Cháy rừng đã lan tới nhiều miền đất ẩm ướt trên khắp thế giới



Cháy rừng đã lan tới nhiều miền đất ẩm ướt trên khắp thế giới

Phương Linh 7:0 17/9/2020

Những đám cháy vẫn cứ loang ra ở các khu vực khắp nơi trên thế giới. Lửa liếm đến đâu, nỗi đau hiện diện tới đó: Nỗi đau của muôn loài…

Một đám cháy đã bùng lên từ giữa tháng 7 tại vùng ngập nước hẻo lánh ở phía Tây trung tâm Brazil, để lại một đám cháy hoang tàn, rộng hơn ở thành phố New York.

Một nhóm bác sĩ thú y, nhà sinh vật học và hướng dẫn viên địa phương đã tới đây vào cuối tháng 9 để đi dọc theo con đường đất gập ghềnh, nhưng được gọi là đường cao tốc  xuyên qua Pantanal trên những chiếc xe bán tải. Họ tìm cách cứu những con vật bị thương mà họ đã gặp trên hành trình của mình trong khả năng có thể.

Báo đốm đen lang thang trên vùng đất hoang hóa. Chúng đang đói cồn và khát khô cổ. Phổi báo đốm ám khói đen, bàn chân cũng bị đốt cháy đen. Nhóm tình nguyện cũng nhìn thấy những sinh vật, được gọi là caiman, giống như cá sấu, hàm bị đóng băng trong tiếng gào hét câm lặng. Những tiếng kêu vô vọng ấy chắc hẳn là hành động cuối cùng của những sinh vật đang tuyệt vọng trước khi bị ngọn lửa thiêu rụi.

Một con caiman (giống cá sấu) bị chết trên vùng đất đen cháy

Đám cháy lớn này quét qua Pantanal (Brazil), vùng đất trũng từng ngập nước sâu nhất thế giới. Điều mà các nhà khí hậu học lo ngại là những ngọn lửa sẽ lặp lại, gia tăng các đám cháy do những biến đổi khí hậu từ California đến Úc.

Pantanal nhỏ hơn và ít được biết đến hơn so với người anh em họ nổi tiếng của nó: Rừng rậm Amazon. Nhưng nguồn nước phong phú trong khu vực và vị trí chiến lược nằm giữa rừng nhiệt đới, đồng cỏ rộng lớn của Brazil, rừng khô của Paraguay khiến nơi này trở thành một “thỏi nam châm” thu hút các loài động vật.

Các nhà sinh vật học cho biết, những đám cháy hiện đang đe dọa một trong những hệ sinh thái đa dạng sinh học nhất trên hành tinh. Pantanal là nơi sinh sống của khoảng 1.200 loài động vật có xương sống, trong đó 36 loài đang bị đe dọa tuyệt chủng. Cảnh quan tươi tốt, rộng 150.000 km vuông này có những loài chim quý hiếm bay lượn quanh cùng quần thể báo đốm dày đặc nhất thế giới.

Lửa không phải là thứ mới mẻ ở đây. Trong nhiều thập kỷ, các chủ trang trại, bằng phương thức rẻ nhất, đã sử dụng lửa để trả lại chất dinh dưỡng cho đất và tái tạo lại đồng cỏ cho đàn bò (lửa có thể giết chết vi khuẩn và nấm trên bề mặt đất. Độ phì nhiêu trên mặt đất có thể được tăng cường sau đám cháy có cường độ thấp vì lửa chuyển hóa dinh dưỡng, đồng thời liên kết trong các mô thực vật chết. Ngọn lửa nhỏ cũng gián tiếp làm tăng quá trình khoáng hóa thông qua tác động của nó với các vi sinh vật trong đất).

Nhưng ngọn lửa đó, do hạn hán, giờ bùng cháy với sức mạnh phi thường, đã “chạy đua” khắp các thảm thực vật khô. Theo những hình ảnh từ vệ tinh Nasa, những đám cháy lớn nhất ở Pantanal năm nay có kích thước  gấp 4 lần so với những đám cháy lớn nhất ở rừng nhiệt đới Amazon (Brazil).

Lính cứu hỏa phải dùng xe chuyên dụng để dập tắt đám cháy

Theo phân tích của Đại học liên bang Rio de Janeiro, con số kỷ lục là 23.490 km vuông đất rừng đã bị đốt cháy trong ngày mùng 6 tháng 9, gần bằng 16 % diện tích của Pantanal, Brazi.

Tháng trước, kênh Reuters đã chứng kiến một ngọn lửa bùng lên từ khu rừng này sang khu vực đồng cỏ gần cửa ngõ du lịch Poconé ở bang Mato Grosso của Brazil. Luồng không khí bị ngọn lửa hút vào đã tạo thành một cơn gió mạnh như lốc xoáy đầy khói khiến nhiệt độ mặt đất tăng vọt lên 46,5 độ C.

Dorvalino Conceição Camargo, người nông dân 56 tuổi đội chiếc mũ rơm thường thấy ở những “cao bồi” địa phương đang nỗ lực dập tắt một ngọn lửa.

Camargo cho biết, ông chưa từng thấy đám cháy nào tồi tệ như thế này.

Lũ lụt chẳng bao giờ kéo đến nữa

Pantanal được biết đến là một vùng đất khá ẩm ướt chứ không hề khô ráo. Đây là khu vực đồng bằng thường bị ngập lụt cao nhất thế giới. Vào mùa mưa, từ khoảng tháng 11 tới tháng 4 hàng năm, nơi đây luôn ngập sâu vài mét. Nhưng tới giờ, ngay cả trong mùa lụt, nước dâng nhiều lắm cũng chỉ vài chục centimet.

Năm nay, lũ lụt chưa thấy tới, chỉ có một chút nước đọng lại tại một con mương gần đó, Camargo cho biết. Theo Julia Arieira, nhà nghiên cứu khí hậu tại Đại học liên bang Espirito Santo, Brazil: tới giờ, khi nước bốc hơi vào mùa khô, dòng sông Paraguay đi qua vùng Pantanal đã rút nước xuống mức thấp nhất kể từ năm 1973.

Conceicao Camargo đang “chiến đấu” với đám khói và ngọn lửa do cháy rừng

Nhà khoa học NASA Doug Morton cho biết nguyên nhân của hiện tượng này là do có sự thay đổi nhiệt độ đại dương ở Thái Bình Dương, thường xảy ra xen kẽ giữa nóng và lạnh, khoảng 30-40 năm/ lần.

Khi trời nóng, như đã từng xảy ra vào năm 1990, sự ấm lên ở vùng nhiệt đới Bắc Đại Tây Dương góp phần gây ra hạn hán và hỏa hoạn ở Nam Mỹ.

Cây cối và thảm thực vật bị cháy đen ở Pantanal

Theo Morton, người đứng đầu phòng thí nghiệm khoa học sinh quyển của NASA, nhiệt độ đại dương thay đổi là nguyên nhân có thể dẫn đến tình trạng khô hạn trong năm nay ở Pantanal. Morton cho biết “điểm ấm” cũng có thể góp phần làm khô hạn ở vùng phía nam Amazon, nơi đám cháy có thể đạt mức cao nhất trong 10 năm qua, và ở các vùng đầm lầy của Argentina, nơi trận hỏa hoạn tệ nhất đã xảy ra năm 2009.

Morton còn lo ngại sự ấm lên toàn cầu có thể khiến những “điểm ấm” này vĩnh viễn ở trong trạng thái ấm áp, góp phần gây ra nhiều đám cháy hơn nữa.

Conceicao Camargo đang nhìn về phía trang trại

Ngay cả khi điều đó không xảy ra, các nhà khoa học lo ngại nhiệt độ toàn cầu tăng lên sẽ khiến cho những đám cháy lớn ngày càng lan rộng và phổ biến hơn bao giờ hết.

Philip Fearnside, nhà sinh thái học tại Viện nghiên cứu quốc gia Amazone của Brazil cho biết việc phá hủy rừng nhiệt đới Amazon ở phía bắc đang làm trầm trọng thêm tình trạng hạn hán ở Pantanal trong thời gian dài do sự biến mất của các “dòng sông bay”. Các “dòng sông bay” được hình thành từ việc cây rừng tái tạo mưa, đẩy hơi ẩm trở lại không khí dưới dạng hơi nước, sau đó nhờ gió mang các chuyển động của lượng lớn hơi nước này trong khí quyển, từ lưu vực sông Amazone đến các vùng khác ở Nam Mỹ.

Theo dữ liệu sơ bộ từ cơ quan nghiên cứu không gian quốc gia INPE, nạn phá rừng ở Amazon đã tăng 34,5% trong suốt 12 tháng (tính tới tháng 7/2020) so với cùng kỳ năm trước. Dưới thời tổng thống Jair Bolsonaro, Brazil đã mất cảnh giác trong những nhiệm vụ liên quan tới môi trường.

Nhiều động vật đã bị chết

Theo Trung tá Cảnh sát phòng cháy chữa cháy bang Mato Grosso, Jean Oliveira, người đứng đầu tất cả các cơ quan chính phủ trong công tác ứng phó với đám cháy, hiện chưa có người nào thiệt mạng trong vụ cháy Pantanal.

Một con báo đốm đi qua thảm thực vật ở Công viên Tiểu bang Encontro das Aguas

Oliveira cho biết, động vật hoang dã đã bị ảnh hưởng nặng nề sau đám cháy.

Theo nhà sinh vật học Rogério Rossi tại Đại học Liên bang Mato Grosso, dù không có con số chính xác, nhưng ít nhất hàng nghìn loài động vật đã bị chết.

Đội tình nguyện, cứu hộ lưu động chỉ có thể cứu được một phần nhỏ số động vật bị thương. Nhiều động vật trong số này rất khó bắt vì chúng bị thương, nằm cách xa đường giao thông.

Bác sĩ thú y Jorge Salomão Jr cho biết: Chúng tôi trông thấy rất nhiều động vật bị chết, gồm cả bò sát, rắn, cá sấu. chúng tôi cũng thấy cả hươu, lợn rừng, khỉ, coati (một loài anh em họ của gấu trúc Bắc Mỹ) bị chết.

Isabella Cristina Pereira Britto, một sinh viên thú y và Eduarda Fernades, một hướng dẫn viên địa phương đang kiểm tra một con rắn đã chết

Hướng dẫn viên địa phương Eduarda Fernandes, người đang làm việc với đội cứu hộ  đi lang thang trong khu vực, chân chìm vào lớp muội than sâu. Cô nhặt lên một con rắn đã hóa đá trong đám cháy. Nó đã tự cắn vào thịt mình. Theo lời của một nhà sinh vật học, điều này có thể do một phản ứng không tự nguyện khi con vật đang tìm cách thoát khỏi nỗi đau bị thiêu sống.

Fernandes chỉ biết nấc lên trong đau đớn: Đau lòng và tuyệt vọng vô cùng.

Những đám cháy vẫn cứ loang ra ở các khu vực khắp nơi trên thế giới. Lửa liếm đến đâu, nỗi đau hiện diện tới đó: Nỗi đau của muôn loài…


Phương Linh

Theo Reuteurs