Cải cách ngôn ngữ khiến người Bồ Đào Nha khó đọc báo


Cải cách ngôn ngữ khiến người Bồ Đào Nha khó đọc báo

PV 6:0 28/11/2017

Cơ quan báo chí là những đơn vị đầu tiên thực hiện cải cách ngôn ngữ được thông qua tại Bồ Đào Nha. Tuy việc chuẩn hóa chữ viết giúp “thống nhất” chính tả, văn bản lưu trữ ở những quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha, tránh phân biệt các phương ngữ tiếng Bồ Đào Nha thành ngôn ngữ riêng biệt... nhưng đã tác động không nhỏ đến người dân Bồ Đào Nha. Bộ phận không chấp nhận cải cách cho rằng: Họ gần như trở thành người mù chữ vì khó có thể đọc hiểu, tiếp nhận nội dung trên báo chí.

Sách ngữ pháp được dùng để giảng dạy trong lớp học tiếng Bồ Đào Nha cải cách ở Lisbon. Ảnh: AFP

Từ thế kỷ XX, khi số người nói tiếng Bồ Đào Nha tăng lên, nhiều nỗ lực đã được thực hiện để tạo chuẩn chung cho tiếng Bồ Đào Nha khi có nhiều nước trong khối Lusophone rộng lớn sử dụng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ chính như: Brazil, Angola, Cape Verde, Đông Timor, Guinea Bissau, Macau, Mozambique, Bồ Đào Nha, São Tomé và Príncipe.

Nỗ lực cải cách ngôn ngữ đầu tiên bắt đầu từ năm 1911. Gần 100 năm sau, cuộc tranh luận mới có kết quả khi Hiệp định mới về chính tả (chữ viết) Novo Acodo Ortográfico đã được ký kết vào năm 2009. Vào thời điểm đó, Hiệp định Chính tả mới chỉ được thực hiện chính thức ở Brazil, nhưng cũng vấp phải rất nhiều tranh cãi, phản đối.

Mục đích của cải cách ngôn ngữ Bồ Đào Nha là thống nhất chính tả (về chữ viết) trong các quốc gia dùng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ chính thức, cho dù các từ và cụm từ thể hiện đặc trưng riêng của mỗi nền văn hóa vẫn tồn tại. Điều đó có nghĩa cải cách ngôn ngữ Bồ Đào Nha không loại trừ sự khác biệt về tất cả kiểu chính tả khác biệt. Nhưng nó sẽ tiến tới chuẩn hóa 98% về ngôn ngữ viết, đặc biệt giữa Brazil và Bồ Đào Nha. Song, sự thống nhất về chính tả sẽ giúp việc tìm kiếm trên Internet trở nên dễ dàng hơn, chuẩn hóa các văn bản pháp luật và thúc đẩy thị trường sản xuất phim ảnh và sách ở các nước Lusophone.

Cải cách chữ viết Bồ Đào Nha được quốc hội nước này thông qua năm 2008. Báo chí Bồ Đào Nha đã đi tiên phong trong việc sử dụng ngôn ngữ được chuẩn hóa sau cải cách. Trong khi đó, một số trường công lập lại tỏ ra e dè trong việc triển khai thực hiện, dùng ngôn ngữ “chuẩn”.

Trao đổi với Telegrap, ông Nuno Pacheco - Giám đốc Công ty Publico - cho biết đã từ chối thực hiện “cuộc cải cách đầy mâu thuẫn và vô lý” về chữ viết. “Con cái chúng ta sẽ phải đọc báo mà không đúng kiểu chính tả, chữ viết, đánh vần mà chúng đã được dạy ở trường”.

Hai hệ chữ viết trước và sau cải cách ngôn ngữ ở Bồ Đào Nha khiến nhiều người nhầm lẫn và rất khó khăn khi tiếp nhận thông tin báo chí. Điều này khiến nhiều người liên tưởng đến cuộc đối đầu kinh điển giữa chàng tí hon David và gã khổng lồ Goliath. Theo Hiệp định năm 1990, 8 nước trên thế giới sử dụng tiếng Bồ Đào Nha đã chuyển ngôn ngữ viết của họ sang dạng ngữ âm được sử dụng ở Brazil.

Những người phản đối cải cách chữ viết cho rằng: Tiếng Anh-Anh và Anh-Mỹ cùng tồn tại những cách viết chính tả khác nhau khi gọi tên cùng một sự vật, sự việc. Vậy thì tại sao những quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha lại không được như vậy. Nhà ngôn ngữ học Antonio Emiliano nhận định: “Đây là cải cách chữ viết tồi, một công cụ chính trị để mở rộng Brazil. Cuộc cải cách ngôn ngữ này giống như “sự thoái vị văn hóa” của Bồ Đào Nha.

Tuy nhiên, nhiều người ủng hộ cải cách chữ viết như Luis Miguel Viana - Giám đốc thông tin tại Lusa, hãng thông tấn tại Bồ Đào Nha - tuyên bố: “Tiêu chuẩn hóa chính tả giúp mở ra các thị trường lớn, đặc biệt là ở Tây Ban Nha”.

Record, Tờ báo thể thao của Bồ Đào Nha là một trong những đơn vị truyền thông đầu tiên chuyển sang cách viết chính tả mới vào năm 2009. Sau đó, một số tờ báo khác chấp nhận những thay đổi trong cải cách chính tả.

Trong khi đó, Chính phủ Bồ Đào Nha đã đưa ra giai đoạn chuyển tiếp với thời hạn đến năm 2014 các nước sử dụng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ chính thức phải thực hiện sự thay đổi này. Tuy nhiên, Bộ giáo dục Bồ Đào Nha đã nhiều lần trì hoãn thực hiện quy tắc mới khi cho rằng: Cả hai cách phát âm cũ và mới sẽ được chấp nhận trong các trường học đến năm 2014.

Theo cải cách, các phụ âm P và C - có thể được phát âm rất khác nhau ở Rio, Lisbon hoặc Maputo - sẽ trở thành âm câm, như ở Bồ Đào Nha và Brazil. Những từ như “optimo” hay “direccao” (hướng) như đã được đánh vần ở Bồ Đào Nha, sẽ trở thành “otimo” và “direcao”. Cải cách cũng mở rộng bảng chữ cái Bồ Đào Nha thành 26 chữ cái bằng cách thêm K, W và Y cũng như thêm một số quy tắc mới cho trọng âm.

Giáo viên Elisabete Rodrigues (52 tuổi) cho biết: “Hiện có rất nhiều cuộc tranh luận nổ ra, nhưng lại có rất ít thông tin khoa học” về hiệu quả của cuộc cải cách chính tả, chữ viết. Cuối những năm 1990, một cuộc tranh luận tương tự đã xảy ra tại 4 nước nói tiếng Đức khi Đức chỉnh sửa hệ thống chữ viết của họ.

“Chúng tôi đang cố gắng sáng tạo ra ngôn ngữ độc nhất vô nhị” - Publico Pacheco cho biết. Thực tế, như tiếng Anh hoặc tiếng Pháp, tiếng Bồ Đào Nha có rất nhiều biến thể, tùy thuộc từng vùng miền như ở Brasilia, Lisbon, Maputo hay Dili. Còn Nhà giáo Rodrigues cho rằng: “Phần khó nhất bây giờ là hiểu rằng sẽ có nhiều cách để đánh vần đúng một số từ”.

Thời điểm đó, phần lớn người dân Bồ Đào Nha lo ngại họ gần như mù chữ vì khó có thể đọc hiểu, tiếp nhận nội dung trên báo chí khi các cơ quan này thực hiện kiểu chính tả mới và áp dụng cải cách “khoảng 70% trong giai đoạn đầu”.


PV

Theo Telegraph