” của Thụy Điển có thể phản tác dụng



Chiến lược “miễn dịch cộng đồng” của Thụy Điển có thể phản tác dụng

Phương Linh 0:28 6/10/2020

Chuyên gia về Covid-19 Kim Sneppen tuyên bố Đại dịch Covid-19 ở Thụy Điển về cơ bản đã được kiểm saots. Thậm chí, một số ý kiến còn cho rằng: Thụy Điển dường như đang đạt được miễn dịch cộng đồng. Những bình luận này được cho là đã khuyến khích chính phủ nhiều nước “bắt chước” Thụy Điển. Tuy nhiên, hành động mạo hiểm này có thể gây tác dụng ngược với nhiều quốc gia.

Có nhiều lý do khiến không ít người lạc quan trước tuyên bố của Giáo sư Kim Sneppen đến từ Viện Niels Bohr ở Copenhagen (Đan Mạch). Tỉ lệ nhiễm bệnh và tử vong ở Thụy Điển ở mức thấp trong nhiều tuần qua, bất chấp làn sóng dịch bệnh thứ hai đang tràn qua châu Âu. Điều này dường như đánh dấu sự thay đổi ở đất nước từng trải qua khoảng thời gian khó khăn khi có lượng người tử vong do dịch bệnh khá cao.

Tuy nhiên, vấn đề là chưa có nghiên cứu được tiến hành để khẳng định Thụy Điển đã đạt được miễn dịch cộng đồng sau khi quốc gia này quyết định không phong tỏa mà để virus nCoV lây lan trong phần lớn dân số. Dù vậy, Thủ tướng Anh Boris Johnson vẫn công bố những thay đổi với các lệnh cấm ở Anh liên quan đến vấn đề Covid-19 với định hình đường lối theo những gì mà Thụy Điển đã thực hiện.

Trong bối cảnh nước Anh đang trải qua những ngày lây nhiễm kỷ lục, song Thủ tướng Johnson chỉ thắt chặt thêm một số hạn chế nhất định, nhấn mạnh vào trách nhiệm cá nhân để ngăn chặn lây nhiễm virus như cách mà Thụy Điển đã làm. Cụ thể: Chính phủ Anh vẫn cho phép các quán bar, nhà hàng mở cửa đến 10 giờ tối, tức là chỉ đóng cửa sớm hơn 1 giờ so với trước đây. Tuy nhiên, các dịch vụ chỉ được thực hiện ở bàn khách, tránh trường hợp mọi người xếp hàng dài ở các quán bar để gọi đồ ăn giống như tại Thụy Điển.

Trước đó, khi hầu hết quốc gia phương Tây trải qua khoảng thời gian “bế tắc” vào mùa xuân 2020, phản ứng của Thụy Điển được cho là khác thường. Nước này chỉ khuyên công dân đảm bảo giãn cách xã hội và thực hiện tốt vấn đề vệ sinh cá nhân. Thụy Điển cũng không kết hợp vấn đề sức khỏe cộng đồng với chính trị và không sử dụng luật pháp để tác động đến các hành vi cá nhân. Do đó, Thụy Điển vẫn cho mở các quán bar và nhà hàng. Học sinh vẫn đến trường trong khi các quốc gia khác ở châu Âu đã phong tỏa toàn diện.

Thụy Điển vẫn cho mở cửa các nhà hàng khi phần lớn nhà hàng tại các nước châu Âu bị đóng cửa

Phản ứng trước động thái này, các chuyên gia ở Anh và Thụy Điển cảnh báo những quyết định này có thể gây nguy hiểm cho cộng đồng. Bằng chứng là chính các quan chức Thụy Điển đã thừa nhận chiến lược của họ đã thất bại trong việc bảo vệ các viện dưỡng lão, nơi chiếm gần 50% ca tử vong do Covid-19 của nước này. Đến nay, Thụy Điển ghi nhận hơn 5.800 người đã chết vì Covid-19. Bản thân Ngoại trưởng Anh Dominic Raab cũng cho rằng: Việc ví các biện pháp mới của Vương quốc Anh với Thụy Điển là cách hiểu sai. Thủ tướng Anh đã đưa ra những biện pháp mới cho nước Anh dựa trên những thu thập ý kiến và các bằng chứng từ nhiều nhà khoa học khi đứng trước làn sóng mới của đại dịch Covid-19.

Lại dấy lên các cuộc tranh luận về khả năng miễn dịch cộng đồng

Có thể nói vẫn còn quá sớm để tuyên bố Thụy Điển giành chiến thắng trước Covid-19. Ngay cả nhiều quan chức nước này vẫn cho rằng: Thụy Điển chưa ra khỏi thời điểm khó khăn, cho dù

tình hình dịch bệnh ở Thụy Điển đã được kiểm soát ở thời điểm hiện tại.

Theo dữ liệu của EU, tỷ lệ lây nhiễm ở Thụy Điển chỉ còn 38 ca bệnh trong 100 nghìn người. Trong khi nước Anh là 87 ca, Tây Ban Nha là 320 ca. Tuy nhiên, trong tuần qua, số ca bệnh tại Thụy Điển lại tăng nhẹ. Thủ tướng Thụy Điển Stefan Löfven mô tả sự gia tăng của các ca nhiễm là điều đáng lo ngại.

Cơ quan Y tế cộng đồng Thụy Điển phủ nhận việc nước này đang đi ngược lại cách tiếp cận với Covid-19. Họ cho biết luôn tư vấn cho công dân sử dụng khẩu trang và sẵn sàng áp đặt các biện pháp hạn chế trong một số tình huống nhất định. Tiến sĩ Scott Atlas - thành viên lực lượng đặc nhiệm coronavirus của Nhà Trắng - đã phủ nhận các báo cáo rằng: Ông ủng hộ áp dụng mô hình của Thụy Điển ở nước Mỹ hay ông là người đề xuất phương pháp miễn dịch cộng đồng. Dù vậy, một quan chức cấp cao của chính quyền đã nói với CNN rằng: Tất cả chính sách mà Atlas đã thúc đẩy đều nằm trong chiến dịch miễn dịch cộng đồng.

Nhưng các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng: Ngay cả ở những thành phố bị ảnh hưởng nặng nề như Stockholm, chỉ có khoảng 15% người có kết quả xét nghiệm dương tính với Covid-19 (đã có miễn dịch). Ở Mỹ, chưa đầy 10% số người có kết quả xét nghiệm dương tính với kháng thể. Con số này cho thấy chưa có sự miễn dịch cộng đồng ở các vùng đã được nghiên cứu. Thêm nữa, liệu các kháng thể đó bảo vệ chúng ta trong thời gian trong bao lâu vẫn là ẩn số.

Trong thời gian đại dịch bùng phát, nhiều người cũng nói về sự miễn dịch cộng đồng, nhưng lại tập trung vào các kháng thể. Tuy vậy, các nhà nghiên cứu đang xem xét đến các tế bào T. Đây là những tế bào có thể chống lại virus khi đã bị nhiễm bệnh và giữ vai trò quan trọng trong khả năng miễn dịch, chứ không chỉ riêng ở các kháng thể.

Nghiên cứu từ Viện Karolinksa của Thụy Điển cho thấy mức độ phản ứng của tế bào T trong mẫu máu của những người khỏe mạnh cao hơn bình thường. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành “thí nghiệm” với những người nhiễm Covid-19 với triệu chứng nhẹ và những người hiến máu không mắc bệnh. Điều đáng ngạc nhiên là phản ứng của tế bào T được thấy ở 30% người hiến máu khỏe mạnh, không có tiền sử nhiễm Covid-19. Tỷ lệ này gấp đôi những người có kháng thể dương tính với Covid-19  (tức là đã có miễn dịch) ở Stockhomlm. Vì thế, các nhà nghiên cứu cho rằng: Những kết quả này cho thấy khả năng miễn dịch trong cộng đồng cao hơn suy nghĩ trước đây của họ.

Dù vậy, nhà miễn dịch học Cecilia Söderberg-Nauclér đến từ Viện Karolinska cảnh báo chưa có bằng chứng rõ ràng về những gì đang xảy ra trong phòng thí nghiệm giống với cuộc sống thực. Nói cách khác, không ai biết chắc tế bào T phản ứng với virus trong máu đang giúp bạn “chiến đấu” với các virus gây bệnh. Cecilia Söderberg-Nauclér cũng chỉ ra một nghiên cứu khác cho thấy phản ứng của tế bào T đã xuất hiện 40-60% mẫu từ những người hiến máu năm 2018, trước khi virus nCoV lần đầu tiên truyền sang người. Điều đó cho thấy có lẽ loài người từng nhiễm các loại virus tương tự, khiến những phản ứng của tế bào T phát sinh và tạo ra khả năng miễn dịch.

Nhà miễn dịch Cecilia Söderberg-Nauclér cho biết: Nhiều dấu hiệu cho thấy đã xuất hiện thứ gì đó trong cộng đồng trước khi virus nguy hiểm này xuất hiện. Câu hỏi đặt ra là điều đó giúp gì cho chúng ta?

Cecilia Söderberg-Nauclér giải thích rằng: Tế bào T giống như “những người lính được huấn luyện”. Chẳng hạn: trước đây, cơ thể từng gặp phải những mối đe dọa. Khi mà mối đe dọa ấy xuất hiện trở lại với cấu trúc, hình thức tương tự các mối đe dọa cũ, cơ thể nhớ lại các phản ứng cũ và có những phản ứng y hệt khi chống lại Sars Cov2. Tuy nhiên, nếu các tế bào T từng được “đào tạo” để thực hiện hoạt động này trước khi virus nCoV tồn tại, thì chúng đã phải được “huấn luyện” bởi một thứ gì đó khác. Đó là lý do việc chúng ta đã có “miễn dịch chéo” là hoàn toàn có cơ sở. Song, điều đó có thể bảo vệ chúng ta không? Hiện tại, khoa học chưa có câu trả lời”.

Cecilia Söderberg-Nauclér chia sẻ thêm: Vấn đề thứ hai có thể xảy ra khi để virus nCoV lây lan trong cộng đồng là ngay cả khi chúng ta chủ động bảo vệ những đối tượng dễ bị tổn thương nhất, virus vẫn có thể gây ra những hậu lâu dài về sức khỏe. Chúng ta biết rằng có ít nhất 10% số người mắc bệnh dài ngày. Sau thời gian nhiễm bệnh từ 5-6 tháng, họ vẫn không thể rời khỏi giường, đến cơ quan làm việc hoặc đi học…

Nhân tố bí ẩn

Cho đến khi có bằng chứng cụ thể cho thấy khả năng miễn dịch cộng đồng đang thực sự hình thành ở Thụy Điển, chúng ta chưa thể biết được nhân tố ẩn sau tỷ lệ lây nhiễm thấp ở Thụy Điển. Một số yếu tố xã hội khác cũng có thể ảnh hưởng và trở thành nguyên nhân.

Chẳng hạn có hơn 50% người Thụy Điển sống một mình, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác ở châu Âu. Điều này rất quan trọng vì một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng: Một tỷ lệ cao các bệnh truyền nhiễm lây lan giữa các thành viên sống chung trong gia đình. Thêm nữa, thành phố của Thụy Điển thưa thớt hơn Anh và Mỹ, nhưng chưa có nghiên cứu xác nhận sự thưa thớt này đóng vai trò như thế nào trong việc lây lan của Covid-19.

Tại Thụy Điển, nếu có bất kỳ triệu chứng nào của Covid-19, dù nhẹ, thì bạn cũng được khuyến cáo cách ly ở nhà một tuần. Cho dù bạn là chủ ngân hàng, giáo viên hay tài xế xe buýt, mạng lưới bảo vệ xã hội mạnh mẽ của Thụy Điển vẫn trả lương đầy đủ hoặc bạn nhận được trợ cấp từ nhà nước trong thời gian này.

Thụy Điển không khuyến cáo người dân đeo khẩu trang trên các phương tiện giao thông công cộng

Vì thế, các chuyên gia luôn cảnh báo việc học theo mô hình của Thụy Điển trong việc khắc phục Covid-19 ở các nước khác, nhất là tại Vương quốc Anh chứa đựng nhiều rủi ro bởi các hệ thống xã hội và văn hóa ở mỗi nước khác nhau.

Tiến sĩ Gabriel Scully - thành viên của Independent Sage chuyên đưa ra lời khuyên khoa học độc lập cho chính phủ và công chúng Vương quốc Anh về cách giảm thiểu tử vong và hỗ trợ phục hồi của nước Anh sau khủng hoảng Covid-19 - cho biết: Chúng ta không thể coi Thụy Điển là “tấm gương sáng” cho nước Anh học tập. Cách tiếp cận của Thụy Điển không hiệu quả bằng các nước láng giềng Bắc Âu như Phần Lan, Na Uy.

Thậm chí, nhóm Independent Sage lập luận rằng: Vương quốc Anh có thể dễ bị nhiễm virus nCoV hơn Thụy Điển khi các hạn chế được nới lỏng. Nhìn chung, áp lực tài chính ở Anh cao hơn Thụy Điển. Ví dụ, người dân sẽ chi tiêu nhiều hơn thu nhập của họ. Đồng thời, các khoản trợ cấp ở Anh thấp hơn Thụy Điển. Điều này có thể ảnh hưởng đến hành vi tự giác cách ly của người dân khi chẳng may phát hiện ra mình có triệu chứng của Covid-19.

Bên cạnh đó, không khí ô nhiễm cũng có thể liên quan đến mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh. Trong khi đó, không khí ở Anh ô nhiễm hơn nhiều so với ở Thụy Điển. Ngoài ra, tỷ lệ học sinh ở Anh cũng cao hơn Thụy Điển. Sĩ số trung bình tại các trường tiểu học công lập ở Anh là 27 học sinh trong khi ở Thụy Điển là 20 học sinh. Vì thế, việc giãn cách hoặc yêu cầu đóng cửa trường học ở Anh cần thiết hơn ở Thụy Điển.

Người dân Thụy Điển khá tin tưởng vào chính quyền, nên phần lớn sẽ tuân theo các hướng dẫn của chính phủ và mọi hành vi xã hội đều được thay đổi một cách tự nguyện. Theo số liệu của Chính phủ Thụy Điển, hơn 80% người Thụy Điển chủ động thực hiện giãn cách xã hội, tránh bắt tay, rửa tay thường xuyên và kỹ lưỡng hơn. 60% người dân đã giảm bớt các hoạt động bên ngoài và tránh nơi đông người.

Giáo sư John Edmunds - thành viên của Independent Sage - cho biết: Các biện pháp mà Thủy tướng Johnson công bố tuần trước nguy hiểm như “chiếc xe tải chạy quá tốc độ rồi lao xuống đồi”. Nhưng vẫn đồng ý rằng: Thụy Điển có một số bài học quý giá cho các quốc gia khác học hỏi. Giáo sư John Edmunds cho biết: Chúng ta học được nhiều điều từ Thụy Điển, từ lợi ích của việc áp dụng các chiến lược nhất quán, dài hạn đến hỗ trợ đầy đủ cho người dân để họ tin tưởng và hợp tác chặt chẽ với chính phủ.


Phương Linh

Theo CNN