Bóng tối khởi nghiệp: Tình dục, ma túy, phân biệt giới tính



Bóng tối khởi nghiệp: Tình dục, ma túy, phân biệt giới tính

Lục Kiếm 7:0 5/2/2020

Startup Bumble đã thay đổi cách mọi người hẹn hò bằng cách trao quyền cho người phụ nữ và mang đến một môi trường an toàn hơn. Thật là mỉa mai khi Forbes cũng phát hiện ra một văn hóa né thuế và phân biệt đối xử tại trụ sở công ty mẹ của Bumble dưới sự giám sát của ông chủ chính Andrey Andreev, tỷ phú người Nga. Giữa làn sóng #MeToo đã mang đến kết quả thật oái oăm: Bốn tháng sau khi Forbes bóc trần, Andreev đã bán cổ phần trong Bumble cho Blackstone.

Andrey Andreev, vị tỷ phú Nga đã làm nên nền tảng cho Bumble, cuối cùng ra đi một cách bí ẩn. Ảnh: The Times

Andrey Andreev là vị tỷ phú (giá trị tài sản chừng 1,5 tỷ USD) nổi tiếng là bí ẩn và ẩn dật. Có lẽ điều đó đã tác động đến cả những công ty của ông. Worldwide Vision có cấu trúc xoay quanh việc tránh thuế, bao gồm các công ty con ở mọi nơi từ đảo Síp đến Quần đảo Virgin thuộc Anh. Badoo bị mô tả là một môi trường văn hóa doanh nghiệp độc hại, đặc biệt với phụ nữ.

Tài sản lớn nhất của Andreev chính là Badoo, ứng dụng hẹn hò tập trung vào thị trường châu Âu và châu Mỹ Latinh có 60 triệu người dùng, một trong những ứng dụng lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, mỉa mai là, thành công lớn nhất của ông có lẽ là Bumble, ứng dụng hẹn hò tập trung vào việc trao quyền cho phụ nữ và mang đến cho họ một môi trường an toàn hơn.

Sự kết hợp của Whitney Wolfe Herd và Andrey Andreev chính là vấn đề lớn cho Bumble. Whitney Wolfe Herd ra mắt Bumble chủ yếu nhằm trả thù công ty cũ. Cô đã kiện Tinder, nơi cô từng làm giám đốc điều hành, vì tội quấy rối tình dục, cho rằng ông chủ cũ và bạn trai cũ đã gửi những lời đe dọa và tin nhắn xúc phạm. Tinder đã phủ nhận mọi cáo buộc. (Vụ kiện đã được giải quyết, theo Forbes là có giá 1 triệu USD và không bao gồm điều khoản không cạnh tranh.) Trong vòng 3 năm, cô đã sao chép Tinder và nổi lên như một trong những đối thủ mạnh nhất.

Nhưng Bumble cũng là “đứa con tinh thần” của Andreev, tương tự Wolfe Herd. Cô cũng thừa nhận ông là đối tác sáng lập. Chính Andreev đã tìm đến Wolfe Herd ngay sau vụ kiện, và cũng chính ông là người thúc đẩy việc xây dựng ứng dụng hẹn hò do phụ nữ điều khiển (trên Bumble, người phụ nữ luôn thực hiện bước đầu tiên), thay vì mạng xã hội như Wolfe Herd đề xuất ban đầu. Startup được xây dựng phần lớn bằng tiền của Andreev (ông sở hữu 59-79%, Wolfe Herd khoảng 20%). Và chính Andreev đã dùng Badoo làm bệ phóng cho Bumble.

Nhưng cũng startup trao quyền cho phụ nữ ấy lại dấy lên các cáo buộc liên quan đến phân biệt đối xử và khiêu dâm. Wolfe Herd đã trần tình trên New York Times, nhưng theo một cựu nhân viên Badoo, Bumble có vấn đề sai lầm ngay từ công ty mẹ, mà “đối tác sáng lập” của Wolfe Herd, người cô nói chuyện vài lần mỗi ngày, là tâm điểm.

Hành trình trở thành tỷ phú

Andrey Andreev. Ảnh: Forbes

Sinh ra và lớn lên ở Moscow, Andrey Andreev đã xây dựng rồi bán nhiều startup. Đến năm 2002, ông tạo ra Begun, công ty giúp các nhà quảng cáo trực tuyến, thu hút sự chú ý của công ty đầu tư của Nga Finam Holdings. Giao dịch bán 80% cổ phần Begun cho Finam đã giúp Andreev trở thành triệu phú.

Sau khi túi tiền rủng rỉnh, Andreev quyết định giải quyết thị trường hẹn hò trực tuyến đang phát triển. Năm 2004, ông ra mắt Mamba, trang web hẹn hò dành cho người dùng máy tính để bàn. Vào thời điểm đó, Match.com là dịch vụ hẹn hò trực tuyến lớn nhất thế giới nhưng chưa ra mắt ở Nga.

Mamba là miễn phí nhưng người dùng có một tùy chọn trả tiền để đẩy hồ sơ lên trang đầu. Finam Holdings đã gõ cửa một lần nữa và đầu tư 20 triệu USD vào 90% cổ phần. Andreev đã bán phần còn lại cho Finam vào năm 2006 với số tiền không được tiết lộ.

Năm 2005, Andreev bắt đầu dành nhiều thời gian hơn ở London, ra mắt Badoo vào năm 2006, trước một năm iPhone ra mắt, với mục đích tiếp cận khách hàng ở châu Âu và hơn thế nữa.

Ngay từ đầu, Andreev đã xây dựng cấu trúc Badoo rải rác ở nhiều nước. Tháng 10/2007, ông thành lập công ty mẹ Worldwide Vision Ltd. ở Bermuda, có lẽ để hưởng thuế suất thấp hơn (Andreev phủ nhận điều này). Worldwide Vision và Andreev sau đó đã tạo ra nhiều công ty con ở Mỹ, Anh và Síp, phần lớn kiểm soát 4 ứng dụng hẹn hò: Badoo, Bumble, Chappy (ứng dụng hẹn hò cho người đồng tính ra mắt năm 2017) và Lumen (ứng dụng hẹn hò nhóm ra mắt năm 2018). Tháng 6/2019, ông tạo ra Magic Lab nắm giữ các ứng dụng hẹn hò.

Andreev tổ chức cuộc họp hội đồng quản trị đầu tiên của Worldwide Vision ở Malta, nơi thuế doanh nghiệp chỉ chừng 5%. Giải thích của ông là: Malta là nơi công ty phát triển tài sản trí tuệ. Tommaso Faccio, chuyên gia về thuế của Ủy ban độc lập về cải cách thuế doanh nghiệp quốc tế, nhận định: “Trừ khi có vấn đề về thuế, nếu không sao lại kinh doanh thông qua Malta?”

Các tài liệu Badoo nộp cho chính phủ Anh cũng cho thấy một đơn vị khác: Rimberg International Corp, có trụ sở tại Quần đảo Virgin thuộc Anh (nơi không có thuế doanh nghiệp) với Andreev là chủ sở hữu cuối cùng. Andreev khẳng định đơn vị này không liên quan gì đến các ứng dụng hẹn hò của ông.

Một cựu giám đốc khẳng định: “Trông như mớ lộn xộn, nhưng có mục đích cả. Công ty làm vậy để trốn thuế.” Andreev phủ nhận điều này.

Năm 2010, Badoo đã ra mắt ứng dụng di động iPhone và ý tưởng của ông đã đúng. Năm sau, lượng người dùng tăng từ 20 triệu lên 100 triệu chỉ trong vòng 4 tháng, chủ yếu ở châu Âu và châu Mỹ Latinh, và ghi nhận doanh thu 200 triệu USD. (Ước tính doanh thu năm 2018 Badoo đạt 300 triệu USD.)

Mặc dù Match.com yêu cầu các thành viên trả tiền hàng tháng (từ 34,99 USD vào năm 2010), đăng ký trên Badoo luôn miễn phí để xem và nhắn tin cho những người dùng khác, tính phí với các tính năng cao cấp, như trả 1 USD/Euro/Bảng Anh để đưa hồ sơ lên đầu danh sách tìm kiếm hoặc nhắn tin cùng lúc cho hơn 10 người dùng.

Văn hóa sa đọa

Cùng với tăng trưởng này, Badoo cũng bắt đầu nổi danh tiệc tùng. Một cựu nhân viên nhớ lại đã thấy những bức ảnh về một cuộc tụ tập tại nhà của một người nào đó, bao gồm “một nửa công ty”. “Ai cũng khỏa thân và hít thuốc, họ gửi cho nhau những bức hình buổi tiệc thông qua hệ thống email nội bộ.” Đó là chuyện thường xảy ra. “Tôi tự hỏi liệu những người ở Badoo hiện tại có biết về chuyện gái nhảy và cocaine trong văn phòng của họ không?”

Theo thông tin Forbes có được, Andreev không tham dự váo các bữa tiệc hay nằm trong danh sách email, nhưng ông biết về chuyện này, và cho phép mọi người tiếp tục làm thế, bất chấp sự phản đối từ các giám đốc khác. Cuối cùng thì nhóm email đó đã bị hủy vào tháng 9/2011, Andreev phủ nhận có biết về nó.

Andreev bác bỏ mọi thông tin tiêu cực về văn hóa doanh nghiệp mình xây dựng. Nhưng rồi 4 tháng sau bài báo vạch trần của Forbes, ông lại bán toán bộ cổ phần của mình trong công ty mẹ của các ứng dụng. Ảnh: Forbes.

Một vấn đề khác là văn hóa thù địch và phân biệt đối xử với phụ nữ. Jessica Powell, làm giám đốc marketing cho Badoo từ 2011-2012, cho biết: Khi còn làm giám đốc marketing ở đó, tôi được khuyên là nên “chiều” các nhà đầu tư và các ứng viên (từ lóng chỉ việc quan hệ tình dục-PV) để tốt cho Badoo. Có lần tôi bị yêu cầu massage cho một ứng viên thiết kế.” Cô nói rằng đã từ chối và tiết lộ thêm rằng nhân viên nữ thường xuyên bị xì xào bán tán về ngoại hình của họ. “Khi nhân viên nữ phản ứng, mối quan ngại của họ bị phớt lờ hay chuyện to hóa nhỏ, chuyện nhỏ hóa không có gì.” Một bầu không khí coi khinh nữ giới, cô nói thêm. “Không đồng ý với Andrey? Bạn sẽ bị coi là ‘cyka’ (ả khốn trong tiếng Nga-PV).”

Văn hóa làm việc tồi tệ của Badoo đã truyền cảm hứng để Powell viết The Big Disruption, cuốn tiểu thuyết châm biếm được xuất bản vào tháng 4/2019. Trong một bài viết trên Medium, cô còn tiết lộ rằng Andreev thậm chí đã hỏi cô có nên chuyển đổi nền tảng mạng xã hội của mình thành một câu lạc bộ tình dục ẩn danh.

Alice Bonasio, giám đốc truyền thông và quan hệ công chúng của Badoo từ 2011-2012, cũng cho biết: Các nhân viên (đặc biệt là nữ) chủ yếu làm việc xoa bóp cho những người sáng lập và quản lý cấp cao. Cô nói rằng mình bị sa thải vì đã không hòa nhập vào môi trường ấy. “Văn hóa ở đó là phụ nữ phải ‘tân tiến’, phải biết ‘chơi nhiều trò’.” “Chơi nhiều trò” bao gồm cả việc xem video cảnh mộtn hân viên quan hệ với gái mại dâm. Người phát ngôn của Badoo bác bỏ thông tin này.

Ảnh chụp trong một bữa tiệc của Badoo trên Glassdoor.

Dù Badoo trở nên phổ biến ở châu Âu và châu Mỹ Latinh vào đầu những năm 2010, thị thị trường Mỹ lại đón nhận khá chậm chạp, người dùng chủ yếu là người gốc Latinh. Andreev phàn nàn khi nhìn thấy quá nhiều khuôn mặt “tối màu” trên ứng dụng. Ông cho rằng nó hạ thấp giá trị của thương hiệu và khiến nó trông “rẻ tiền”. Một cựu giám đốc cho biết: “Andrey luôn nói rằng da trắng tốt hơn. Nếu một người nào đó đến văn phòng muộn một chút và họ là người Latinh hoặc người châu Phi, họ sẽ bị mỉa mai kiểu ‘Ôi, còn mong đợi gì ở những người này chứ’, như thể những người da màu là những người lười biếng.” Andreev tiếp tục phủ nhận.

Trong khi nhiều thông tin xấu bị lan ra, vấn đề vẫn không hề được sửa chữa mà tiếp tục mở rộng. Theo hai nhân viên đã rời khỏi Badoo, Andreev chỉ muốn thuê những phụ nữ trẻ, hấp dẫn cho công việc marketing và hành chính. Một lần nữa, Andreev phủ nhận điều này.

Ảnh văn phòng Badoo trên Glassdoor.

Một trường hợp khác vào tháng 7/2018, một hân viên nữ đã buộc tội một nhân viên nam “đụng chạm” cô ấy trong một bữa tiệc mùa hè ở Ngôi nhà Nữ hoàng, nơi ở cũ của hoàng gia được biến thành bảo tàng và địa điểm tổ chức sự kiện. Kết quả là nhân viên nam bị sa thải. Người này kháng cáo và phòng nhân sự đã đảo ngược quyết định của mình. Người phát ngôn của Badoo nói rằng công ty đã thuê một công ty tư vấn nhân sự bên ngoài, kết luận rằng việc sa thải là quá khắc nghiệt. Lời giải thích được đưa ra trong một email từ phòng nhân sự là bởi anh ta đã có hành vi như vậy vì say.

Tháng 3/2019, một nhân viên nữ buộc tội một nhân viên nam bắt nạt và quấy rối. Badoo một lần nữa thuê công ty bên ngoài để mở một cuộc điều tra. Nhân viên bị buộc tội đã bị đình chỉ trong quá trình điều tra, trong ba tuần rưỡi. Anh ta nhân được cảnh cáo bằng văn bản, và được quay trở lại làm việc bình thường.

Andreev khẳng định Badoo đã xây dựng được hệ thống công bằng cho cả những người tố cáo và bị cáo, khẳng định phóng viên nhận được thông tin sai, nhưng vì vấn đề nhân sự là chuyện nhạy cảm nên ông không thể tiết lộ thêm được gì.

Không ai có thể “sống” lâu

Không có gì đáng ngạc nhiên, Badoo thay giám đốc liên tục: Trong thập kỷ vừa qua, chỉ có 3 trong 11 giám đốc điều hành có hồ sơ trên LinkedIn làm việc trên 16 tháng. Nhưng năm qua Andreev đã thực hiện một số thay đổi để giải quyết các vấn đề trên.

Ảnh văn phòng Badoo trên Glassdoor.

Ông chấm dứt văn hóa khiêu dâm trong công ty, gửi thư cho nhân viên Badoo vào tháng 11/2018 tuyên bố rằng sự phân biệt đối xử tại nơi làm việc sẽ không được dung thứ. Một số cựu nhân viên của Badoo nói rằng văn hóa đã dần được cải thiện ở London, tăng tính đa dạng và đào tạo tái hòa nhập cũng như tăng thời gian nghỉ thai sản.

Ông cũng làm như vậy với Bumble - công ty mang tiếng đạo đức giả hơn nhiều. Andreev không chỉ sở hữu phần lớn công cụ hẹn hò trao quyền cho phụ nữ này, mà còn cả đế chế Bumble nhỏ đang phát triển bao gồm một ứng dụng, một quỹ đầu tư mạo hiểm được hỗ trợ bởi Serena Williams, chủ yếu đầu tư vào các nhà sáng lập nữ, một dòng sản phẩm chăm sóc da, và một sáng kiến ​​tài trợ cho các nhà làm phim. Forbes cho biết doanh thu cho Bumble đã tăng lên gần 180 triệu USD trong năm 2018.

Whitney Wolfe Herd luôn bảo vệ Andrey Andreev, nhưng nhiều người hoài nghi bởi sự phụ thuộc của cô vào tỷ phú Nga. Ảnh: CNN

Wolfe Herd khẳng định chưa bao giờ chứng kiến văn hóa doanh nghiệp độc hại trong Badoo. Cô ủng hộ Andreev: “Ông ấy đã trở thành gia đình của tôi, một trong những người bạn tốt nhất của tôi.”

Cô cũng nói thêm: “Những gì tôi thấy là từ Andrey là sáng tạo và thúc đẩy. Andrey chưa bao giờ có hành động khiếm nhã nào ngoài sự tốt bụng và tôn trọng tôi.”

Ông ấy cũng giúp cô trở nên giàu có, với giá trị tài sản ròng Forbes ước tính hơn 300 triệu USD. Nhưng các cựu nhân viên cũng bày tỏ hoài nghi về sự thành công của Bumble không gì hơn một sản phẩm được đánh bóng bằng marketing. Một người tiết lộ: “Có trò chơi quyền lực giữa những người muốn kiểm soát sản phẩm.” Mặc dù trụ sở của Bumble ở Austin (Texas, Mỹ), nhưng nền tảng và những người kiểm soát lại ở London.

Wolfe Herd dường như bị phụ thuộc vào Andreev và hệ thống của ông. Ngoài việc gần như không thể mua lại số cổ phần của Andreev, việc độc lập sẽ rất khó khăn và tốn kém. Wolfe Herd sẽ cần tuyển dụng và đào tạo toàn bộ đội ngũ kỹ thuật, thiết lập các trung tâm dữ liệu và xây dựng cơ sở hạ tầng mới cho ứng dụng. Gene Sokolov, giám đốc kỹ thuật tại Badoo từ 2011 đến 2014, cho biết: “Toàn bộ nỗ lực có thể sẽ mất hơn một năm, tiêu tốn hơn 10 triệu USD mà cơ hội thất bại là đáng kể.”

Một vị quản lý của Bumble kết luận: Thực sự không hề có lối thoát.

Lối thoát

Giờ thì Whitney Wolfe Herd bất ngờ trở thành CEO thực sự của đế chế 3 tỷ USD

Tuy nhiên, mọi chuyện đã đi theo chiều hướng khác vào tháng 11/2019, khi Andrey Andreev bán lại toàn bộ cổ phần trong MagicLab, công ty sở hữu cả Bumble và Badoo (và các ứng dụng hẹn hò khác), cho Blackstone. Người sáng lập Bumble Whitney Wolfe Herd giữ lại cổ phần của mình, trở thành CEO của một đế chế giờ được định giá 3 tỷ USD.

Giao dịch này là một thời điểm cực kỳ quan trọng và thú vị đối với Bumble và cũng như các công ty dưới trướng MagicLab. Tương tự Wolfe Herd và Blackstone, Andreev không đề cập đến những chuyện xấu bị lan truyền trong tuyên bố bán cổ phần, thay vào đó nhấn mạnh việc thu hồi vốn đầu tư nhằm thúc đẩy xây dựng nhiều ứng dụng hơn trước. Còn Wolfe Herd đã bảo vệ Badoo và Andreev, nhưng bây giờ với việc thoái vốn, dường như có nhiều trò chơi hơn với nỗ lực giải thoát Bumble khỏi mối quan hệ đó.


Lục Kiếm

Từ Khóa : khởi nghiệp