Chì xâm nhập vào cơ thể người bằng những con đường nào?


Chì xâm nhập vào cơ thể người bằng những con đường nào?

PV 10:22 20/4/2017

Không chỉ công nhân làm việc ở lĩnh vực đặc thù mới có nguy cơ nhiễm độc chì. Còn nhiều con đường lây nhiễm chì khác mà không phải ai cũng biết và để tâm: hít thở, nuốt trực tiếp (thức ăn, nước uống, mỹ phẩm...) thậm chí con người còn hấp thụ chì một cách thụ động qua da.

Chì là kim loại nặng, có độc tính mạnh và khả năng tích lũy sinh học trong cơ thể. Lượng chì tích tụ lâu ngày, khi đạt một ngưỡng nhất định sẽ gây bệnh, khiến cơ thể nhiễm độc chì. Ngộ độc chì không những làm suy giảm thể chất, sức khỏe con người mà còn trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hội.

Chì tích tụ lâu ngày trong cơ thể sẽ gắn chặt vào các tổ chức, cơ quan, đặc biệt là hệ cơ xương, khiến quá trình đào thải chậm, dẫn tới nhiều tổn thương. Người bị ngộ độc chì mạn tính thường có biểu hiện thiếu máu, chóng mặt, sốt, ảnh hưởng thần kinh, giảm chức năng não bộ không hồi phục, vô sinh, sảy thai...

Có hai loại: nhiễm độc chì vô vơ và hữu cơ. Trong đó, nhiễm độc chì hữu cơ thường hay xảy ra với những người làm việc trong các môi trường đặc thù như công dân xăng dầu. Do chì hữu cơ có khả năng xâm nhập vào hệ thần kinh nên bệnh thường có biểu hiện nặng hơn.

Trẻ em là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng từ ngộ độc chì. Ảnh minh họa

Nhưng nguy cơ nhiễm độc từ chì vô cơ lại nhiều hơn vì ngày nay nhiều ngành công nghiệp luyện kim, sản xuất đồ dùng đều sử dụng (vì chì lẫn trong quặng sắt và nhiều quặng khác) hoặc phát thải ra chì.

Một số con đường xâm nhập của chì vào cơ thể:

Đường hô hấp

Khói bụi công nghiệp và hoạt động sản xuất: sơn, mực in, sành sứ, ống nước, ắc quy, sơn mài, đạn được.... trong ngành công nghiệp chì đã phát thải một lượng chì ra không khí. Do đó, trong đời sống hàng ngày, con người có thể hít phải hơi, khói bụi chì từ các loại sơn cũ có chứa chì, không khí ô nhiễm, ngay cả trong khói xăng xe. Bác sĩ Đỗ Văn Dũng (Trưởng khoa Y tế công cộng Đại học Y dược Tp HCM) cho biết: Chì bụi hoặc chì bay hơi đều gây hại như nhau.

Trẻ em là đối tượng dễ chịu tác động và ảnh hưởng nếu hít phải chì có trong không khí vì tốc độ chì lắng đọng ở phổi hơn người lớn gấp 2,7 lần.

Đường ăn uống

Ăn uống, tiêu hóa là con đường gây ngộ độc chì phổ biến ở cả người lớn và trẻ nhỏ. Vì chì dễ tích tụ và nhiễm vào đất, nước, thực phẩm... nên dễ xâm nhập vào người qua đường ăn uống, tiêu hóa.

Con người có thể bị ngộ độc chì nếu ăn phải thực phẩm ô nhiễm có chứa chì (thuốc trừ sâu, chất bảo quản thực phẩm có chứa hàm lượng chì cao, hoặc thực phẩm tươi sống được nuôi ở vùng đất, nước ô nhiễm chì...), trẻ em ngậm chơi đồ sơn có chì, hút thuốc lá, đưa tay dính chì, hoặc đưa vật khác dây bẩn chì lên miệng, sử dụng thực phẩm chế biến sẵn được đựng cho hộp chất hàn gắn bằng chì, đồ nấu ăn bằng chì, kẹo (một số loại kẹo nhập từ Mexico vào Mỹ, do nguồn nguyên liệu, ô nhiễm trong sản xuất, vật liệu gói), các nguồn thực phẩm bị ô nhiễm từ môi trường do không được kiểm soát tốt...

Trong nước cũng có thể chứa chì. Ảnh minh họa

Tiếp xúc lâu ngày với bụi chì, hơi chì hoặc các muối chì hay các chất oxi hóa mạnh như chì đi-o-xit có thể gây bệnh thận, và các cơn đau bất thướng giống như đau bụng.

Trẻ em vẫn là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nếu môi trường sống, thực phẩm sử dụng hàng ngày nhiễm chì. Theo số liệu từ trung tâm Chống độc, trẻ em hấp thu 40-50% lượng chì trong thức ăn, so với con số 10 – 15% ở người lớn.

Ngoài ra, nếu nhịn ăn, để cơ thể đói, chế độ ăn thiếu dinh dưỡng, nhất là thiếu các ion như sắt, canxi, kẽm sẽ làm hấp thu chì qua đường tiêu hoá tăng lên. Do đó, những người sống ở các khu vực ô nhiễm chì có khẩu phần ăn thiếu chất khoáng, nghèo dinh dưỡng càng có nguy cơ cao bị ngộ độc chì.

Trung tâm Chống độc (bệnh viện Bạch Mai) cảnh báo, ngộ độc chì vẫn đang diễn ra, đặc biệt nguy hiểm tới sự phát triển của trẻ em. Nguyên nhân do việc sản xuất, tái chế, sửa chữa ắc quy không an toàn khiến bụi chì phát thải ra môi trường khiến trẻ hít phải. Hoặc bố mẹ do thiếu hiểu biết mua thuốc cam, thuốc nam chứa chì cho con uống mà không biết.

Thông tin trên trang web của trung tâm Chống độc cho thấy: Các thuốc nam: dùng uống, bôi, được dân gian gọi là thuốc cam, thuốc tưa lưỡi,… lưu hành bất hợp pháp có chứa chì. Theo các mẫu thuốc nam mà người dùng bị ngộ độc được mang đi kiểm nghiệm, hàm lượng chì khá cao, dao động từ khoảng 22 – 60%.  Đây là nguyên nhân gây nhiều trường hợp ngộ độc, đặc biệt ở trẻ em ở các tỉnh miền Bắc hiện nay.

Đã có trường hợp 5 người người trong một gia đình ở Nam Định ngộ độc nặng do dùng thuốc cam. Sau 10 ngày sử dụng, cả nhà đều thấy mệt mỏi, đau nhức. Cháu bé nhất đã lên cơn co giật và tử vong trước khi nhập viện.

Tiếp xúc qua da

Dù mức độ ngộ độc chì qua da ít hơn so với đường hô hấp và đường tiêu hóa nhưng “con đường” này vẫn có khả năng tàn phá sức khỏe con người nếu tiếp xúc thường xuyên trong thời gian dài. Bởi bề mặt da cũng dễ dàng hấp thụ chì vô cơ (tồn tại ở dạng bột chì như hồng đơn, được dùng trong các thuốc nam lưu hành trái phép). Tỷ lệ diện tích da trên cân nặng ở trẻ cũng lớn hơn người trưởng thành nên chất độc hấp thu qua da cũng nhiều hơn.

Qua nhau thai, sữa mẹ

Ngộ độc chì có thể lây truyền từ mẹ sang con

Nếu sản phụ bị ngộ độc chì thì thai nhi cũng bị ngộ độc chì vì nhau thai – đường dẫn truyền dinh dưỡng từ mẹ sang con đã bị nhiễm độc. Nồng độ chì trong máu của con có thể bằng 80% nồng độ chì trong máu mẹ. Do sức đề kháng còn kém nên có thể con sẽ sớm biểu hiện các triệu chứng ngộ độc chì so với mẹ. Chì có thể lây nhiễm qua sữa mẹ, tuy nhiên thông tin về con đường tiếp xúc này còn chưa đầy đủ.

Phân biệt chì vô cơ và chì hữu cơ

Chì vô cơ thường có trong ngành khai khoáng, sản xuất và công nghiệp chế biến chì. Trong đời sống thường ngày, chì vô cơ có thể tồn tại trong thuốc, thực phẩm, chất tạo màu, trong các đồ hộp.

Còn chì hữu cơ chủ yếu là gặp dạng hỗn hợp tetraetyl chì, tồn tại chủ yếu trong các hỗn hợp đốt cháy, điển hình là xăng. Những công nhân làm việc trong ngành xăng dầu, nhất là bán xăng pha chì thường chịu tác động của chì hữu cơ.

Tuy nhiên, cả chì hữu cơ và vô cơ khi xâm nhập vào cơ thể đều giải phóng ra các ion chì, tác nhân gây độc.

Nhận biết nhiễm độc chì vô cơ

Nhiễm độc chì vô cơ thường dễ xảy ra hơn vì chì vô cơ và các hợp chất vô cơ của chì tồn tại nhiều dạng trong cuộc sống, được sử dụng nhiều và phổ biến hơn so với chì hữu cơ.

Chỉ cần nạp khoảng 1mg chì vô cơ/ngày là sau vài tháng, con người có thể bị nhiễm độc mạn tính. Biểu hiện của nhiễm độc chì vô cơ mạn tính là có thể mắc nhiều hội chứng một lúc: thiếu máu, đau bụng do chì, thần kinh do chì, thận do chì và đa khớp do chì. Cơ chế cơ bản gây ra các hội chứng này là do chì thâm nhiễm vào da, gan, thận, lách, tủy xương, não, thần kinh, khớp… và gây độc.

Dạng nhiễm độc chì cấp tính không thường gặp vì ít ai bị nhiễm nồng độ chì quá cao cùng mộc lúc. Biểu hiện của nhiễm độc chì vô cơ cấp tính là bỏng rát thực quản, suy gan, suy thận cấp tính, rối loạn các chức năng và thay đổi các thông số xét nghiệm thường quy. Người bị nhiễm độc cấp tính có thể tử vong chỉ sau vài ngày.

Nhận biết nhiễm độc chì hữu cơ

Nhiễm độc chì hữu cơ thường nặng hơn vì nó gắn với các chất hữu cơ, làm tăng khả năng thâm nhập, gây độc cho cơ thể, tức là tăng khả năng nhiễm độc. Nhiễm độc chì hữu cơ chủ yếu qua da, gây bệnh ở da và thần kinh.

Trong giai đoạn đầu, bệnh không có dấu hiệu nhận dạng đặc thù, chỉ có các dấu hiệu chung: suy nhược, mệt mỏi, hơi thở có mùi tanh (do kim loại chì).  Ở giai đoạn toàn phát, bệnh có các dấu hiệu nhận dạng đặc trưng, khác với chì vô cơ là bệnh não do chì. Lúc này, chì chủ yếu gây hại trên thần kinh, cụ thể là não bộ, khiến tinh thần người bệnh hay thay đổi. Bệnh nhân ngộ độc chì hữu cơ thường rơi vào trạng thái hoảng loạn, hoang tưởng, có lúc bị rối loạn tri giác, hay quên, tính tình thay đổi. Ở thời kỳ tiếp theo, bệnh nhân bắt đầu có hiện tượng rối loạn vận động: run, hay giật cục. Đến khi thời kỳ cuối, huyết áp của người bệnh thấp hẳn, , nhịp tim chậm. Dấu hiệu cận tử vong khi bệnh nặng lên là thân nhiệt, nhịp tim và hô hấp tăng.

 

 

Xem thêm:

Cách chẩn đoán ngộ độc chì

Gia tăng ngộ độc chì từ thuốc cam “dởm”

Trẻ làng Mai Đông bị nhiễm độc chì

Nhận biết son môi chứa chì 


PV

Tổng hợp

Từ Khóa :