“Ai được gì và tại sao”: Những bài học quý dành cho startup


“Ai được gì và tại sao”: Những bài học quý dành cho startup

Lan Phương 9:38 2/12/2017

“Ai được gì và tại sao” là công trình của Alvin E. Roth. Trong đó, tác giả trình bày cả lý thuyết cũng như ứng dụng kinh tế học mới về ghép đôi và thiết kế thị trường. Đó là những kiến thức vô cùng cần thiết cho những người đang “loay hoay” trên hành trình startup.

Thị trường ghép đôi là thị trường mà trong đó chúng ta không thể chỉ đơn thuần lựa chọn thứ chúng ta muốn, mà còn phải được (thứ ấy) chọn nữa. Không như ở thị trường hàng hóa, giá cả đóng vai trò quyết định ai sẽ được cái gì, giá trong thị trường ghép đôi không làm tất cả công việc của thị trường và thỉnh thoảng giá còn không có vai trò gì cả. Đó là những thị trường như: thị trường hiến-nhận thận, thị trường tuyển sinh vào trung học/đại học, thậm chí là thị trường hôn nhân.

Ảnh minh họa

Việc thiết kế thị trường là tìm kiếm những quy tắc để thị trường vận hành suôn sẻ. Trong cuốn sách này, Alvin E. Roth sẽ cho chúng ta thấy ông không chỉ là lý thuyết gia mà còn ứng dụng lý thuyết của mình vào việc thiết kế thị trường cho việc xét tuyển của hệ thống trường công lập Boston, đem lại những kết quả khả quan; hay ứng dụng vào Chương trình Trao đổi Thận New England, để tạo ra nhiều ca cấy ghép hơn.

Trong tác phẩm, Alvin E. Roth sẽ cho chúng ta thấy lý thuyết mới về thị trường ghép đôi. Theo đó, thị trường là tất cả không gian nơi người “có” được ghép đôi với người “cần”, nơi học sinh cấp ba và trường đại học được ghép đôi để học sinh vào được trường mình thích còn trường chọn được học sinh mình cần; nơi người hiến thận và bệnh nhân cần thay thận tìm được nhau; nơi người có những món đồ cũ được ghép đôi với người muốn mua (eBay); người thừa chỗ trên xe hơi được ghép đôi với người đi nhờ (Uber); người còn phòng ngủ được ghép đôi với người cần chỗ ngủ (Airbnb). Khi hiểu được điều thực sự nằm sau sự vận hành của eBay, Airbnb, Uber, biết đâu độc giả sẽ lóe ra những ý tưởng start-up tỉ đô của riêng mình.

Với lối viết thông minh, sắc sảo và hóm hỉnh, Alvin E. Roth sẽ khiến việc tiếp cận lý thuyết mới về kinh tế học thật dễ dàng, một lý thuyết đã được ứng dụng hiệu quả tại Mỹ và có thể giúp ích trước những nhu cầu cấp thiết tương tự tại Việt Nam.

Tác giả Alvin E. Roth, Giáo sư Kinh tế học tại Đại học Stanford là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới trong lĩnh vực thiết kế thị trường và lý thuyết trò chơi. Cùng với Lloyd Shapley, ông được nhận giải thưởng Nobel Kinh tế năm 2012 với “lý thuyết phân phối ổn định và thực hành thiết kế thị trường”.

Nhận xét về tác phẩm, Giáo sư Dan Ariely, tác giả của “Phi lý trí” cho biết: “Trong cuốn sách hấp dẫn và đáng ngạc nhiên này, Alvin E. Roth dẫn dắt chúng ta xuyên qua rừng rậm của đời sống hiện đại, chỉ ra nhiều thị trường còn ẩn nấp trong cái nhìn đơn giản của chúng ta với thế giới xung quanh. Ông dạy cho chúng ta biết cách các thị trường vận hành và thất bại như thế nào và cách ta có thể xây dựng những thị trường hiệu quả hơn nữa”.

Paul Milgrom -Giáo sư Kinh tế học, Đại học Stanford và Trường Kinh doanh Stanford cũng dành nhiều lời khen ngợi cho “Ai được gì và tại sao”. Ông nhận định: “Trong cuốn sách đầy ắp sự dí dỏm, sức hấp dẫn, kinh nghiệm và sự thông thái hiếm thấy này, Roth thách thức kinh tế học truyền thống bằng việc nhấn mạnh rằng các thị trường có thể thường xuyên được tự do hơn và vận hành tốt hơn nhiều khi chúng được quản lý bằng những quy định được lựa chọn kỹ càng”.

Trích đoạn tác phẩm

“Sách Talmud của người Do Thái kể về vị giáo sĩ được hỏi những việc Đấng Tạo Hóa đã làm từ thuở khai thiên lập địa. Vị giáo sĩ trả lời: “Ngài đã tạo ra các ghép đôi”. Câu chuyện sau đó làm rõ tại sao việc tạo ra các ghép đôi, trong trường hợp này là những cuộc hôn nhân tốt đẹp, không chỉ rất quan trọng mà còn đầy khó khăn, ‘nhọc nhằn ngang ngửa việc chia đôi biển Đỏ’.

Ghép đôi là cách các nhà kinh tế mô tả việc chúng ta nhận được nhiều thứ ta lựa chọn trong cuộc sống mà những thứ này cũng phải chọn chúng ta. Bạn đâu thể cứ tuyên bố với Đại học Yale rằng bạn sẽ theo học trường này, hay với Google rằng bạn sẽ có mặt để làm việc. Bạn còn phải được tuyển chọn hoặc tuyển dụng. Bù lại thì chẳng Yale hay Google được ra lệnh cho ai phải đến với họ; không khác là bao so với việc người vợ hay chồng cứ chọn nửa còn lại là xong: mỗi bên cần được nửa kia của mình nhận lời.

Thường có môi trường có tính cấu trúc dành cho việc ghép đôi - một dạng của quá trình đệ đơn và tuyển chọn, trong đó diễn ra việc tán tỉnh và lựa chọn. Chính những quy trình ghép đôi này, và việc ta chèo lái chúng tốt đến đâu sẽ quyết định một số bước ngoặt quan trọng nhất và cả những biến cố nhỏ hơn trong cuộc đời chúng ta”.


Lan Phương