Biến đổi khí hậu trong tương lai: Không có “cửa” cho người nghèo?



Biến đổi khí hậu trong tương lai: Không có “cửa” cho người nghèo?

Phương Linh 6:0 24/4/2019

“Lộn tùng phèo” là cách miêu tả của ngư dân Manush Albert Alben về cuộc sống của mình và mọi người xung quanh sau cơn bão lớn Idai hồi tháng 3 vừa rồi, đổ bộ lên thành phố Beira, Mozambique. Alben cho biết: “Chúng tôi không có tiền, ở đây cũng không có bất kỳ cửa hàng tạp hóa nào cả. Mọi người đang rất khốn khổ nhưng vẫn cố gắng vượt qua”.

Beira đã từng được biết đến là thành phố cảng sầm uất, sát ngay Ấn Độ Dương. Thành phố tươi đẹp thế kỉ 19 này là một trong số 4 thành phố lớn nhất đất nước. Nhưng sau cơn bão, Beira gần như bị “xóa sổ” tới 90% bởi những biến đổi khí hậu làm cho trái đất nóng lên.

Cựu chiến binh Mozabican, 73 tuổi Graca Machel chia sẻ với CNN: “Đây là một trong những vùng đất nghèo nhất thế giới. Beira đang phải trả giá cho những biến đổi khí hậu toàn cầu mà nguyên nhân gây ra điều này lại do hầu hết các quốc gia phát triển”.

Tại Beira sau hai tuần cơn bão đi qua, hàng trăm dặm vuông vẫn bị ngập úng bao phủ trong một diện tích quá lớn, ảnh hưởng tới nửa triệu người. Vùng ngập nước này lớn tới nỗi thậm chí có thể được quan sát từ vũ trụ. Chỉ khi nước rút hoàn toàn, người ta mới thống kê được số người thiệt mạng sau cơn bão là bao nhiêu.

Theo tổ chức lương thực và nông nghiệp liên hợp quốc (FAO), chu kỳ thời tiết El Nino 2015-2016 được cho là mạnh nhất trong 50 năm qua, ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh lương thực của Nam Phi. Điều kiện thời tiết khô ráo ở các vùng rộng lớn của Zimbabwe, Malawi, Zambia, Nam Phi, Mozambique, Botswana, Lesoto, Swaziland và Madagascar đã khiến cho 32 triệu người rơi vào cảnh đói khát trong năm 2016 vì không có tiền mua thực phẩm.

Năm 2018, hạn hán, gia tăng dân số và biến đổi khí hậu gần như đã biến Cape Town trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới bị cạn kiệt nước.

Biến đổi khí hậu và những bất bình đẳng

Biến đổi khí hậu thường được mô tả là một vấn đề sẽ ảnh hưởng đến các thế hệ tương lai. Thế nhưng, những công dân “dễ bị tổn thương nhất” trên thế giới hiện đang phải đối mặt với những tác động tàn phá của sự biến đổi khí hậu trên toàn cầu ngay hôm nay, chứ không phải tương lai xa xôi nào.

Liên Hợp Quốc ước tính khoảng 4,2 tỉ người đã bị ảnh hưởng bởi các thảm họa liên quan đến thời tiết trong hai thập kỉ qua, trong đó các nước có thu nhập thấp bị chịu thiệt hại lớn nhất.

Nhiều người nghèo nhất trên thế giới sống ở các vùng xích đạo, nơi có nhiệt độ trung bình khá cao. Điều này có nghĩa là bất kỳ sự thay đổi nhẹ nhàng nào của thời tiết đều có thể cảm nhận mạnh mẽ, rõ ràng hơn, dẫn đến những tác động khắc nghiệt hơn.

Trong khi đó, hầu hết các quốc gia giàu nhất thế giới là những “ông trùm” sản xuất khí thải bằng việc đốt các nhiên liệu hóa thạch và thực hành canh tác hiện đại, sinh ra nhiều khí thải cho môi trường, và đây cũng là một trong những nguyên nhân chính tạo ra các biến đổi khí hậu mà trong đó các nước nghèo phải gánh chịu trước tiên.

Các phương tiện dự báo khí hậu hiện đại cho thấy nếu nhiệt độ bề mặt trái đất tăng từ 1,5 đến 2 độ C, các quốc gia như Indonesia, cộng hòa dân chủ Công Gô sẽ cảm thấy những thay đổi sâu sắc hơn do hiện tượng nóng lên toàn cầu so với các nước ở vĩ độ cao hơn như Vương quốc Anh. Adrew King, nhà nghiên cứu khí hậu tại Trung tâm ARC đại học Melbourne, Australia cho biết: Đây là ví dụ rõ ràng về những bất bình đẳng đi kèm theo hiện tượng nóng lên trên toàn cầu.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các nước phát triển được “miễn dịch” với các tác động của môi trường.

Bão Harvey, cơn bão có cường độ lớn, được cho là có liên quan đến hiện tượng biến đổi khí hậu đã gây ra lũ lụt kinh hoàng trong mùa hè 2017 tại Houston và các quận lân cận. Hơn 120.000 người đã phải sơ tán và được giải cứu. Khoảng 80 người thiệt mạng trong cơn bão này.

Phân tích sơ bộ của các nhà nghiên cứu tại Viện biến đổi môi trường (ECI) tại khoa địa lý, môi trường đại học Oxford phát hiện ra mùa hè nóng và khô bất thường ở châu Âu năm 2018 có khả năng liên quan đến biến đổi khí hậu.

Michael Oppenheimer, giáo sư viện địa lý chia sẻ với CNN: Các quốc gia giàu có như Hoa Kỳ có khả năng chuẩn bị và đối phó với các vấn đề biến đổi khí hậu tốt hơn những nước nghèo.

Năm 2016, bộ phát triển Nhà và đô thị Hoa kỳ đã trao 48,3 triệu USD cho tiểu bang Louisiana để giúp đỡ người dân rời khỏi đảo Jean Charles khi 97% đất ở đây bị biển xâm lấn do những cơn bão và đặc biệt là do những biến đổ khí hậu gây nên trong suốt 60 năm qua.

Cơ sở hạ tầng bị chìm

Các quốc gia như Mozambique và Bangladesh đều quốc gia có những thị trấn và thành phố ven biển với mật độ dân cư thấp, nằm trên “chiến tuyến” của quá trình biến đổi khí hậu, đã từng chịu nhiều mất mát do vấn đề nóng lên toàn cầu.

Mực nước biển dâng cao và ấm dần lên đang góp phần tăng cường các kiểu thời tiết nguy hiểm này.

« Tại Bangladesh, nơi chứng kiến ít nhất 1.200 người chết và hơn 41 triệu người bị ảnh hưởng bởi mưa, gió mùa, lũ lụt năm 2017 đang chuẩn bị tinh thần cho các trận chiến “chống biến đổi khí hậu” trong tương lai », Ricardo Safra de Campos, nghiên cứu viên tại đại học Khoa học đời sống và môi trường thuộc Đại học Exeter chia sẻ với CNN.

Đất nước này đã xây dựng các nhà chống bão, kè ven biển và đầu tư hệ thống dự báo thời tiết và lũ lụt. Tuy nhiên, những nỗ lực đều bị hạn chế về tài chính.

Beira, khu vực nằm dưới mực nước biển, không xa lạ gì với lũ lụt. Các quan chức lo lắng về thành phố trũng này, nơi chứa đầy các khu định cư quy hoạch kém.

Dù đã từng được đầu tư vào các cơ sở hạ tầng để ngăn và phòng chống các hiện tượng thời tiết bất thường nhưng những cơn gió 110 dặm/ giờ và những cơn mưa lớn gây lãng phí, sụp đổ hệ thống phòng thủ ở Beira, xé toạc các cây cầu, phá vỡ các bờ sông và quét sạch nhà cửa.

Những cơn bão lớn

Phía Liên Hợp Quốc cho hay do tỉ lệ nghèo đói cao, cơ sở hạ tầng tồi tàn ở các nước có thu nhập thấp và trung bình đã tạo ra hàng loạt rủi ro mỗi khi có những điều kiện thời tiết bất thường xảy ra.

Cơn bão Haiyan biến thành cấp 5 tấn công Philippines năm 2013 đã trở thành bão nhiệt đới mạnh nhất trong lịch sử. Người Philippines chưa từng chứng kiến cơn bão nào mạnh đến như vậy.

Mặc dù còn quá sớm để đánh giá cường độ cơn bão Idai so với các cơn bão khác trong năm 2019, tổ chức khí tượng thế giới của Liên Hợp Quốc cũng dự báo thảm họa này có thể là một trong những thảm họa liên quan đến thời tiết tồi tệ nhất ở khu vực Nam bán cầu.

Ủy ban kinh tế châu Phi của Liên Hợp Quốc ước tính Mozambique, Zimbabwe, Malawi có thể đã mất 1 tỷ USD liên quan đến cơ sở hạ tầng trong cơn bão.

Họ đã mất tất cả mọi thứ, bao gồm các tài liệu tham khảo về quá khứ và di sản văn hóa. Mọi thứ bị cuốn trôi, nhưng các công trình xây dựng xã hội là thứ cực kỳ khó  tái tạo, ngay cả khi những con đường được lát lại.

Thế giới đang phải trả giá cho những tác động của biến đổi khí hậu, không phải ở tương lai mà ngay chính ở thời điểm hiện tại, như các sự kiện ở Mozambique, Bangladesh và Philippines là một ví dụ.

 


Phương Linh

Theo CNN