Cách mạng 4.0: Doanh nghiệp Việt cần quan tâm đến “tài sản vô hình”


Cách mạng 4.0: Doanh nghiệp Việt cần quan tâm đến “tài sản vô hình”

Vĩ Thanh 6:36 6/12/2017

Cuộc cách mạng 4.0 đang đem đến cho các doanh nghiệp nhiều cơ hội trong việc sáng tạo, phát triển và phân phối sản phẩm. Cùng với đó, các doanh nghiệp cũng có gặp thêm nhiều khó khăn, thách thức trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, khi những sản phẩm giả, nhái vẫn đang nhan nhản trên thị trường.

Ngày 4/12, Tọa đàm trực tuyến “Bảo vệ, phát triển tài sản trí tuệ trong thời đại công nghiệp 4.0” Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Báo Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức đã mang đến nhiều nội dung quan trọng xoay quanh vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ với các doanh nghiệp Việt Nam.

Sở hữu trí tuệ - tài sản vô hình của doanh nghiệp

Trong giai đoạn hội nhập hiện nay, sở hữu trí tuệ ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, giúp nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này. Tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn chưa có dấu hiệu thuyên giảm. Nhiều hàng hóa trong nước có uy tín bị làm giả, làm nhái, gây thiệt hại cho người tiêu dùng, xâm phạm quyền của các chủ sở hữu, làm cho các doanh nghiệp sụt giảm về doanh thu và lợi nhuận.

Ông Nguyễn Linh Anh - Phó Tổng biên tập Báo Diễn đàn Doanh nghiệp - cho biết: Nghiên cứu của Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới đã lần đầu tiên đưa ra những tính toán về giá trị của “vốn vô hình” trong chuỗi giá trị toàn cầu. Theo đó, gần 1/3 giá trị sản phẩm chế tạo được bán ra trên toàn cầu thông qua việc bảo hộ sở hữu trí tuệ thương hiệu, công nghệ và thiết kế. Điều này cho thấy vai trò và giá trị to lớn của những tài sản sở hữu trí tuệ đối với doanh nghiệp. Đặc biệt, trong thời đại cách mạng công nghệ 4.0, “vốn vô hình” sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng, quyết định số phận và tài sản của các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu hiện nay.

Nhiều doanh nghiệp Việt chưa quan tâm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Tuy quan trọng là thế, nhưng hiện tại, các doanh nghiệp Việt chưa thực sự quan tâm đến bảo vệ nguồn vốn vô hình bằng cách đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả, hàng nhái đang gây ra không ít thiệt hại cho doanh nghiệp. Không ít thương hiệu uy tín của Việt Nam bị xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Nhưng do chưa đăng ký bảo hộ, nên gặp khó khăn trong việc đòi quyền lợi, bảo vệ thương hiệu trước hàng giả, nhái.  

Ông Nguyễn Thanh Bình - Giám đốc Trung tâm phát triển tài sản trí tuệ - cho biết: Trung bình mỗi năm, số lượng đơn đăng ký sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp tăng 7-15%. Dù đã được cải thiện, nhưng chưa đáp ứng yêu cầu. Bởi số lượng đăng ký của doanh nghiệp Việt Nam có giấy phép đăng ký kinh doanh thường dao động trong khoảng 500-600 nghìn đơn vị/năm. Số doanh nghiệp thành lập cao, thì lượng doanh nghiệp giải thể cũng không ít. Trong khi đó, số văn bằng Cục Sở hữu trí tuệ cấp ra từ năm 2005 đến nay chưa đến 300 nghìn đơn vị. Đó là chưa kể đến nhiều doanh nghiệp lĩnh vực dược có đến 100-200 nhãn hiệu, tương đương 200 văn bằng/doanh nghiệp. Điều này cho thấy nhận thức của doanh nghiệp chưa cao. Nhiều doanh nghiệp có nhãn hiệu, nhưng tự khai thác, chưa đăng ký tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền dẫn đến nguy cơ mất nhãn hiệu rất cao.

Dù Luật Sở hữu trí tuệ ra đời cách đây hơn 10 năm, nhưng hiện nay, tình trạng xâm phạm sở hữu trí tuệ tại Việt Namm vẫn khá phổ biến và ngày càng phức tạp, đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục có những giải pháp mạnh mẽ và hiệu quả hơn.

Bài học xương máu là cà phê Trung Nguyên bị mất nhãn hiệu tại Mỹ cách đây 10 năm. Dù sau đó đã được hỗ trợ để lấy lại thương hiệu, nhưng thực chất lúc đó đơn vị này chưa được công nhận sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Do đó, khi bị mất nhãn hiệu ở nước ngoài, doanh nghiệp không thể bảo vệ được nhãn hiệu đó. Cách đây vài năm, cà phê Buôn Mê Thuột cũng bị mất nhãn hiệu bởi chính khách hàng của Hiệp hội đó tại Trung Quốc. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Thực tế, doanh nghiệp không nhất thiết phải đăng ký quyền sở hữu trí tuệ ở nhiều quốc gia mà có tiềm năng xuất khẩu ở thị trường nào thì quan tâm bảo vệ tại thị trường đó. Các doanh nghiệp Việt cũng cần nhận được nhiều hơn những định hướng, hỗ trợ về thủ tục pháp lý trong việc đăng ký quyền sở hữu trí tuệ ở trong nước và nước ngoài.

Vẫn còn nhiều khó khăn khi đăng ký quyền sở hữu trí tuệ

Bên cạnh thực trạng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa quan tâm đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thì những khó khăn trong quá trình đăng ký cũng khiến nhiều doanh nghiệp chưa thể tiếp cận công cụ bảo vệ này.

Ông Trần Mạnh Hùng - chuyên gia SHTT, trọng tài viên VIAC, Luật sư thành viên công ty Luật Baker & Mckenzie Việt Nam - cho biết: Một trong những khó khăn của doanh nghiệp Việt Nam gặp phải khi đăng ký nhãn hiệu ra nước ngoài là thiếu hiểu biết về đăng ký nhãn hiệu nước ngoài. Ngoài ra, tình trạng đòi chia hoa hồng của nhiều nhân viên các công ty khi được doanh nghiệp luật chào thầu việc đăng ký sở hữu trí tuệ cũng ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình thực thi của nhiều doanh nghiệp Việt.

Bên cạnh đó, quá trình đăng ký quyền sở hữu trí tuệ của các doanh nghiệp cũng có nhiều thủ tục thẩm tra, quyết định… dẫn đến thời gian cấp quyền sở hữu trí tuệ ngắn nhất cũng khoảng 18 tháng. Một số trường hợp có thể kéo dài vài năm.

Thời gian chờ cấp quyền sở hữu trí tuệ quá lâu đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc kinh doanh, quảng bá của doanh nghiệp. Ông Đoàn Thanh Hòa - Công ty Karofi Việt Nam - cho biết: Thời gian từ khi nộp đơn đến khi nhận bằng sáng chế là 2 năm. Đây dường như là khoảng thời gian khá dài với những doanh nghiệp sáng tạo các mẫu mã sản phẩm. Bởi có thể khi được cấp quyền sở hữu trí tuệ, sản phẩm đã lỗi thời. Doanh nghiệp đã cải tiến để sản xuất mặt hàng mới. Điều này khiến việc được bằng sáng chế không còn ý nghĩa.

Trước những thách thức đặt ra trong cuộc cách mạng 4.0, có lẽ các doanh nghiệp Việt cần quan tâm hơn đến việc tự bảo vệ tài sản, công sức sáng chế của mình. Dù hiện tại việc cấp quyền sở hữu trí tuệ cho các doanh nghiệp Việt còn một số những hạn chế, song nếu doanh nghiệp chủ động bảo vệ “tài sản vô hình” sẽ tránh được nhiều tranh chấp và thuận lợi hơn trong phát triển kinh doanh.


Vĩ Thanh