Báo động hội chứng tự ngược đãi bản thân ở thanh thiếu niên


Báo động hội chứng tự ngược đãi bản thân ở thanh thiếu niên

Minh Minh 13:1 10/8/2017

Sự gia tăng của những người bệnh có xu hướng tự hành hạ, ngược đãi bản thân vì stress trong thời gian gần đây đã trở nên đáng báo động do hậu quả dai dẳng, lâu dài mà người bệnh, gia đình và xã hội có thể gánh chịu nếu bệnh không được phát hiện và chữa trị sớm. Đáng quan ngại hơn nữa là hội chứng tự ngược đãi bản thân đang ngày càng gia tăng ở thanh thiếu niên.

Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia (Bệnh viện Bạch Mai) vừa tiếp nhận nữ bệnh nhân 21 tuổi bị hội chứng tự ngược đãi bản thân. Khi nhập viện, trên cổ tay bệnh nhân có 16 vết cắt nông bằng dao lam, rỉ máu. Đáng nói, khi cắt tay, bệnh nhân không cảm giác đau đớn mà lại thấy nhẹ nhàng, thoải mái. Theo Tiến sĩ, bác sĩ Dương Minh Tâm, đây là hiện tượng không hiếm gặp ở Viện Sức khỏe Tâm thần bởi ngày càng có nhiều bệnh nhân mắc hội chứng này, song đa số là điều trị ngoại trú.

Ngược đãi bản thân - một dạng stress nguy hiểm

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Dương Minh Tâm (Trưởng phòng Điều trị các rối loạn liên quan đến stress, Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia), hội chứng tự ngược đãi, hành hạ bản thân là một trong những hình thức biểu hiện của stress. Nói cách khác stress là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chứng/bệnh tự ngược đãi bản thân.

Chứng/bệnh tự ngược đãi bản thân được cho là hành động tự làm “đau” về cả thể chất và tinh thần với mục đích loại trừ bản thân...

Một trong nhiều biểu hiện của hội chứng ngược đãi bản thân là dùng dao (thường là dao lam), mảnh sành sứ tự rạch vào da thịt cho chảy máu, giật tóc, tát vào má hoặc tự đặt ra những hình phạt không phù hợp, thường là ngược đãi về tinh thần để được thỏa mãn, giải tỏa những bức bối trong lòng.

Tùy theo các trạng thái tâm lý, bệnh nhân mắc hội chứng tự ngược đãi bản thân có thể có các triệu chứng cơ thể kèm theo và thường thấy rất rõ về tâm lý. Những người có nét tính cách yếu đuối, dễ bị tổn thương thường hay gặp triệu chứng này vì họ không có giải pháp tích cực để đối mặt, giải tỏa stress đang gặp phải.

Nếu không giải quyết dứt điểm tình trạng này mà để chứng bệnh âm ỉ, kéo dài sẽ ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và công việc của cá nhân cũng như người thân xung quanh.

Bác sĩ Tâm giải thích: Với người bệnh, họ sẽ luôn thấy khổ sở, không thỏa mãn, không thoải mái gây suy giảm sự tập trung, giảm tốc độ tư duy, giảm khả năng liên tưởng, suy nghĩ, đưa ra kế hoạch mới, giảm hứng thú làm việc, ảnh hưởng đến chất lượng công việc. Về lâu dài, nếu không được giải quyết sẽ trở thành nguyên nhân gây nhiều rối loạn stress khác như: trầm cảm, lo âu, rối loạn sự thích ứng...

Trong khi đó, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Minh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, trưởng bộ môn Tâm thần, Đại học Y Hà Nội - cho rằng: Dưới góc độ tâm lý bệnh nhân mắc hội chứng tự ngược đãi bản thân có xu thế tái diễn hành động nhiều lần để giải phóng sự ức chế. Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống gia đình của người bệnh, chứ không chỉ với bản thân người bệnh.

“Dù rất muốn, nhưng khó có thể trả lời câu hỏi: “Nếu không điều trị cho bệnh nhân, thì điều gì sẽ xảy ra?” vì có nhiều yếu tố gây nhiễu. Chẳng hạn: Có ai dám lấy một người thường hay cắt tay, hay làm đau bản thân không? Nếu trong gia đình có người bệnh như thế, thì hàng xóm, anh em, bạn bè, người ngoài sẽ nhìn nhận và đánh giá thế nào? Thêm nữa, chi phí khám, chữa bệnh cho những đối tượng này thực sự là con số lớn” – bác sĩ Tuấn nhận định.

Bác sĩ Tuấn cũng khẳng định: Ngoài gánh nặng kinh tế, những ảnh hưởng không nhìn thấy được cũng rất lớn. Người bệnh khó thích ứng với xã hội, do không có tính cách mạnh mẽ. Phải chịu đựng thêm stress nội sinh và stress tử cuộc sống, người bệnh có thể có cuộc sống không ổn định và gặp phải nhiều vấn đề tâm thần: trầm cảm, lo âu...

Thay vì loại trừ stress, bệnh nhân tự loại trừ mình

Cũng theo bác sĩ Tâm, người mắc chứng tự ngược đãi bản thân thường gặp stress về tâm lý mạnh. Nếu không mạnh thì xung đột, căng thẳng tâm lý cũng kéo dài, dai dẳng. Do đó, bệnh nhân luôn trong trạng thái ức chế tâm lý kéo dài không giải tỏa được sẽ có xu thế muốn loại trừ (đáng ra loại trừ stress thì bệnh nhân lại loại trừ bản thân), ngoài ra còn có mục đích gây sự chú ý của những người xung quanh.

“Ở dạng stress khác, người bệnh sẽ buồn chán hoặc có phản ứng phù hợp với trạng thái đó. Nhưng ở bệnh nhân tự ngược đãi bản thân, họ lại loại trừ bản thân bằng cách cắt chân, cắt tay, nhổ tóc, đánh mình thay vì có phản ứng tự nhiên hoặc tìm cách loại trừ những điều gây căng thẳng. Điểm khác biệt nữa trong trường hợp này là bệnh nhân muốn mọi người biết mình đang căng thẳng, phải hành hạ bản thân chứ không hề xấu hổ vì nguyên nhân khiến mình phải gây hại cho bản thân”, bác sĩ Tâm nói. Vị bác sĩ này cũng nhấn mạnh đó là hai điều cơ bản ngược với những rối loạn tâm thần khác và hội chứng tự ngược đãi bản thân chỉ là một trong những triệu chứng, dấu hiệu thể hiện trạng thái tâm lý căng thẳng của người bệnh.

Đáng tiếc là hiện chưa có số liệu thống kê đầy đủ về hội chứng tự ngược đãi bản thân. Bởi đây chỉ được coi là chứng bệnh, không phải bệnh. Tuy nhiên, trường hợp điển hình về chứng tự ngược đãi bản thân mà đơn vị vừa tiếp nhận gần đây là bệnh nhân rạch tay rướm máu vì không được đi du học. Bệnh nhân này đã phải nhập viện điều trị nội trú, trong khi những bệnh nhân khác thường chỉ cần điều trị ngoại trú.

Chia sẻ thêm về ca bệnh lâm sàng này, bác sĩ Tâm cho biết: Bệnh nhân này là nữ sinh viên 21 tuổi đang học đại học ở Hà Nội. Khi vào viện, trên cổ tay có tất cả 16 vết cắt, nông, đủ rỉ máu. Theo chia sẻ của bệnh nhân, cô thường thấy mệt mỏi, mất ngủ hay hồi hộp, tức ngực, cảm giác ngột ngạt, khó thở, nhưng không biết chia sẻ cùng ai. Nói với bố mẹ thì sợ họ buồn. Nói với bạn bè thì xấu hổ. Bế tắc trong cảm xúc, bệnh nhân sinh ra ý tưởng cắt tay bằng dao lam. “Bệnh nhân mô tả mỗi lần cắt tay như vậy không thấy đau, ngược lại còn thấy trong lòng nhẹ nhàng hơn” – bác sĩ Tâm cho biết.

Nguyên nhân sâu xa là do bệnh nhân muốn đi du học, nhưng điều kiện gia đình không cho phép. Dù biết và chấp nhận thực trại, nhưng bệnh nhân luôn trăn trở nên tinh thần bị ức chế và không thấy thoải mái với hoàn cảnh hiện tại. Tình trạng này kéo dài gần 2 năm, từ cuối năm lớp 12 đến khi bệnh nhân đã trở thành sinh viên năm 2 đại học. Theo những người thân trong gia đình, bệnh nhân là con út trong nhà, bản tính hiền lành, dễ xúc động, học lực khá giỏi, thiên về các môn xã hội. Đến khi bệnh nhân cắt tay nhiều, gia đình mới biết và đưa tới viện.

Sau khi nhận được sự quan tâm và giám sát từ gia đình, bác sĩ, bệnh nhân đã không cắt tay nữa, nhưng lại xuất hiện những cơn co giật phân ly. Bác sĩ Tâm chia sẻ: “Cơn cơ giật kiểu này càng điển hình càng thể hiện rõ vấn đề bệnh lý về tâm lý. Vì thế, bệnh nhân được điều trị bằng các biện pháp tâm lý, uống thuốc chống trầm cảm và giảm lo âu. Sau 3 tuần, bệnh nhân có dấu hiệu cải thiện tốt và tiếp tục được điều trị ngoại trú”.

Đây không phải là trường hợp hiếm gặp ở Viện Sức khỏe Tâm thần. Bệnh nhân gần đây nhất là bé trai 9 tuổi. Do không được chơi game, nên cháu bé đã nhổ hết cả mảng tóc lớn trên đầu. Hết nhổ tóc thì cấu chân. Bác sĩ Tâm cho biết: Cháu bé học rất giỏi. Bố mẹ bận, không để ý đến, nên có thời gian cháu bé “làm bạn” với điện thoại, game và máy tính. Cách đây 1 năm, cháu bị mẹ cấm chơi điện thoại, sinh ra căng thẳng, bức xúc và thấy ngứa đầu. Vì thế, cháu bé đã nhổ tóc thành thói quen. Bố mẹ phát hiện đứa cháu ra ngoài chơi nhiều hơn, cháu hết nhỏ tóc nhưng thỉnh thoảng vẫn còn cấu da ở bàn chân. “Cháu có nói khi cấu thế không đau mà thấy thoải mái hơn. Khi tôi khuyên cháu bỏ điện tử thì cậu bé cho biết có hiện tượng bồn chồn tay chân” – bác sĩ Tâm nói thêm.

Chứng bệnh có thể phòng, tránh

Bác sĩ Tâm cho rằng: Trên thực tế lâm sàng, chứng bệnh tự ngược đãi bản thân có thể gặp ở bất kỳ giới nào, tuổi nào. Hiện tại, dù không có số liệu chính xác, nhưng bằng quan sát thực tế thì đối tượng hay gặp nhất là nữ, ở trẻ vị thành niên 14-20 tuổi. Vì những đối tượng này có nhiều xung đột về tâm lý, nhất là những xung đột về mong muốn mang tính khó giải quyết. Một phần cũng do bệnh nhân có nhân cách không mạnh mẽ, nên khó thoát ra khỏi cảm giác tâm lý đó.

Bác sĩ Tuấn khẳng định: Hội chứng tự ngược đãi bản thân có thể điều trị được nếu biết nguyên nhân gây bệnh. Để có thể can thiệp thì cần tác động vào hai yếu tố bản chất là nhân cách và tình trạng stress.

Người bệnh có nhân cách yếu đuối, không cân bằng, dễ dao động lại gặp stress thì thường lựa chọn ứng xử tự làm tổn thương bản thân để giải quyết stress. Do đó, với nhân cách chưa trưởng thành, cần bồi dưỡng để người bệnh có thể đối mặt với stress. Nếu stress là bệnh lý nội sinh, thì cần điều trị bằng sang chán tâm lý. Trường hợp này cần có người giúp đỡ, chỉ dẫn đúng đắn cho người bệnh để biết cách ứng phó với stress.

Cũng theo bác sĩ Tâm, phòng, chữa chứng bệnh tự ngược đãi bản thân rất quan trọng và có thể thực hiện. Chúng ta không thể loại bỏ stress, nhưng có thể giúp người bệnh nhận thức đúng cái tất yếu của stress, đối mặt với stress. Đó là với vấn đề stress nhận ra. Trên thực tế có nhiều stress không nhận ra được thì cần thiết phải xây dựng nguyên tắc xã hội, gia đình, nếp sống. Chúng ta là nước đang phát triển, xã hội phát triển không ngừng, quy tắc và nề nếp thay đổi liên tục dẫn đến stress lớn với mỗi cá nhân trong xã hội. Với những người nhân cách yếu, sống chủ nghĩa cá nhân (những đối tượng hay gặp phải nhất) thì chúng ta cần giúp họ chủ động, chuẩn bị đối mặt với những thay đổi trong cuộc sống thì họ sẽ đỡ stress hơn.

 

Tag: rối loạn lo âu, tự ngược đãi bản thân, sức khỏe, tư vấn sức khỏe 


Minh Minh